Oblystyq aýyr sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetine qaraǵanda, ótken jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda iri qara 800 basqa, al jylqy 4 myńǵa kemip ketken. Osy oraıda negizgi sebep mal azyǵynyń tapshylyǵynda degen jeleý týraly aıta ketelik. Qońyr kúzde oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy óńirde tórt túlikke qajetti jemshóp qory jetkilikti degen málimet taratqan bolatyn. Onda mal azyǵynyń barlyq túri 100 paıyz jınaldy delingen. Oǵan qosa burnaǵy jyldan qalǵan jemshóp qory kóńilge demeý edi. Áıtse de, bıyl qys ortasynda mal basy kemip, ásirese jylqy kúnnen-kúnge azaıyp bara jatqanyn aıtyp, dabyl qaqpasqa shara joq.
– Mal basynyń azaıýy malsaq qaýymnyń qys qalaı bolar eken degen qobaljýynan oryn alyp otyr. Qurǵaqshylyqtan jut bola ma dep qoryqqan halyq qoldaryndaǵy maldy kúzde, kúıli kezinde sata bastady. Analyq mal aman, kemigeni – pyshaq kóteretin jas túlik. Onyń ústine mal azyǵy qymbattap ketti. Máselen, burnaǵy jyly arpanyń bir tonnasy 60 myń teńge bolatyn bolsa, bıyl 90 myń teńgege deıin ósti. Súrlem men shóptiń qory da osy deńgeıde, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Qasym Itqusov.
Maldyń azaıýynyń bir sebebi – mal aýrýynyń jıileýi. Máselen, bıyl Esil jáne Birjan sal aýdandarynda mal aýrýynyń etek alýy saldarynan turǵyndar baǵymdaǵy túlikterin amalsyz etke tapsyrǵan. Qanshama shyǵyn. Endi onyń basyn ornyna keltirý úshin taǵy biraz ýaqyt qajet bolady. Osy oraıda bul taraptaǵy máseleni aıta ketkenimiz oryndy.
– El ishinde mal aýrýynyń aldyn alý óte qıyn. Áýeli mal týraly emes, maman týraly aıtaıyqshy. Alatyn jalaqymyz – nebári 70 myń teńge. Mundaı eńbekaqy úshin jumys isteýdiń ózi aqylǵa syımaıtyn dúnıe. Al jumys aýqymyn kóz aldyńyzǵa elestetip kórińiz. Máselen, biz oblys ortalyǵyna qosa Krasnoıar, Stasıonnyı, Zastansıonnyı kentteriniń malyn qaraımyz. Atalǵan aýmaq turǵyndarynda 4 myń qara mal, 10 myń qoı baǵylýda, eki-úsh úıir jylqy bar, – deıdi Kókshetaý qalalyq veterınarlyq stansa qyzmetkeri Syrymbet Qanafın.
Mal dárigeriniń aıtýyna qaraǵanda, naýryz ben maýsym, tamyz ben qarasha aılarynda brýsellez, týberkýlez, qarasan, qutyrý, sap, saqaý, teri aýrýlaryn anyqtaý úshin maldan qan alyp, ekpe salady eken. Qashan mal óristen oralǵansha sarylyp kútpek. Mal ıeleri veterınarlarǵa kómek kórsetýden qashqaqtaıdy. Amal joq, asaý malmen alysyp, bar sharýany ózderi isteýge májbúr. Qaýip te az emes. Taıaýda Zerendi aýdanynyń eki mal dárigeri brýsellez juqtyryp, aýyryp qalǵan. Salada salmaqty másele tunyp tur. Mal basynyń kemýiniń bir sebebi osynda jatyr.
Tórt túlikti tegis ósirý taqyrybyn qaýzap, Ereımentaýdyń eteginde qoı sharýashylyǵymen aınalysatyn qojalyq basshylarymen tildestik. Barlyǵy kúni buryn ýádelesip qoıǵanyndaı, qolbaılaý bolyp otyrǵan dúnıe – jaıylym men shabyndyqtyń azdyǵyn aıtady. Demek, áleýmettik ádilettilik ornyǵý úshin úıdiń tabaldyryǵyna deıin retsiz jyrtylǵan jerdi qaıta qarap, aýyl turǵyndarynyń múddesin eskerý kerek shyǵar. О́ıtkeni olar azyn-aýlaq malynyń súmesimen kún kórip otyr ǵoı. «Mal ashýy – jan ashýy» demekshi, ókpe-nazdyń óristeıtin tusy da osy.
Jyl saıyn mıllıardtaǵan teńge sýbsıdııa bólinedi, biraq sonyń qaıtarymy bar ma? Mal basy ósýdiń ornyna kemip bara jatyr emes pe? Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy osy jyly 22 baǵdarlamaǵa 30 mlrd teńgeden asa qarajat josparlap otyr. Memlekettiń qoldaýy arqyly óńirde qara maldyń basyn kóbeıtip, et-sút óndirýdi molaıtamyz degen úmit mol. Mal basy azaıatyn bolsa, oıǵa alǵan sharýanyń qurǵaq qııalǵa aınalatyn túri bar.
Aqmola oblysy
