Sondyqtan da «Adam kórki – shúberek» degen támsildiń óńin sál ǵana ózgertip, «sahna kórki – shúberek» desek, qoıylymdy kórkem kıimmen qamtamasyz etetin mamandar eńbeginiń mańyzy men mánin dál ashatyndaı.
Sulýlyq syzbadan bastalady
Teatrlyq kostıým – qarapaıym kıim emes, ol – san alýan mamandardyń kúsh salýymen dúnıege keletin naǵyz óner týyndysy. Avtor músindegen keıipkerlerdiń minez mozaıkasyn baıyta otyryp, sahnada salmaqty saraptama jasaıtyn rejısser maqsatyn ortaq mámlege túıistirip, sodan naǵyz óner týyndysyn túzetin has sheberlerdiń ásemdik sherýi dese de bolǵandaı. Alaıda teatr zańdylyǵy solaı, bar eńbek te, qoshemet te sahnada óner kórsetken ártister men rejısserdiń sheberligine telinip, óner salasynyń kánigi mamandary bolmasa, qarapaıym kórermen úshin ásem atmosferany túzýshi tiginshi mamandardyń eńbegi kóp jaǵdaıda eleýsiz qalyp qoıady. Al sahna syrtynda siz ben biz bile bermeıtin talaı syr bar. Sonyń biri hám negizgisi – kostıým sýretshileriniń jumysy.
Teatr úshin mańyzdy mamandardyń biri – sahna sýretshileriniń jumysymen tanysý maqsatynda elordamyzdaǵy basty óner oshaqtarynyń biri – «Astana Opera» teatrynyń shyǵarmashylyq jumys prosesine óz ishinen úńilip kórdik. Onyń ústine teatrdyń mereıtoılyq maýsymynyń jaqyndaýy – «Astana Operanyń» «qazanynda ne qaınap jatqanyn» bilýge jaqsy sebep dep oılaımyz.
Spektaklge daıyndyq kezinde tigin sehyna mańyzdy ári jaýapty mindet júkteledi, munda naǵyz tańǵajaıyp – teatrlyq kostıýmder jasap shyǵarylady. Avtor men rejısser oıyn sahnada barynsha beıneli jetkizý jolynda kostıýmder boıynsha sýretshi óz qııalyna súıene otyryp, tigin sehy iske asyrýy tıis syzba túzedi.
Spektakldiń eskızin syzý barysynda kostıým sýretshisi oqıǵamen baılanysty tarıhı kezeń men óńirdi, kostıými tigiletin keıipkerdiń tulǵalyq minezdemesi men áleýmettik jaǵdaıyn, sondaı-aq basqa da mańyzdy jaıttardy esepke alady. Sebebi sahnadaǵy adam jaıly kórermenniń kózqarasyn qalyptastyratyn – ol eń áýeli syrt kelbet. «Adam kórki shúberek...» degen máteldiń máni osy jaǵdaıda tipti jarqyn ashyla túsetindeı.
«Oskar» laýreaty
kostıým tikkende...
Teatr shymyldyǵyn túrgennen bergi toǵyz jyl ishinde seh qyzmetkerleri ataqty sheteldik jáne qazaqstandyq kostıýmder boıynsha úzdik sýretshilermen jumys isteý múmkindigine ıe boldy. Olardyń qatarynda opera otany – Italııadan arnaıy shaqyrylǵan maman, «Oskar» syılyǵynyń laýreaty Franka Skýarchapıno da bar. «Astana Operada» qoıylǵan birqatar spektakl kıimderiniń avtorlyq quqyǵy negizinen sol kisige tıesili. Atap aıtsaq, Italııa ıbalysy keıipkerlerin kıindirgen qoıylymdar qatarynda A.Jubanov pen L.Hamıdıdiń «Abaı», Dj.Pýchchınıdiń «Madam Batterflıaı», «Bogema», Dj.Rossınıdiń «Sevıldik shashtaraz, Dj.Bızeniń «Karmen» operalary men P.Chaıkovskııdiń «Aqqý kóli», «Uıqydaǵy arý», S.Prokofevtiń «Romeo men Djýletta», B.Asafevtiń «Baqshasaraı burqaǵy», L.Mınkýstyń «Baıaderka» jáne «Don Kıhot», A.Adannyń «Korsar» jáne «Jızel», L.Delıbtiń «Koppelııa» baletteri bar.
– Dızaınshy úshin, onyń ústine sahna estetıkasyna qyzmet etetin sýretker úshin matanyń sapasy óte mańyzdy hám sán álemindegi ótkir máselelerdiń biri. Teatr qoıylymyna laıyqty kóp mólsherdegi matany tabý áreketi meni qaı qıyrlarǵa sapar shekkizbedi deısiz. Al syrttan ákelinetin matalardyń deni teatrǵa emes, sán álemine kóbirek laıyqty. О́zderińiz biletindeı, sahnanyń talaby basqa. Italııada bul máseleniń op-ońaı sheshiletin sebebi – ol jaqta áli kúnge deıin baletke laıyqty jibek toqıtyn fabrıkalar jumys isteıdi. Keregińizdi tez taýyp ala qoıýyńyzǵa, tipti ózimizge qajetti mataǵa aldyn ala tapsyrys berýimizge de óte yńǵaıly. Al bul teatrdaǵy qoıylymdarǵa biz negizinen tabıǵı matalardy paıdalandyq: balerınalarǵa jibektiń san alýan túrin tańdasaq, mımans oryndaıtyn kópshilik úshin maqtany mise tuttyq, dep áńgimesin shyǵarmashylyq sheberhanasynyń qyr-syrymen tanystyrýdan bastaǵan áıgili maman odan ári sózin teatr ujymyna degen rızashylyq sezimmen túıindep, alǵysyn aıtty: – «Astana Opera» teatrymen shyǵarmashylyq baılanysymyz biraz jyldan beri tabysty jalǵasyp keledi. Ujymnyń maǵan osylaı sheksiz senim artqanyna qýanamyn. Mundaı túsinistiktiń túbi – árdaıym jetistik. Men ózim óner adamdarynyń bir-birin demep, qoldap júrgenderin qalaımyn. Olaı bolmasa, biz ortaq tabysqa qol jetkize almaımyz. Jastarmen til tabysqan, syrlasqan qandaı áserli! Qysqasy, «Astana Operada» jumys isteı júrip ómirdegi kóp nársege kóz jetkizdim. Sol úshin ujymdy úıimdeı unatamyn», deıdi Franka Skýarchapıno.
Jan álemin qarapaıymdylyǵymen kórkemdendirgen sýretshi Skýarchapınonyń shyǵarmashylyǵy árdaıym synshylardyń jiti nazarynda. Ol týdyrǵan obrazdar joǵary talǵamnyń úzdik úlgisi dese de bolǵandaı. О́nerdegi jolyn Mılandaǵy áıgili La Skala teatrynan bastaǵan sýretker kúni búginge deıin teatr álemi men kıno salasyn qyzdyń qos burymyndaı egiz órip, qatar alyp keledi. Osy eńbegi elenip 1990 jyly rejısser Jan-Pol Rapnonyń «Sırano de Berjerak» fılmindegi úzdik jumysy úshin Amerıka kınoakademııasynyń «Oskar» syılyǵymen marapattaldy.
«Astana Opera» teatrynda Franka Skýarchapıno syndy álemdik deńgeıdegi úzdik mamanmen qanattasa júrip eńbek etetin Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Sofıa Tasmaǵambetova men Pavel Dragýnovtyń sahnalyq jumystary da kórermenin beıjaı qaldyryp kórgen emes. Mundaı bilikti de sheber sýretshilermen baılanysta jumys isteý, álbette, tigin sehynyń sheberlerine kásibı deńgeıdi arttyrýǵa, shyǵarmashylyq úshin jańa kókjıekterdi ashýǵa qundy ári jemisti tájirıbe ekendigi daýsyz.
Teatr tabysy – úndestikte
«Astana Operanyń» repertýaryndaǵy qoıylymdar ártúrli dáýirler tynysynan syr shertedi. Demek kostıýmder de soǵan saı tigiledi. Máselen, «Aıda» operasynda ejelgi mysyrlyq saryn basym bolsa, «Alpamysta» – túrki dástúrli kıim-keshektiń aralasýy baıqalady. «Jibek satyda» – XVIII ǵasyrdyń sán-saltanaty men jarqyly beınelengen. Al balettik qoıylymdar bólshekterge budan da zor kóńil bólýdi talap etedi, sebebi syrtqy sıpattamadan bólek, munda yńǵaılyqty, qımylǵa arnalǵan erkindikti, matalardyń aýa ótkizgishtik qasıetin eskerý asa mańyzdy.
– Sýretshi bizge kostıýmderdiń tolyq jınaǵy salynǵan óz syzbalaryn ákelgen kezde, sáıkes keletin matalardy tańdaý bastalady, – dedi tigin sehynyń meńgerýshisi Fatıma Satybaldına. – Teatrdyń matalar, fýrnıtýra, jıekteme men basqa da kóptegen usaq-túıekti tańdaýǵa bolatyn jeke qoımasy bar. Qajetti materıal qolda bolmaǵan jaǵdaıda, olar satyp alynady. Erekshe matalardy keıde alys elderden tapsyryspen aldyrtýǵa týra keledi. Máselen,«Alpamys» ulttyq operasynyń kostıýmderi úshin úndilik zerli jibek matany shetelden aldyrdyq.
Kostıýmder daıyndaýdyń kelesi kezeńi ár buıymǵa úlgi qurastyrý jumystarymen baılanysty. Onymen kıim pishýshi aınalysady. Al buıymdardyń sapasyna tehnologtar jaýap beredi. Olar ár tigistiń, ár bólshektiń syzbaǵa sáıkes kelýin tekseredi.
– Barlyq ártiske, hor qatysýshylaryna jáne kópshilik kóriniske kostıýmder dene bitiminiń erekshelikteri esepke alyna otyra jeke daıyndalady. Árbireýiniń ólshemi alynady. Eger kostıým kúrdeli bolsa, mindetti túrde úlgisin jasaımyz. Bizdiń jumysta konveıer qaǵıdaty qoldanylmaıdy, qoıylymnyń ár qatysýshysymen jeke jumys isteımiz. Máselen, «Alpamys» spektaklinde Taıshyq hannyń on bir jaýyngerine arnap biz bezendirýi men usaq-túıegine deıin uqsas etip, bir matadan birdeı kostıýmder tiktik, biraq mımanstyń ár qatysýshysy óz kıimi daıyn bolǵanǵa deıin ony keminde eki ret ólshep kórdi, dep bólim basshysy seh jumysynyń qyr-syryn jan-jaqty baıan etti.
Tigin mamany atap ótkendeı, ulttyq operanyń aýqymdy jobasy – teatrdaǵy sońǵy premeralardyń biri – «Alpamys» operasy tigin sehynan erekshe úılesimdilik pen ónimdilikti talap etipti. Qysqa merzimde 300-den astam kıim jınaǵyn nemese 900 buıym daıyndaýǵa týra kelgen. Sebebi jınaq orta eseppen úsh bólikten (kóılek, shalbar, beren nemese shapan) turady. Kún saıyn tynymsyz jumys qyzyp jatatyn teatrdyń tigin sehynda barlyǵy 24 qyzmetker eńbek etedi. Onyń ishinde 12 tiginshi, eki kıim pishýshi, eki tehnolog jáne bas kıim boıynsha eki maman jalpy jumysqa jumyldyrylǵan.
– Bizdiń sehtaǵylardyń bári óz isiniń mamandary, – deıdi Fatıma Satybaldına. – Tájirıbeleri men eńbek ótilderi joǵary. Teatrlyq kostıýmderdiń kórkemdeýshi-sýretshisi Saıda Baǵdat, erler kostıými boıynsha pishýshi Pıatımat Ozdoeva, kostıýmderdi tigý boıynsha sheberler – Mádına Ahmetova men Dına Jakıenova, sondaı-aq bas kıimderdi tigý boıynsha sheber Qarlyǵash Ahmetovamen birge K.Baıseıitova atyndaǵy burynǵy opera jáne balet teatrynda da birge jumys istegen bolatynbyz. «Astana Opera» qurylǵannan keıin osynda aýystyq. Bizdiń ujym bir-birine úırenisip qalǵan, saǵat sekildi úılesimdi áreket etedi. Seh tabysy jaıly budan artyq túsiniktemeniń qajeti joq dep oılaımyn. Biz bir-birimizdi «á» degennen-aq túsinemiz, dep seh jetekshisi sózin túıindedi.
Iá, teatrlyq kostıým – bul jaýhar, oǵan talas joq. «Astana Opera» qoıylymdaryna arnalyp daıyndalǵan kıimderdi kórermen qaýym sahnadan bólek, sondaı-aq teatr foıesinde uıymdastyrylǵan arnaıy kórmeden mýzeı jádigeri retinde jaqynnan tanysyp, tigin sehy qyzmetkerleriniń sheberligine talǵam bıigindegi óz baǵasyn bere alady. Bul – teatr ujymynyń saf ónerdiń sahna syrtyndaǵy syrlarymen kópshilikti jaqynyraq tanystyrý maqsatynda júzege asyrǵan jaqsy bastamalarynyń biri ekendigi sózsiz.
