Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Memleket basshysynyń jýyrda Máskeýge barǵan jumys sapary barysynda Qazaqstanda Reseıdiń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń fılıaldary jelisin keńeıtý, sondaı-aq «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda qajetti mamandar daıarlaý jóninde mańyzdy ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizilgeni málim. Al Almatyda Reseıdiń Ulttyq zertteý ıadrolyq ýnıversıtetiniń (MIFI), Atyraýda I.M.Gýbkın atyndaǵy Reseı munaı jáne gaz ýnıversıtetiniń fılıaldaryn ashý jumystary bastalyp ta ketken. E.Baýman atyndaǵy Máskeý memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetimen jáne basqa da birqatar oqý ornymen olardyń ókildikterin ashý jaıynda kelissózder júrgizilip jatyr. Qazaqstannyń «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamy Reseı Federasııasynyń MIFI, Máskeý fızıka-tehnıkalyq ınstıtýty (MFTI), I.M.Gýbkın atyndaǵy Reseı munaı jáne gaz ýnıversıteti, E.Baýman atyndaǵy Máskeý memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti (MMTÝ), Ulttyq zertteý ýnıversıteti (ITMO), Ulttyq zertteý tehnologııalyq ýnıversıteti (MISıS) sııaqty jetekshi 6 tehnıkalyq ýnıversıtetimen «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda yntymaqtastyq ornatý týraly memorandýmǵa qol qoıǵan. Memleket basshysynyń paıymynsha, bul bastamalar qazaqstandyq jastardyń ozyq tehnıkalyq bilim alýyna múmkindik beredi.
Degenmen osy másele qazir buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelilerde qyzý talqylanyp jatyr. Keıbir qazaqstandyq sarapshylar álemniń úzdik 200 ýnıversıtetiniń tizimine birde-bir reseılik joǵary oqý orny enbeıdi, aldyńǵy 300-diń qatarynda eki-aq JOO – Máskeý memlekettik ýnıversıteti (MMÝ) men MFTI ǵana bar degen pikir aıtyp, Qazaqstanda olardyń fılıaldaryn ashýdyń durystyǵyna kúmánmen qarap otyr. Biraq olardyń keltirgen derekteri eskirgen bolyp shyqty. Naqty aıtqanda, brıtanııalyq QS kompanııasynyń 2022 jylǵy reıtıngi boıynsha MMÝ 78-orynǵa kóterilgen, Sankt-Peterbýrg memlekettik ýnıversıteti – 242, Novosibir memlekettik ýnıversıteti – 246, Tomsk memlekettik ýnıversıteti – 272, E.Baýman atyndaǵy MMTÝ – 281, MFTI 290-oryndardy enshilegen. Iаǵnı TOP-300-ge Reseıdiń 6 joǵary oqý orny engen. Bul rette bizdiń Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetimiz 175-orynǵa taban tiregenin aıta ketken jón. О́zge birde-bir joǵary oqý ornymyz TOP-300-ge kire almapty. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti – 328, M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan ýnıversıteti 482-oryndy mise tutqan. Al Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov áleýmettik jelidegi resmı paraqshasynda sheteldik JOO fılıaldaryn ashý otandyq ýnıversıtetter arasynda básekelestikti arttyrýǵa múmkindik beredi dep sanaıtynyn bildiripti.
Reseı Federasııasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasy elshiliginiń málimetine qaraǵanda, 2019-2020 oqý jylynda soltústiktegi kórshimizdiń ártúrli joǵary oqý oryndarynda 74 myńǵa jýyq qazaqstandyq stýdent oqyǵan. Olar – san jaǵynan Reseıdegi sheteldik stýdentterdiń ishinde birinshi orynda. Qazaqstandyqtardyń bir bóligi úkimetaralyq ýaǵdalastyqtardyń, Reseı jáne Qazaqstan JOO-larynyń, óńirlerdiń, qalalardyń arasyndaǵy ekijaqty kelisimderdiń, reseılik JOO-lardyń sheteldik stýdentterdi oqytý jónindegi derbes sheshimderiniń aıasynda bólinetin bilim berý granttary esebinen tegin oqıdy.
Reseıde joǵary bilim alyp júrgen Qazaqstan jastarynyń 40 paıyzy gýmanıtarlyq mamandyqtardy (pedagogıka, tarıh, fılosofııa, jýrnalıstıka jáne t.b), 35 paıyzy ınjenerlik-tehnıkalyq mamandyqtardy (metallýrgııa, taý-ken isi, munaı jáne hımııa ónerkásibi jáne t.b.), 25 paıyzy jaratylystaný ǵylymdaryn (medısına, farmasevtıka, fızıka, hımııa jáne t.b.) tańdaǵan. Keıingi jyldary qazaqstandyq talapkerlerdiń 45 paıyzdaıy elimizde suranysqa ıe IT-tehnologııalardy, nano jáne bıotehnologııalardy, robottehnıkasyn, radıoelektronıkany, ınformatıka men esepteý tehnıkasyn, taý-ken isi – ınjınırıngti jáne metallýrgııa – ınjınırıngti tańdaǵanyn atap aıtý kerek.
Qazaqstandyq jastar, negizinen, Máskeý (9 845 stýdent), Sankt-Peterbýrg (7 205 stýdent), Omby (6 739 stýdent), Tomsk (5 334 stýdent), Astrahan (2 755 stýdent), Orynbor (2 575 stýdent), Saratov (2 200 stýdent), Chelıabınsk (1 985 stýdent), Túmen (1 662 stýdent), Barnaýl (1 540 stýdent), Qazan (1 496 stýdent) qalalaryndaǵy JOO-larda bilim alyp júr. Elimizdiń jastary, ásirese M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ, «Joǵary ekonomıka mektebi» ulttyq zertteý ýnıversıteti, G.V.Plehanov atyndaǵy Reseı ekonomıka ýnıversıteti, MISıS, E.Baýman atyndaǵy MMTÝ, Reseı halyqtar dostyǵy ýnıversıteti, Gýbkın atyndaǵy Reseı munaı jáne gaz memlekettik ýnıversıteti, Ulttyq zertteý ıadrolyq ýnıversıteti, Sankt-Peterbýrg memlekettik ýnıversıteti, Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýty jáne Reseı halyq sharýashylyǵy jáne memlekettik qyzmet akademııasy syndy JOO-lardy kóbirek tańdaǵan. JOO-lar basshylyǵy bergen aqparatqa qaraǵanda, qazaqstandyq stýdentterdiń oqý úlgerimi, jalpy alǵanda, jaqsy kórinedi.
Osy oraıda nazar aýdararlyq bir jaıt: Máskeý men Sankt-Peterbýrgke Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynan jıi ushatyn ushaqtardaǵy jolaýshylardyń deni stýdent jastar ekenin kórip júrmiz. Bul aýqatty otbasylardan shyqqan túlekterdiń Reseıdiń bedeldi JOO-laryn tańdaıtynyn bildiretin sııaqty. Al joǵaryda keltirilgen málimetterden Qazaqstannyń Reseımen shekaralas óńirleriniń túlekteri kórshi eldiń Omby, Tomsk, Astrahan, Orynbor, Saratov, Chelıabınsk, Túmen, Barnaýl, Qazan sııaqty birshama jaqyndaý ornalasqan qalalaryndaǵy ýnıversıtetterge oqýǵa kóbirek túsetini ańǵarylady. Máselen, Soltústik Qazaqstan oblysynyń Omby oblysymen shektesetin Maǵjan Jumabaev aýdanyndaǵy orta mektepter túlekteriniń kópshiligi Ulttyq biryńǵaı testileýge qatyspaıdy. Sebebi olar eki júz shaqyrymdaı jerdegi Omby qalasyndaǵy JOO-larǵa emtıhan tapsyryp túsýdi qalaıdy eken. Ondaǵy oqý aqysy jergilikti óńirlik ýnıversıtetpen salystyrǵanda áldeqaıda tómen ári oqý bitirgen soń qazaqstandyq dıplomnan góri reseılik dıplommen mamandyqqa sáıkes jumys tabý múmkindigi joǵary ekeni, sondaı-aq Reseı JOO-larynda jemqorlyq deńgeıi de tómendigi ata-analar úshin sheshýshi faktorǵa aınalǵan. Shyntýaıtynda, Reseıde oqyǵan jastardyń birsypyrasy, ásirese JOO-lardy úzdik bitirgenderi Qazaqstanǵa qaıtyp oralmaı, sonda jumysqa qalyp qoıatyny jasyryn emes. Osynyń bárin oılaı kele, Reseı JOO-larynyń fılıaldaryn turǵyndarynyń kórshi elge kóship ketýi tolastamaı, demografııalyq jaǵdaıy qıyndap turǵan Soltústik Qazaqstan oblysy sııaqty teriskeı óńirlerde ashqan jón dep sanaımyz.
Túıindeı aıtqanda, Reseı JOO-larynyń fılıaldaryn ashý elimizdegi tehnıkalyq kadrlar tapshylyǵyn boldyrmaýǵa, kórshi memlekette oqýdy qalaıtyn qazaqstandyq túlekter sanyn edáýir azaıtyp, olardyń ata-analarynyń shyǵyndaryn kemitýge, joǵary bilim alǵan jastarymyzdyń óz elimizde turaqtap qalýyna, sondaı-aq qazaqstandyq ýnıversıtetterdiń básekege qabilettiligin arttyrýǵa oń yqpalyn tıgizeri anyq.
...Osydan birneshe jyl buryn Qyzylorda oblysynyń Aral qalasynda bolyp, ondaǵy bir myńnan asa oqýshy bilim alyp júrgen orys orta mektebine ádeıilep at basyn tiregen edik. Maqsatymyz kileń qazaqtar turatyn shaǵyn shahardaǵy otbasylardyń balalaryn oryssha oqytýdy uıǵarýynyń sebebin bilý-tuǵyn. Bir qyzyǵy, aldymyzdan shyqqan «qaradomalaq» shákirtterdiń bári bizben ana tilimizde amandasyp, qoıǵan suraqtarymyzǵa da qazaqsha jarysa jaýap berdi.
«Biz mektepti bitirgen soń Reseı ýnıversıtetterine oqýǵa túskimiz keledi. Sebebi ata-analarymyzdyń aıtýynsha, ol eldegi bilim deńgeıi joǵary. Onyń ústine oblysymyzdyń ákimi Qyrymbek Kósherbaev Máskeý men Sankt-Peterbýrg qalalaryndaǵy úzdik tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynda tegin oqýymyz úshin Reseı Úkimetiniń esebinen granttar bólgizip otyr», desti olar. Bul Reseıde Qazaqstan elshisi qyzmetin de atqarǵan belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeriniń – burynǵy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń elimizdiń bilim salasynda qalyptasqan jaǵdaıdy tereń bilgendigine baılanysty qabyldaǵan sheshimi ekeni kámil.
