Aımaqtar • 20 Qazan, 2021

Toǵyz aıdaǵy tynys-tirshilik

73 ret kórsetildi

Osy kúnderi soltústikte maı tońǵysyz, barynsha jaıly, mızamshýaq qońyr kúz tur. Qys qamyn jasap úlgermegender qazir qyzý jumys ústinde. Agroqurylymdardyń bári jıyn-terim naýqanyn aıaqtaǵan. Astyq ósiretin sharýashylyqtar baǵanyń turaqtanýyn kútip, ónimderin sata qoıǵan joq, biraq ókimetke bereshekterin tolyq ótegen. Bıyl aýyr jyl boldy. Jaman indet bir jaqtan qyssa, jaz ortasyna deıin bolǵan aptap ystyq ekinshi jaqtan soǵyp, qýańshylyq boldy. Qurylys materıaldary baǵasynyń sharyqtap ósýi de ekonomıkaǵa óz zııanyn tıgizip baqty.

Osy jyldyń toǵyz aıynda Soltústik Qazaqstan oblysynda byltyrdyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda ekonomıkaǵa ınvestısııa quıý kólemi – 17,5%-ǵa, ónerkásip óndirisi – 6,7%-ǵa, turǵyn úı salý kólemi – 6,5%-ǵa, qurylys jumystarynyń kólemi 1,7%-ǵa artqan. О́ndiristiń ósimi bar ekenin baı­qaýǵa bolady. Ásirese, aýyl sharýa­shyly­ǵy ónimderi qatarynda kóptep turǵyzyla bastaǵa taýarly-sút fermalaryn arqyly sút ónim­derin shyǵarý kúrt artýda. О́tken 9 aı­da aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi byl­tyrmen salystyrǵanda barlyq aýdanda art­qan. Jalpy kólemi 833,9 mlrd teń­geniń ónimi shyǵarylǵan. Tek Mamlıýt, Ǵ.Músi­repov jáne Tımırıazev aýdandarynda belgi­lengen mejeniń 95-96%-y oryndalǵan, qal­ǵanynyń bári júzdiń ústinde. Sonyń ishinde oblys boıynsha et ónimderi – 2,1, sút ónim­deri 6,1%-ǵa artqan. Degenmen artta qalýshylyqtar da joq emes, tek Petropavl qala­synda ǵana et ónimderin shyǵarý jospary 38%-ǵa oryndalmaǵan. Sondaı-aq Qyzyljar aýdanynda jumyrtqa óndirý kólemi 43,1%-ǵa deıin quldyraǵan. Oblystaǵy asa iri úsh qus fabrıkasy – osy aýdannyń aýmaǵynda. Kásiporyndar byltyrǵy jáne az mólsherde bolsa da bıylǵy qus tumaýynan qyrylǵan qus basyn qalpyna keltire almaǵandyqtan, ju­myrt­qa óndirý kólemin áli óristete almaı otyr.

Búgingi tańda oblys sharýashylyqtarynda 407,5 myń iri qara, 444,6 myń qoı-eshki, 139,8 myń tuıaq jylqy bar. Toǵyz aıdaǵy maldyń barlyq túri boıynsha ósim baıqalady. Máse­len, jylqy sany osy kezeńde 3,9%-ǵa, iri qara sany 4,2%-ǵa artqan.

Qazir mal sanyn kóbeıtýmen qatar túrli aýrýlardyń taralýyn baqylaý da kún tár­tibinen túspeıdi. Tamyz aıynda epızo­otı­kalyq ahýaly alańdatarlyq bolǵan Aqjar aýdanyndaǵy «Aq nıet-Agro» JShS aýmaǵyna bir aı karantın engizilip, agroqurylym basshysy 100 AEK (146 myń teńge) kóleminde aıyppul salynǵan. Memlekettik sanıtarlyq ınspektorlar belgilegen shekteý sharalary da tolyq oryndalmaǵan ákimshilik birlikter bar. Mysaly, Ýálıhanov aýdanyndaǵy Kók­­terek aýyldyq okrýgynyń Mortyq aýy­lyna engizilgen shekteý sharalary tolyq oryn­dalmaı, ol 33 kúnge sozylǵan. Qosal­qy sharýashylyǵy bar mal ıelerine veterı­narlyq zańnamany buzǵany úshin 243 ret aıyppul salynyp, 7,5 mln teńgeden artyq qarjy óndirilgen. Sondaı-aq óz mindetterin tolyq oryndamaǵan 23 veterınarlyq mamanǵa 984 myń teńgeniń aıyppuly salynǵan.

Syrttan ákelinetin maldardy tekserý úshin barlyq kedendik beketterde veterı­nar­lyq qyzmetter ashylǵan. Toǵyz aıda olar mal ákele jatqan 2 768 kólik quraldaryn tek­serip, veterınarlyq talapty saqtamaǵan 19 kólik­ti keri qaıtarǵan, al 3 kólikke 87 myń teńgeniń aıyppulyn salǵan.

Toǵyz aıdaǵy ósim ónerkásip salasynda da oryn aldy. Ásirese, óńdeý ónerkásibi belgilengen mejeni 7,6%-ǵa asyra oryndaǵan. Artta qalýshylar arasynda taý-ken ónerkásibi keledi. Paıdaly qazba óndiri ótken jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵanda 28,3%-ǵa tómendegen.

Atalǵan merzimde qurylys qarqyny ótken jyldyń sáıkes merziminen 1,7%-ǵa nemese 70,2 mlrd teńgege artqan. Sonyń arqa­synda 119,6 myń sharshy metr turǵyn úı paı­dalanýǵa berildi. Oblysta qurylysty eń joǵary qarqynmen Taıynsha aýdany júr­gizip keledi. Ondaǵy qurylys byltyrǵy kór­setkishten 20 paıyzǵa asqan. Sondaı-aq Petropavl qalasynyń qurylys qarqyny da joǵary. О́tken jyldyń sáıkes merzimimen salys­tyrǵanda mundaǵy ósim 11,9%-ǵa artyq.

Ekonomıkalyq ósim birshama jaqsy bol­ǵanymen oblys halqy sanynyń ósimi aýyz tushyntpaıdy. 2021 jyldyń 1 qyr­kúıegindegi halyq sany 540 myń adam bolyp otyr. Al byltyrǵy 1 qyrkúıekte ol 546 myń bolǵan. Buǵan áser etýshi faktorlar kóp. Sonyń biri – kóship ketýshiler sany­nyń kelgenderge qaraǵanda artyq ekeni. Bıyl bul kórsetkishtiń ózi byltyrǵymen salys­tyrǵanda 3,1%-ǵa azaıǵan, ıaǵnı toǵyz aıdaǵy kóship ketýshilerdiń sany kelýshilerden 3 008 adamǵa ǵana artyq. Eń ókinishtisi sol, oblysqa basqa óńirlerden qonys aýdarýshylar sanynyń byltyrǵydan 9,6%-ǵa azaıǵany bolyp otyr. Munyń eń basty sebebi «Eńbek» baǵdarlamasymen qonys aýdarǵan halyqty qarsy alýdyń kemshin tustary kóptiginen. Qysy qatty Soltústikke sulýynan jylýy artyq úıler kerek edi, biraq baǵdarlamany ja­saǵander tek sulýlyq jaǵyna kóńil aýda­ryp, qonys aýdarýshy úshin 8 mln teń­gege baǵalaǵan úıleriniń syrty sulý bolǵa­nymen ishi sýyq bolyp jatyr. Bir pysyqaı jigit­terdiń bir kúndik brıgadalary mundaı «qýyr­shaq» úılerdi qaptata salyp, ony ókimetke 8 mln-ǵa satyp, ózderi joq bolady. Eger qonys aýdarýshynyń ózine 8 mln teńgeniń kóle­mindegi satylatyn úıdi tańdatyp, alyp bergen bolsa, «qoı da tynysh, qasqyr da toq» bolar edi. Al satylatyn jaqsy úıler tolyp jatyr. О́zi tańdaǵan úıdi «sýyq» dep qonys aýdarýshy da eshkimniń mazasyn almas edi.

Sanaqqa da halyq belsendilikpen qatys­paýda. Jýyrda oblys ákimi Q.Aqsaqalov osy­ǵan oraı úndeý jarııalap, halyqty osy­naý mańyzdy is-sharaǵa belsene qatysýǵa shaqyrdy.

Bıylǵy toǵyz aıda oblystyń jergilikti bıýdjetterine túsken salyq byltyrǵymen salystyrǵanda 103,2%-ǵa oryndalǵan. Iаǵnı jospardaǵy 49 mlrd 166 mln teńgeniń ornyna bıýdjetterge 50 mlrd 743 mln teńgeniń salyǵy túsken. Al bıýdjettiń shyǵys bóligi 99,8%-ǵa oryndalǵan. Iаǵnı josparlanǵan 253 mlrd 336,4 mln shyǵys 252 mlrd 930,3 mln teńgege oryndalǵan. 406 mln teńgeniń shy­ǵysy ıgerilmeı qalǵan. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen maqsatty transfertter men ne­sıelerdiń shyǵysy 99,8%-ǵa ıgerilip, 137,9 mln teńgesi qalǵan. Qolǵa berilgen qar­jyny tolyq uqsata almaǵandardyń aldyń­ǵy qatarynda Jolaýshy tasymaly kóligi men avtomobıl joldary basqarmasy men Bilim berý basqarmalary bar. Bulardyń aldyń­ǵysy 203,3 mln, sońǵysy 126 mln teńgeni ıgere almaǵan.

Mine, oblystyń toǵyz aıdaǵy tynys-tirshiligi qysqasha sholǵanda osyndaı bolyp otyr.

 

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Qyrǵyzstanda tynyshtyq kúni ornady

Álem • Búgin, 12:30

Koronavırýstyń jańa shtammyna ataý berildi

Koronavırýs • Búgin, 11:37

Vaksına saldyrǵandar sany artty

Koronavırýs • Búgin, 09:35

Pavlodar oblylysy «qyzyl» aımaqtan shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:16

905 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:08

Uqsas jańalyqtar