Naqtyraq aıtsaq, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy 27 mamyrda bolǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda: «Memlekettik tildi oqytýdyń tıimdiligin barynsha arttyrýymyz qajet. Bul máselede Eýropa elderiniń tájirıbesine nazar aýdarý kerek. Olar til úıretý barysynda, negizinen, oqý oryndaryndaǵy jastarǵa kóbirek mán beredi. Sondyqtan Til komıtetin 2021 jyldan bastap Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qaramaǵyna ótkizgen jón. Bul qazaq tilin oqytý ádistemesin ázirleý jáne ony úıretý isine qatysty áleýetimizdi bir ortalyqqa shoǵyrlandyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq mundaı qadam qoldanysqa engiziletin oqý baǵdarlamalarynyń tıimdiligin taldaý jáne monıtorıng júrgizý júıesin jasaýǵa septigin tıgizedi», degen bolatyn. Sóıtip, Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes Til komıteti bıyl Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń qaramaǵyna berilip, óz qyzmetin qaıta qurý ústinde. Osy oraıda, bizdiń oıymyzsha, áli de jan-jaqty zerttep, zerdeleýdi qajet etetin túıindi máseleler de bar.
Birinshiden, óńirlerdegi, ásirese orystildi qaýymnyń qatary qalyń soltústik oblystardaǵy til basqarmalary oblystyq ákimdikterdiń aýdarma basqarmalaryna uqsap ketkendigi belgili. Soǵan súıenip alǵan sheneýnikterdiń kópshiligi qujattardy orys tilinde ázirlep, qajetine qaraı qazaq tiline aýdartyp alýǵa daǵdylanyp alǵan. Osyndaı teris praktıkany toqtatatyn kez jetti. Bul rette bertinde bolǵan ońtaılandyrý kezinde keı óńirlerde til basqarmalary mádenıet basqarmalaryna qosylǵandyǵymen kelisý qıyn. Olardy bilim basqarmalaryna qosý áldeqaıda qısyndy. Sóıtsek, marqum Erbol aǵamyz aıtqandaı, bilim berý uıymdaryndaǵy qazaq tilin oqytý sapasyn udaıy qadaǵalap, memlekettik tildi balabaqshadan bastap meńgerip ósken urpaq tárbıeleýge eleýli yqpal etýge bolady.
Ekinshiden, elimizdegi orys tilinde jáne aralas tilderde bilim beretin mektepterde qazaq tilin oqytý nátıjesi kóńil kónshitpeıdi. О́ıtkeni ózge etnostardyń balalaryn aıtpaǵanda, olarmen birge oryssha oqyp júrgen ulty qazaq oqýshylardyń da memlekettik tildi meńgerýge onsha yqylas tanytpaıtyny taǵy bar. Osy sózimizge aıǵaq retinde mektepte orys tilinde oqyǵan ulty qazaq mınıstrler men olardyń orynbasarlary Parlament Senaty men Májilisiniń otyrystarynda ózderiniń ana tilinde qoıylǵan suraqtardy durys túsinbeı, «dombyram ne deıdi, men ne deımin» degendeı, jańyla jaýap berip, ári keı sózdi durys aıta almaı, burmalap «búldirip», kúlkige qalyp júrgenin aıtýǵa bolady.
Al oryssha oqyǵan oqýshylardyń qazaq tilin jete meńgermeý sebebi nede? Buǵan ártúrli ýáj aıtýǵa bolǵanymen, bizdińshe, eń basty kiltıpan – shákirtterdiń memlekettik tildi oqyp-úırenýge yntalary tómendiginde. Osy jóninde soltústikqazaqstandyq ardager ustaz Zeınep Tánibaeva: «Men kóp jyldar boıy orys tilinde bilim beretin mektepte qazaq tili pánin oqyttym. Sol kezde de jáne kúni búginge deıin qazaq tili páni – orys mektepterinde mindetti memlekettik emtıhan tapsyratyn pán emes. Biz soǵan baılanysty kóp qıyndyq kórdik. О́ıtkeni oqýshylar qazaq tili páni memlekettik emtıhan tapsyratyn pán emes dep, oqyǵylary kelmeıdi. Meniń oıymsha, Ata Zańymyzda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik til – qazaq tili dep jazylǵandyqtan, qazaq tili páni memlekettik emtıhan tapsyrylatyn pánder qataryna kirýi kerek. Sonda ǵana seń ornynan qozǵalady», deıdi. Rasynda da, Memleket basshysy alǵa qoıǵan memlekettik tildi oqytý tıimdiligin barynsha arttyrý mindetin júzege asyrýdyń bir pármendi tetigi, mine, osy bolsa kerek. Áıtpese, elimizdegi orys tilinde bilim beretin 1 287 mektep pen 2 319 aralas mektepte oqýshylarǵa qazaq tilin oqytqanymen, kóńil tolarlyqtaı nátıjege jete almaı júrgen myńdaǵan muǵalimge jyl saıyn mıllıardtaǵan teńge jalaqy tólep, memleket qarjysyn jelge ushyrǵandaı etkennen ne paıda?
