Aımaqtar • 15 Qarasha, 2021

Sarsańǵa salǵan sýbsıdııa

1165 ret kórsetildi

Aýylda turatyn aǵaıynnyń basty kúnkórisi – tórt túlik. Sońǵy kezde maldyń ja­ıyn biletinder tuqymyn asyldandyrýǵa bet burdy. Alaıda memleketten beriletin sýbsıdııanyń sarsańy aýyl sharýashylyǵy salasynyń ókilderin alańdatyp otyr. Tipti tórt túliktiń tuqymyn túletkender arasynda sýbsıdııanyń beriletininen habarsyzdary kezdesedi. Mundaı derek «Atyraý – adaldyq alańy» jobalyq keńsesi júrgizgen jasyryn saýaldama qorytyndysynda belgili bolǵan.

Jasyryn saýaldamaǵa qatysýǵa tilek bildirgen 123 sharýa qojalyǵynyń ókiline birneshe saýal qoıyldy. Saýaldama qorytyndysyna toqtalsaq, oǵan qatysýshylardyń 91,8%-y aýyl sharýashylyǵyn qoldaý úshin beriletin sýbsıdııalar baryn biledi. Al 8,1%-y
ózderi mańdaı terimen tabys taýyp júrgen salaǵa sýbsıdııanyń beriletinen múlde habarsyz eken. Demek, bul sýbsıdııa týraly aqparattyń ashyqtyǵyna kúmándi qoıýlata túsedi. Sharýa qojalyǵy ókilderiniń 71,5%-y sýbsıdııa alǵanyn jasyrmaǵan. Biraq 28,4%-y osy kezge deıin birde-bir ret sýbsıdııanyń qolǵa tımegenin ashyq aıtyp otyr.

Qazir burynǵydaı qobyratyp qaǵaz jınaýdyń kezeńi ótti. Jurttyń bári ınternettiń ıgiligine júginedi. Internet demekshi, shalǵaı eldi mekenderde áli de qolbaılaý bolatyn jaıttyń bary belgili. Degenmen saýaldamaǵa qatysýshylardyń basym bóligi sýbsıdııa alýda kedergi bolmaǵanyna senimdi ekenin bildiripti. Alaıda
8,1%-y qıyndyqpen betpe-bet kelgenin alǵa tartqan.

Bálkim buǵan ınternettiń joqtyǵy, keı aýyldarda jyldamdyǵynyń jet­ki­liksizdigi men sýbsıdııa alýdyń uzaq­qa sozylýy, ótinish beretin elektrondy portalmen jumys isteýdiń kúr­de­li­li­gi, memlekettik organdar tarapynan ótinishti qaraýdy sózbuıdalyqqa salý, sýb­sıdııa tártibin túsindirmeý se­­kildi jaıt­tar sebep bolary daýsyz. Mu­ny sharýalardyń 8,1%-y­ ­
ras­­­tap otyr. Qıyndyqqa kezikken shar­ýa­ger­­lerdiń 10,5%-y munyń sebebin sýbsı­dııa alýǵa ótinish beretin portalmen, al 9,7%-y ınternetpen baılanystyrady.

Sharýalardyń sýbsıdııa alý kezinde laýa­zymdy tulǵaǵa nemese deldal­dar­ǵa aqsha berý máselesi bar ma? Bul oraı­da áli de jeń ushynan jalǵasqan sy­baı­las­tyq­tyń baryn 3 sharýa qoja­ly­ǵy, ıaǵnı qaty­sýshylardyń 2,4 paıyzy joqqa shyǵar­maı­dy. Demek, olar sýbsıdııa alý úshin para berýge májbúr bolǵany daýsyz.

Saýal­damaǵa qatysýshylar aýyl sharýa­­­shylyǵy salasyna beriletin sýb­sı­dııa­lardy alý tártibi je­ńil­de­til­genin, tıimdi­ligi artqanyn qalaıdy. Sharýa ıe­l­eriniń paıymynsha, birinshiden, sýb­sıdııa alýdyń joldary jóninde aqpa­rattandyrý deńgeıi áli de tómen. Ekin­shi­den, qoldau.kz portaly boıynsha tólem aqyny, sýbsıdııa qarajatynyń 10%-yn ustaýdy azaıtý qajet-aq. Úshinshiden, et ónimderine beriletin sýbsıdııa mól­she­riniń kóbeıgenin jón sanaıdy. Biraq olardy sýbsıdııa alýǵa qoıylatyn talap­tyń óte joǵary ekeni qynjyltady.

Atyraýda sýbsıdııaǵa qol jet­kiz­gen­men, keıinnen sarsańǵa túsken sharýa ıe­le­ri de bar. Máselen, «Atyraý-Saýda» JShS dırektory Álimjan Baljigitovtiń aı­týynsha, 2019 jyly oblystyq aýyl sha­rýashylyǵy basqarmasyna jylyjaı qu­rylysyna jumsalǵan shyǵyndy óteý úshin sýbsıdııa alýǵa ótinish bergen. Soǵan oraı qajetti rásimderden keıin atalǵan seriktestikke 108,4 mln teńge mólsherinde sýb­sıdııa tólengen. Seriktestik sýbsı­dııa qarjysyn nysanaly maqsatqa jum­saǵan. Bul aýyl sharýashylyǵy bas­q­ar­ma­sy tarapynan jyl saıyn júr­gizilgen monıtorıngte rastalyp otyr. Alaıda bıyl atalǵan basqarma ma­mandary pro­ký­ratýranyń tekserý qory­tyn­dy­syna sáı­kes kásipkerden berilgen qara­jatty qaıtarýdy suraǵan.

– Sońǵy 6-7 aı ishindegi áreketter ábden mezi etti. Aldymen maǵan «jyly­jaıyń­dy jalǵa zańsyz berdiń» dedi. Áreke­timniń zańǵa qaıshy emesin dáleldeý úshin zań kompanııasyn jaldaýyma týra keldi. Zań kompanııasy meniń barlyq áreke­timniń zańdylyǵyn dáleldedi. Sodan keıin jylyjaıdyń jobalyq qýaty týraly shaǵym túsken. Biz onyń da ne­gizsiz ekenin dáleldedik. Endi sýbsıdııa berý kezinde jobalyq-smetalyq qujattama durys resimdelmegenin aıtyp otyr. Biraq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy kezinde barlyq qujatty qa­byldady emes pe? Arada eki jyldaı ýaqyt ótken soń óndiriske salynǵan aq­sha­ny qaıtarýym kerek eken. Men bu­ǵan túbegeıli kelispeımin. Nege? Bi­rin­­shiden, men berilgen sýbsıdııany óz qaltama salyp alǵan joqpyn. Ony ká­sip­­kerligimdi keńeıtý úshin óndiriske sal­­dym. Ekinshiden, sýbsıdııa alýǵa tap­­­sy­rǵan qujattarym durys bolmasa, sýb­­sıdııany nege berdi?, – deıdi Á.Bal­ji­gitov.

Sýbsıdııany qaıtarý qajettigi jónin­de­gi talappen «Saǵıeva» jeke kásip­kerlik ókili Baýyrjan Sadyqov ta kelispeı otyr. Bul jeke kásipkerligi kókónis qoı­ma­syn salýǵa jumsalǵan shyǵyndy óteý maqsatynda 33 mln teńgeden astam sýbsı­dııa alǵan.

– Biz 2019 jyly kókónis qoımasyn sal­ǵan edik. Qoımaǵa qajetti tońazytqysh jab­dy­ǵyn 135 mln teńgege satyp al­dyq. Keıin osyndaı nysanǵa jum­sal­­ǵan shyǵyndy óteý úshin sýbsıdııa beriletinin estidik. Sodan soń Qolday.kz platformasy arqyly qajetti qu­jat­tar­dy usynyp, sýbsıdııaǵa alýǵa óti­nim berdik. Qujattardyń arasynda «Qu­rylys Konsaltıng» JShS daıyn­da­ǵan saraptamalyq qorytyndy da bar. Qazir bizge saraptamalyq qorytyndy tıisti talapqa saı resimdelmegen degendi alǵa tartyp otyr. Sol sebepten, sýbsıdııa qar­jy­syn qaıtarýymyz kerek eken, – deıdi B.Sadyqov.

Biraq oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Amangeldi Salamattyń aıtýyna qaraǵanda, fermer­ler­ge sýbsıdııa zańdy talapqa saı be­ril­gen. Degenmen prokýratýranyń nara­zylyǵy negizinde qurylǵan komıs­sııa ar­qyly eki sharýashylyqtyń qu­jat­tary tek­serilip, zań buzýshylyqtar anyq­tal­ma­ǵan.

– Bizdiń tarapymyzdan tólem barlyq talapqa sáıkes júrgizildi. Al saraptama qorytyndysynyń nemese jobalaý-smetalyq qujattamanyń zańdylyǵyn tekserý bizdiń quzyretimizge jatpaıdy. Buǵan saraptamalyq mekeme men kásipkerdiń ózi jaýap beredi. Qazir basqarmada bó­lin­gen qarajattyń maq­sat­ty paıdala­ny­lýyna monıtorıng júrgizetin kadrlar jetispeýshiliginen týyndaǵan problema bar. Jalpy, ınvestısııalyq sýbsıdııa­lar týraly aıtar bolsaq, bıyl onyń kólemi 1 mlrd 818 mln teńgeni qurady. Alaıda bul qarjynyń 185 mln teńgesi ıgerildi. Buǵan birqatar nysandy tapsyrý mer­zimin kelesi jylǵa aýys­ty­rý, sýbsı­dııa­laý boıynsha keıbir baǵ­dar­la­malardyń kúshin joıýy sebep bolyp otyr, – deıdi A.Salamat.

Oblystyq prokýratýranyń aǵa prokýrory Ádilet Nurbaevtyń túsindirýinshe, bul oraıda kásipkerlerdiń esh kinási joq. Sebebi bıznes ókili tek ótinim be­re­di. Al sýbsıdııany berý jónindegi she­shimdi qu­zy­retti organ retinde aýyl sharýa­shy­ly­ǵy basqarmasy qabyldaıdy.

– Eki kásipker de jobalyq-sme­ta­lyq qujattamaǵa sáıkes, beril­gen qa­ra­jattyń jumsalýy týraly máli­met­­ter kórsetilgen qujatty usynýy qajet edi. Olar usynǵan qujatta bul máli­met joq. Alaıda biz buǵan bıznes ókilderin kináli dep esep­te­meı­miz. О́ıt­ke­ni memlekettik organ qara­jat berer kezde osy qujattardyń bol­ýyn qam­tamasyz etýi tıis edi. Respýb­lı­ka­nyń basqa óńirlerinde de baıqalǵan bul problemany sheshý maqsatynda elimizdiń bıznes-ombýdsmeni Rýstam Júrsinov Bas prokýratýraǵa júgindi. Ná­tı­­jesinde, qarajattyń maqsatty jum­sal­ýyn rastaıtyn barlyq qujatty usyn­ǵan­nan keıin kásipkerlerge qatysty bul máse­le­ge núkte qoıylady degen sheshim qa­byl­dandy, – dep túsindirdi Á.Nurbaev.

Al Qazaqstan kásipkerleriniń quqyq­taryn qorǵaý jónindegi ýákiliniń Aty­raý obly­sy boıynsha sektor meń­ge­rýshisi Sársenbaı Joldybaevtyń piki­rine sú­ıen­­sek, mundaı máseleniń qaıta­lan­baı­­tynyna kepildik joq. Statıstıkaǵa sáıkes, 2019 jyly sot organdaryna sýbsı­dııa­lardy qaıtarý týraly eki ótinish túsken. Bıyl 94 mln teńgeden astam qar­jyny qaıtarýǵa 8 talap aryz berilip otyr. Sondyqtan memleket tarapynan sýbsıdııany berýdiń naqty tetigi qajet. Sonda ǵana bıznes ókilderi sýbsıdııany al­ǵannan keıin sarsańǵa túspeıdi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Erteń Qazaqstan quramasy Beıjińge attanady

Qysqy sport • Búgin, 11:15

Uqsas jańalyqtar