Qazaqstan • 26 Qańtar, 2022

Ýtıl alymy: О́KM operatorynyń jumysynda shıkilik kóp

1250 ret kórsetildi

Ýtıl alymyn jınaý qyzmetin «Jasyl damý» AQ-ǵa tapsyrmas buryn О́KM operatorynyń qarjy-ekonomıkalyq jumy­syna tolyqtaı tekserý júrgizilýge tıis. Qoǵamdyq qozǵa­lys belsendileri men otandyq avtokólik qaýymdastyqtary osyn­daı ustanymda. Al kúni keshe Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Ekologııa vıse-mınıstri Ahmetjan Pirim­qulov pen «О́KM operatory» JShS basqarma tóraǵasy Medet Qumar­ǵalıevtiń ustalyp, ýaqytsha tergeý ızolıatoryna qamalǵanyn rastady.

Infografıkany jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»

Taıaýda ǵana Úkimettiń qaýly­sy­men О́ndirýshilerdiń (ımport­taý­shylardyń) keńeıtil­gen mindet­temeleri (О́KM) operatorynyń fýnksııalary «Jasyl damý» AQ-ǵa ótip, biryńǵaı operatordyń quqyqtary toqtatylǵan edi.

«Osy qaýlymen «Jasyl damý­dyń» halyqaralyq jasyl teh­no­lo­gııa­lar jáne ınvestı­sııa­lyq jo­balar or­talyǵyna qosy­lýyna qa­tysty Úki­met­tiń 2021 jyl­ǵy 15 sáýir­degi №241 qaýly­sy­nyń kúshi jo­ıyl­dy. Osy­laı­sha, «Jasyl damý» ak­sıo­­ner­lik qoǵamy Ekolo­gııa, geo­lo­­gııa jáne tabıǵı resýrs­tar mınıstr­­ligi­niń (EGTRM) ve­do­m­stvo­lyq baǵy­nyshty uıymy sa­na­­la­dy jáne mem­lekettiń qatysý úlesi 100%-dy quraıdy», delingen bo­la­tyn mınıstrlik taratqan aqparatta.

Jaýapty vedomstvonyń máli­metine súıensek, О́KM operatory te­tigi 2015 jyly iske qosylyp, sodan beri kádege jaratý tólemi túrin­de túsken qarajattyń kóle­mi 691,9 mlrd teńgege jetken. Mı­nıstrlik bul qarajat zańǵa sáıkes jum­salǵanyn, atap aıtqanda otan­dyq avtoóndirýshilerge buryn kádege jaratýǵa tólengen 338,9 mlrd teńgesi qaıtarylǵanyn jet­kizdi. Ekologııalyq másele­lerdi she­shýge 102 mlrd teńge jáne sa­lyq túrinde 49,1 mlrd teń­ge aýdarylǵan. Búginde ekinshi deń­geı­li bankterde jatqan qalǵan qa­ra­jattyń kólemi – 220,6 mlrd teńge.

Endi qoldanystaǵy ýtıl aly­m­ynyń kórsetkishterine toqtal­saq. Kádege jaratý alymy kó­lik qozǵaltqyshynyń kólemi­ne qaraı esepteledi. Aıta­lyq, qoz­ǵalt­qysh kóleminiń koeffı­sıenti 50 AEK-ke (aılyq eseptik kórset­kish) kóbeıtilip, kólemi 1 lıtrden aspaıtyn kólikterde onyń ól­shemi 3-ke, 2 lıtr­ge deıingi kólik quraldarynda 7-ge, sondaı-aq 3 lıtrden asqan jaǵdaıda 10-ǵa jáne odan da kólemdi qoz­ǵalt­­qyshtarda 23-ke teń. Bul rette bıyl AEK 3 063 teńgeni quraı­tynyn, sáı­kesinshe bazalyq mólsher­leme­niń somasy 153 150 teńgeniń kóleminde bolatynyn aıta ketken oryndy.

Jeńil avtokólik segmentinde gıb­rıd­ti tehnıkany qospaǵanda, eń tómen ýtıl alymy elektromobılderge ǵana qarastyrylǵan. Basqa kólik­ter­de qozǵaltqyshtyń kólemine qaraı esepteledi. Naqty aıtsaq, 1 myń tekshe santımetrge deıin qozǵaltqyshta koef­fısıent 3-ke jetetin eskersek, alym­nyń mólsheri – 459 450 teńge. 1 001-den 2 000 tekshe santımetrge deıingi aralyqta koeffısıent – 7, ıaǵnı tólem 1 072 050 teńgeni quraıdy. 2 001-den 3 000 tekshe santımetrge deıingi aralyqta koeffısıent – 10, demek tólenetin aqsha – 1 531 500 teńge. Qozǵaltqyshy 3 001 tekshe santımetrden joǵary kólikterde koeffısıent – 23, alym somasy – 3 522 450 teńge.

«Jasyl damýdy» kimder basqaryp júr?

«Jasyl damý» AQ Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstr­liginiń Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetine qaraıdy. Onyń negizgi mıs­sııasy – qorshaǵan ortany saqtaý, qalpyna keltirý jáne sapasyn jaqsartýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý. Kompanııanyń bas dırektory – Azamat Álimbaev. Dırektorlar keńesiniń quramynda onymen birge Ekologııa vıse-mınıstri Ahmetjan Pirimqulov ta bar.

Edáýir kólemdegi salyq aýdarymdaryn kompanııa 2016-2021 jyldary jasaǵan. Osy aralyqta «Jasyl damý» AQ 59 mln teńge tólepti. Jyl basynan beri kompanııa 10,3 mln teńge kóleminde salyq aýdarǵan.

Ýtıl alymyna moratorıı engizýdi usyndy

Qoǵam belsendisi Sanjar Boqaev­tyń aıtýynsha, ázirge jarty nemese bir jyl ýaqytqa ýtıl alymy júıesin toqtata turý qajet. О́ıt­­keni bul saladaǵy sybaılas jem­­qor­lyq faktileri az emes. Áıt­se de je­ńil kólikterge arnalǵan ká­de­ge jaratý tarıfi 100 myń teń­ge­ge deıin tómendetilýge tıis degen oıda.

«Halyq áli de ýtıl alymy­nyń ne úshin qajet ekenin túsinbeı jatyr. Ekologııa kodeksiniń 386-babyn­da kádege jaratý alymyna baılanys­ty naqty túsinik berilgen. Bul – qal­dyqty jınaý, jetkizý, tasymal­daý jáne joıýǵa tólenetin soma. Osy aqsha ar­­qyly avto­ónerkásipti yntalan­dyrý nege júze­ge asyrylatyny bar­lyǵy­myzǵa túsinik­siz?! Al avto­ónerkásiptiń qandaı kúı­de ekeni belgili. Otandyq avtopark­tiń jaǵdaıyna baılanys­ty da biraz su­raq týyndap otyr. Derek­terge súıensek, elimizdegi jeńil kólik­terdiń ortasha jasy 19,2-den 19,7-ge deıin ulǵaıǵan. Bul – oılandyratyn másele. Sebebi ultymyzdyń den­saý­lyǵyna qatysty bolyp tur. Alymdy jınaýdyń tetigi túsiniksiz. Osy ýaqytqa deıin 692 mlrd teńge jınalǵanymen, onyń tıimdiligi múldem joq. Ýtıl alymynyń esepteý júıesi shıki bolǵandyqtan, jeńil kólikke arnalǵan tólemdi talqylaýdyń máni joq. Meıli, 100 myń teńge bolsyn, 1 mln teńge jınaıyq, esepteý júıesin óz­gert­peı kózdelgen maqsatqa qol jet­kize almaımyz. Nege deseńiz, osy ýtıl alymyn engizerde birde-bir qo­ǵam­dyq tyńdaý ótkizilgen joq. Tıisti sa­raptama jasalǵan joq. Sala­lyq mı­nıstr­­likter ol saraptamany kór­­sete almaıdy. Biz qazir Parla­ment­tiń min­detin atqaryp otyrmyz. Bul pikirtalastyń barlyǵy sol jerde oryn alýǵa tıis edi. Qazir qandaı mólsherleme bel­gi­lense de tólemdi jınaý júıesi shıki, jetil­diril­megenin umytpaǵan jón. Ekinshiden, Memleket basshysynyń tapsyrmasy bar ekenin jaqsy túsinemiz. Bul tapsyr­ma ázirge ishinara oryndalǵanyn baı­qap otyr­­myz. Atap aıtqanda, О́KM ope­­ra­­tory­nyń jumysy toqtaty­lyp, fýnk­sııa­sy memleketke qaıta­ryl­dy. Eger de mı­nıstrlik asyǵys bolsa, osy qol­da­nys­taǵy jetil­dirilmegen ýtıl alymyn esepteý júıesimen amalsyz keli­sý­ge týra keledi. Biraq jeńil kólik­ke ar­nalǵan tólem mólsheri 100 myń teń­­geden aspaýǵa tıis. Al arnaıy jáne júk kólikterine kádege jaratý alymyn qol­danýdyń esh qajeti joq dep esep­teı­miz. О́ıtkeni onyń qoldanylý merzimi uzaq jáne bólshekteri ármen qaraı paı­da­­la­nýǵa jaramdy keledi. Negizi osy alym­­dy jınaý júıesin jaǵdaıdy ret­ke kel­tirip alǵanǵa deıin jarty neme­se bir jyl­ǵa shegere turǵan durys. Desek te avto­kólikke arnalǵan tólem mól­sheri 100 myń teńgeden aspaýy kerek eke­nin taǵy eske salǵym keledi», dedi S.Boqaev.

Bul pikirdi ózge de qoǵam belsendileri qýattap otyr.

«О́KM operatorynyń barlyq qyzmeti boıynsha tolyq­qandy nátıjege qol jetkize almaǵany­myz­ǵa nazar aýdarǵym keledi. Atal­ǵan kompanııa qarjylandyrǵan barlyq joba, mysaly, qalalardaǵy qaldyqtardy bólip jınaýǵa ar­nalǵan jumystar óz jemisin bergen joq. Munyń bárin tekserdik. Iаǵnı aqsha tekke jumsaldy. Nelik­ten osy kompanııanyń qyzmetin eshkim teksergisi kelmeı, qur qarajatty bir kompanııadan ekinshi kompanııaǵa aýdara salǵysy keledi? Meniń usy­nysym О́KM operatorynyń qyz­metine tolyq qarjylyq tekserý júr­gi­zilip, odan aqsha alǵandardy qa­ra­jatty qaıda jáne qalaı paıda­lanǵanyn anyqtaý qajet», dedi ECO Network jobasynyń negizin qalaýshy Evgenıı Muhamedjanov.

Májilis depýtaty Edil Jańbyr­shın О́KM operatorynyń aktıvteri men shyǵyndaryna tolyq tekserý aıaq­talǵanǵa deıin kádege jaratý aly­myna moratorıı engizýdi usyndy.

«Sońǵy bes jyl ishinde avto­kólik pen aýyl sharýashylyǵy teh­nı­kasyn satyp alý kezinde satyp alýshy jeke operatorǵa 400 myń­nan 13 mln teńgege deıin berdi. Mun­daı alymdardyń joǵary bolýy Qazaq­standaǵy kólik baǵasynyń qym­battaýyna ákeldi. 2015 jyldan 2021 jylǵa deıin jańa kólik baǵa­sy eki ese ósti. Kórshi eldermen baǵa aıyrmashylyǵy saldarynan sheteldik kólik­ter elge tirkeýsiz ákeline bastady.

Ashyq derekkózderden alynǵan málimetterge sáıkes avtokólik óner­kásibi men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn óndirýshilerdi yntalan­dyrýǵa 300 mlrd teńge aýdarylyp, eski kólikter­di tapsyrǵan halyqqa 30 mlrd teńge tólendi. 29 mlrd eski tehnıkany satyp alýǵa jáne kádege jaratýǵa baǵyttaldy. Al 181 mlrd qaıda ketkeni belgisiz. Barlyq jınalǵan qarajattyń 10 pa­ıyzy ǵana kádege jaratýǵa baǵyttalady eken», dedi E.Jańbyrshın.

Sońǵy jańalyqtar

Dollar 10 teńgege qymbattady

Qarjy • Búgin, 16:23

Referendýmǵa latvııalyq baqylaýshylar keledi

Referendým-2022 • Búgin, 15:25

Saıajaıdan esirtki zerthanasy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 13:07

Uqsas jańalyqtar