Salaǵa salmaqty ózgerister qajet

Keshe Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Ser­geı Dıachenkonyń jetekshiligimen «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý: 2013 jyldyń qorytyndysy jáne 2014 jylǵa arnalǵan mindetter týraly» degen taqyrypta Úkimet saǵaty bolyp ótti. Joldaýda alǵashqy medı­sınalyq kómek kórsetýdi damytý jáne medısınalyq saq­tan­dyrýdy engizý qajet ekeni erekshe aıtylǵandyǵyn tilge tıek etken vıse-spıker Elbasy tapsyrmasyn oryndaý joldary 2011-2015 jyldarǵa arnal­ǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynda anyq kórsetilgendigin jetkizdi. Baǵdarlama qabyldanǵannan bergi úsh jyldy saralaı kele, nendeı jumystar atqaryldy, aldaǵy ýaqytta ne isteý qajet, qandaı problemalar bar jáne ony qalaı sheshý kerek, degen suraqtarǵa jaýap tabý úshin baıandama jasaýǵa Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekovany ortaǵa shaqyrdy. Mınıstrdiń málimetine qaraǵanda, bala týýdyń artýy men ólim-jitimniń turaqtanýynan Qazaqstanda halyq sanynyń tabıǵı ósimi 4,6 paıyzǵa ulǵaıǵan. Sonyń nátıjesinde el turǵyndarynyń ómir súrý uzaqtyǵy 0,69 jasqa artyp, byltyr 70,3 jyldy qurapty. Ortasha ómir súrý boıynsha erler 65,6 jasqa jetse, al áıelderde 74,8 jas eken. Sondaı-aq, mınıstr esepti kezeńde analar ólimi 6,7 paıyzǵa jáne nárestelerdiń shetineýi 17 paıyzǵa tómendegenin erekshe atady. Al jalpy sońǵy 5 jylda ana ólimi 3 esege, al nárestelerdiń shetineýi 1,5 esege azaıypty. Budan basqa, týberkýlezden bolatyn ólim-jitim 24 paıyzǵa, qaıǵyly jaǵdaılar, ýlaný men jaraqat alýdan bolatyn ólim-jitim 7 paıyzǵa tómendegeni de kóldeneń tartyldy. Ásirese, skrınıngtik tekserýler erekshe nazarǵa alynǵan. 2013 jyldyń ózinde skrınıngtik zertteýler nátıjesinde 879 myń adamnan alǵash ret túrli aýrýlar tabylypty. Qaterli isikterdi erte anyqtaý boıynsha zertteýler nátıjesinde 1370 naýqastan obyr dertin erte kezeńde jáne 67 400 adamnan osy aýrýǵa alyp kelýi múmkin jaǵdaılar anyqtalǵan. Jáne de 380 myńǵa tarta áıel sút bezi obyryna tekserilip, sonyń 45 myńynda qatersiz, al 616-synda qaterli isik shyqqan. Osy merzim ishinde 77 myń er adam erkektik bezi obyryna tekserilip, erte ke­zeńdegi 156 aýrý belgili bolypty. Mınıstr elimizdegi aǵza almastyrý jaıyn da aınalyp ótpedi. Tek byltyrdyń ózinde aǵzalardy transplanttaýdyń 177 operasııasy jasalsa, sonyń ishinde 130-y búırekke, al 19-y baýyrǵa jasalypty. Jáne de kar­dıohırýrgııalyq operasııanyń ózi 60 myńnan, al júrekke ashyq ota jasaý 10 myńnan asqan. Elimizde qazir 40 ınsýlttik ortalyq ashylǵandyǵyn da aıta ketken jón.   Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, ozyq halyqaralyq medısınalyq tehnologııalardy meńgerý úshin 128 otandyq dáriger shet elderge jiberilse, byltyr respýblıkalyq bıýdjet esebinen 50 myńnan astam medısınalyq qyzmetker biliktiligin arttyrǵan. Qosymsha baıandama jasaǵan palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Da­rıǵa Nazarbaeva salada sheshimin tappaı kele jatqan birqatar problemalarǵa erekshe nazar aýdartty. Ásirese, aýyldyq jerler sapaly medısınalyq qyzmetpen áli qamtylmaı otyrǵandyǵy ótkir synǵa alyndy. Atap aıtqanda, «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha 71 nysan salynsa, sonyń 25-i ǵana aýylda, a qalǵany 2016 jyly aıaqtalady dep josparlanypty. Bul adamdardyń, ásirese, aýyldyq jerlerde sapaly medısınalyq qyzmetke qoljetimdiligi she­shi­min tappaǵandyǵyn kórsetedi. «Kóp­tegen aýyldar aýdan orta­lyqtarynan qashyqta ornalas­qan. Endeshe, aýa raıynyń qolaı­syzdyǵy jaǵdaılaryn, joldary­myzdyń qandaı deńgeıde ekenin esepke alsaq, shuǵyl medısınalyq kómekti qajetsinetin adamnyń jaı-kúıin kózge elestetýdiń ózi qıyn», dedi Darıǵa Nursultanqyzy. Májilis depýtaty, sonymen qatar, «SK-Farmasııa» dári-dármekpen úzdiksiz qamtamasyz etý problemasyn sheshe almaı kele jatqandyǵyn da jetkizdi. Tóraıym óz sózinde «SK-Far­masııa» qazaqstandyq dári-dár­mek­terdi satyp alýdy 3 mıllıard teńgege azaıtqanyn jáne otandyq óndirýshilerdiń basyn sot prosesterimen qatyryp júrgenin de jasyrǵan joq. «Úkimet jylyna tórt márte dári-dármek sa­typ alý erejesin ózgertedi. Bul da sybaılas jemqorlyq pen qazy­na qarjysyna qol salýǵa jol ashyp otyr», dedi depýtat. Emdeý mekemeleriniń ózinde naýqastardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesinde salaqtyq, nem­qu­raıdylyq etek alyp barady. Birqatar aýrýhanalarda, tipti, qoldaný merzimi ótip ketken, qym­bat dárilerdi paıdalaný derekteri de bar kórinedi.   Mamandardyń mindetti jáne erikti túrde sertıfıkat alýy máselesinde, medısınalyq uıymdarǵa akkredıtteý júrgizýde de kemshilikterdiń barlyǵy ortaǵa salyndy. Komıtet tóraıymy bul tekserýlerdiń barlyǵy da aqsha tabýdyń kózine aınalyp ketkendigine qynjylys bildirdi. Budan keıin depýtattar mınıstrge suraqtar qoıdy. Belgili bolǵandaı, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq baqylaý komıtetiniń júrgizgen tekseristeri nátıjesinde byltyr bıýdjetke 6 mıllıard teńge qaıtarylǵan. Jalpy 500-ge tarta medısınalyq qyzmetker ákimshiliktik jaýapkershilikke tartylsa, 300 derek boıynsha is quqyq qorǵaý organdaryna joldanypty. Depýtattardyń suraqtar qoıyp, usynystary men pikirlerleri tyndalǵan soń otyrysty Májilis Tóraǵasynyń orynbasary qorytyndylady. Vıse-spıker óz sózinde qazirgi ýaqytta «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekske ózgerister engizý týraly zań jobasy Májiliste qaralyp jatqandyǵyn qaperge saldy. Nátıjesinde Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha salaǵa zańnamalyq turǵydan jan-jaqty qoldaý kórsetý mańyzy erekshe ataldy. Depýtattardyń bildirgen pikirleri men usynystary tolyq eskerilip, Úkimetke birqatar usynystar jobasy daıyndaldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».