Jappaı tártipsizdik kezinde buzaqylarǵa saýatty jáne janqııarlyq erlikpen toıtarys berip, qalanyń búlinýine jol bermeı, beıbit turǵyndardyń rııasyz alǵysyn arqalaǵandar arasynda shymkenttik tártip saqshylarynyń eren erligi anyq kórindi. El basyna kún týǵan «qandy qańtarda» dál osy Shymkent qalasy polısııa departamentin saladaǵy tájirıbesimen ǵana emes, halyqqa jaqyn ári jarııalyǵymen, ashyqtyǵymen tanylǵan Eraly Jumahanbetov basqarǵan edi.
Polısııa general-maıory Ishki ister organdaryndaǵy alǵashqy qyzmetin 1990 jyly Kentaý qalalyq ishki ister bóliminde jedel ýákil bolýdan bastaǵan. 1996 jyly – jedel izdestirý salasynda Almaty qalasy Ishki ister departamenti Polısııa basqarmasynyń bastyǵyna deıin kóterilgen. 2000-2004 jyldary IIM KPD Ońtústik óńiri boıynsha uıymdasqan qylmyspen kúres basqarmasynda, al 2005 jyldan 2018 jyldarǵa deıin QR IIM-niń ortalyq apparatynda túrli laýazymdy qyzmetter atqarǵan. 2018 jyldan bastap osy 2022 jyldyń aqpanyna deıin Shymkent qalasy Polısııa departamentiniń bastyǵy bolǵan. Arandatýshylarǵa qarsy kóshti de ózi bastap, saqshylardyń ár basqan qadamy men áreketterine kúni-tún demeı nusqaýdy da tikeleı ózi bergenin sondaǵy polıseıler qazir de maqtana-marqaıa aıtyp júr. Sondyqtan, azattyqtyń aq tańy men beıbit kúndermizge sebepker bolǵandardyń biri ári biregeıi, qoǵamnyń qurmetine laıyqty ofıser, III dárejeli Aıbyn ordeniniń ıegeri – Eraly Musaáliulymen arnaıy suhbattasýdy jón kórdik.
- Aldymen suhbat berýge keliskenińiz úshin rahmet. Alǵashqy saýalymyz árıne «Qańtar oqıǵasy» týrasynda bolmaq. Mıllıondy qala – Shymkentti qalaı aman qalyp qaldyńyzdar?
Biz bárimiz bir dúnıeni túsiný kerekpiz, ol - aıdyń-kúnniń amanynda Táýelsizdigimizden aıyrylyp qala jazdadyq. Eń birinshi halyq beıbit mıtıngige shyqty, biz kópshilikten ol kezde eshqandaı jaman pıǵyl kútken joqpyz. Sebebi, olar alańǵa shyǵyp, ózara sóılesip turdy. Bir kezde talaptaryn qoıa bastady. Biz tek qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz ettik. Araǵa az-kem ýaqyt salyp, sherýshiler Ál Farabı alańynan ákimdiktiń ǵımaratyna qaraı bet aldy. Dúrbeleń sol ákimdik aldynda oryn aldy. Syrt jaqtan bir top arandatýshylar kelip jańaǵy beıbit turǵyndarǵa qosyldy. Sosyn, aram pıǵyldaryn júzege asyra bastady: ǵımarattarǵa qaraı tas atyp, tártip saqshylarynyń qyzmettik kólikterin órteýge kóshti. Jappaı tártipsizdikke jol berdi. Anyqtalǵanyndaı, buzaqylardyń deni - ózge óńirlerden kelgen jastar, ıaǵnı Túrkistan oblysy, Saryaǵash jáne Keles aýdandarynyń turǵyndary bolyp shyqty. Árıne, qazir sol bir qıyn qystaý kezeńdi eske alýdyń ózi qorqynyshty. Biraq, osy bir synaqqa toly sát pen arandatýshylyqtan El Prezıdenti Qasym-Jomart Kemelulynyń utymdy sheshimderi men batyl qadamdary arqyly ǵana bútin bir megapolısimizdi ǵana emes, Qazaqstandy halqymen qosa din-aman alyp qaldyq. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmalary men basqarýynyń nátıjesinde, tártip saqshylary – Biz de rýhtanyp, Otanymyzdy alaýyzdyqtan qorǵaı aldyq.
- Moıyndaý kerek, Siz mıllıondy qala – Shymkenttiń jurtyna óte jaqyn ári ashyq bolǵan basshylardyń birisiz. Halyqtyń qurmetine bólenip, alǵysyn arqalaǵanyńyzǵa da kýágermiz. Iá, halyq Sizdi qurmetteıdi, jaqsy kóredi. Aıtyńyzshy, jergilikti jurttyń sonshalyqty senimine ıe bolarlyqtaı Siz polısııa departamentin basqarǵanda qalada naqty qandaı ońdy ister oryn aldy?
Kóbine jasalǵan jumystardy tizbektep aıtpaımyn, bastysy - halyq biledi. Bul úshin baǵasyn da, batasyn da berip júr. Departament bastyǵy qyzmetinen ketken kezde telefonyma habarlasqandardy qospaǵanda, áleýmettik jeli men meniń jeke paraqshama jýrnalıster jáne turǵyndardan túsken tolassyz hattar men jyly lebiz-alǵystardy oqyǵanda, ózim de tańqaldym. Júregim tynyshtaldy. Al qazir Sizdiń tarapyńyzdan arnaıy suraq qoıylǵan soń, jaýap bereıin. Men Shymkent qalasy Polısııa departamentiniń bastyǵy laýazymyna taǵaıyndalǵan kezden osy qyzmetten ketkenge deıin qala halqymen birlesip, oń nátıjesin bergen birqatar bastamalar men tyń jobalardy júzege asyrdyq.
Atap ótetin bolsam:
- qala aýmaǵyndaǵy kóshe qıylystarynda úsh aýysymdy polısııa qyzmetkerleriniń kezekshiligi uıymdastyryldy. Nátıjesinde, qala joldarynda kólik keptelisteri men jol-kólik oqıǵalarynyń sany eseleı azaıdy;
- elimiz boıynsha alǵash ret Shymkent qalasyndaǵy barlyq mektepterdiń aldynda ıývenaldy polısııa ınspektorlary úsh aýysymdy kezekshilikke turdy. Onyń nátıjesinde, jasóspirimderdiń qatysýymen jol-kólik oqıǵalary bolmady. Bul bastamanyń oń nátıjesin QR Ishki ister Mınıstri qyzmetin atqarǵan, polısııa general-leıtenanty Erlan Turǵymbaev joǵary baǵalap, Qazaqstannyń barlyq óńirlerine osy jobany engizýdi buıyrdy;
- jergilikti turǵyndarmen keri baılanysty kúsheıtý maqsatynda WhatsApp jelisinde «Jedel áreket etý» chaty quryldy. Onda BAQ ókilderi men qoǵam belsendileri, jergilikti turǵyndar qala aýmaǵynda oryn alǵan quqyq buzýshylyqtardy foto nemese beınejazbaǵa túsirip, chatqa jiberedi. Joldanǵan aqparattyń negizinde polısııa qyzmetkerleri bolǵan jaıttardy der kezinde tekserip, zańdy sheshim qabyldaıdy;
- elimizde birinshi bolyp, apta saıyn ótetin meniń aryzdanýshylardy jeke qabyldaýymnyń barysy turaqty túrde Feısbýk áleýmettik jelisiniń tikeleı efırinde kórsetildi. Bul Polısııa departamentiniń ashyq ári jarııaly túrde qyzmet atqaryp, halyqqa etene jaqyndaı túsip, qyzmettegi móldirlikti qamtamasyz etti;
- qala ortalyǵyna shalǵaı ornalasqan eldimekenderdiń turǵyndarymen arnaıy baryp kezdesýler uıymdastyrdym. Ondaǵy bekitilgen ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jumysyn taldaý, zerdeleý maqsatynda halyqtyń talap-tilek, pikirlerin tyńdadym. Týyndaǵan máselege qatysty tıisti mamandarǵa tapsyrmalar júktep, belgili ýaqyt aralyǵynda onyń oryndalýyna kóz jetkizý maqsatynda halyqpen kezekti ret qorytyndy kezdesýler uıymdastyrdym;
Shymkent qalasy №4 balalar úıiniń 100-ge jýyq tárbıelenýshilerin departament qamqorlyqqa alyp, túrli sporttyq seksııalar ashyldy. Nátıjesinde balalardyń mádenı-aǵartýshylyq, sporttyq baǵyttaǵy oı-órisiniń damýyna áser etip, túrli salada jetistikke jetýine sebepshi boldyq. Sondaı-aq, quqyq qorǵaý salasyna qyzyǵýshylyq tanytqan túlekterge osy baǵyttaǵy JOO-daryna túsýine de tikeleı atsalystym;
Kúrmeýi kúrdeli máselege aınalǵan T.Rysqulov pen M.Dýlatı kósheleriniń qıylysynda Báıdibek bı baǵytyna qaraı júretin taksı kólikteriniń zańsyz toqtaýyn boldyrmaı, sol aýmaqtaǵy kólik keptelisin túbegeıli joıý maqsatynda taksılerge arnaıy jolaq salyndy. Nátıjesinde, taksı júrgizýshileri jolaýshylardyń ómirine eshqandaı qaýip tóndirmeıtin boldy;
Elimizde alǵash bolyp Shymkent qalasy Polısııa departamentiniń Tergeý basqarmasynda áıelder men kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq jaıttary boıynsha qylmystyq isterdi tergeýshi-áıelder tergeıtin qyzmettik bólmeler ashyldy. Zorlyq-zombylyq qurbandarynyń tergeýshi áıelderge senim bildirýi istiń barlyq mán-jaıyn ýaqtyly jáne egjeı-tegjeıli anyqtaýǵa múmkindik berdi;
qala aýmaǵynda qoǵamdyq tártip pen jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin qadaǵalaıtyn jańa 3177 beınebaqylaý kameralary ornatylyp, iske qosyldy. Bul qurylǵylar arqyly polıseıler táýlik boıy qylmystyń aldyn alý, olardy ashý jáne ákimshilik quqyq buzýshylyqty anyqtaý boıynsha jumys atqarýda. Aıta ótetin aqparat, 2021 jyly beınekameralardyń kómegimen 306 qylmys ashylyp (2020 jyly - 284), 74155 ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalǵan (2020 jyly - 47264). Bul kórsetkishter aldynǵy jyldarmen salystyrǵanda edáýir jaqsarǵan;
megapolıste quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtý boıynsha jumystyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan 8 modýldik polısııa beketi iske qosyldy. Bul beketterde qoǵamdyq tártiptiń saqtalýyn qadaǵalaıtyn, aýmaqty patrýldeıtin polısııa qyzmetkerleri táýlik boıy kezekshilik etedi. Modýldik beketter arqyly qala turǵyndary polısııa qyzmetkerlerine aryz-shaǵym jazýmen birge, ótinishterine sáıkes qajetti zań keńesterin de ala alady. Onda ýchaskelik polıseıler, kámelettik jasqa tolmaǵandardyń isimen aınalysatyn ınspektorlar jáne jedel ýákilder azamattarǵa qyzmet kórsetedi.
Atalǵan jumystardyń barlyǵy polısııa organdarynyń ashyqtyǵyn ári qoljetimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy ýaqyt aralyǵynda qala aýmaǵynda qaýipsizdikti qamtamasyz etýde birlesip atqarylǵan aýqymdy jumystar úshin turǵyndarǵa alǵysymdy bildiremin. Olar bastamalarymdy árkez qoldap, ózderi de atsalysty. Rasynda, aldaǵy ýaqytqa josparlanǵan jobalardyń da sany az emes edi. Endigi jerde, bul jumystardy mıllıondy qala – Shymkenttiń elimizdiń eń qaýipsiz qalalarynyń qatarynan tabylýy úshin tártip saqshylary aıanbaı eńbek etse eken dep nıet bildiremin.
- Sizdiń qoǵamǵa etken eseli eńbegińizden bólek, adamı parasatyńyz ben qamqorlyǵyńyz jóninde kóp estımiz. Iá, Sizdiń bolmysyńyzdy jurtshylyq jaqsy biledi, tipti Prezıdentimizdiń «Jurtqa jaqyn polısııa» tujyrymdamasyndaǵy bar qasıetti ózińizdiń boıyńyzdan kórip júr. Balalar úıindegi tárbılenýshilerdi de nazardan tys qaldyrmaı, ómirińizdiń bir bólshegine aınaldyrǵan ekensiz...
- Halqymyz «Jetim kórseń – jebeı júr» degen. Rasynda, bul búldirshinder osyndaı taǵdyrdyń tálkek-taýqymetine tap bolǵanyna kináli emes qoı?! Olar da ananyń meıirimi men ákeniń qamqorlyǵyn kórgisi keledi, sezingisi keledi. Zárý. Sondyqtan, qolymnan kelgenshe áke ornyna - áke, aǵa ornyna – aǵa bolyp, qolǵanat bolatynym ras. Olar da – qoǵamnyń bir bólshegi, baqytty balalyq shaqty sezinse eken deımin. Osy maqsatta Shymkent qalasynyń Saıram turǵynalabynda ornalasqan №4 balalar úıiniń tárbıelenýshileri tikeleı meniń bastamammen 2019 jyldan beri tártip saqshylarynyń qamqorlyǵyna alynǵan edi. Osylaısha polısııa qyzmetkerleri balalarǵa barynsha kómektesip, qoldaý kórsetip keledi. Balalar eshbir merekede nazardan tys qalmaǵan. Qýantarlyǵy, tártip saqshylary osy ýaqyt aralyǵynda balalarǵa arnap oıyn-saýyq, sporttyq jáne tálimgerlik is-sharalar uıymdastyryp keldi. Sondaı-aq, balalar úıinde birneshe sport túrinen úıirmeler ashylǵan. Bul úıirmelerde tárbıelenýshilerdi polısııa qyzmetkerleri qatarynan shyqqan jattyqtyrýshylar sportqa baýlydy. Nátıjesinde, balalar respýblıkalyq sporttyq jarystarǵa qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe bolýda. Polıseıler olardyń jarqyn bolashaqqa jol ashatyn durys tańdaý jasaýyna yqpal etti. Osyndaı qamqorshy polıseı-aǵalarynyń qyzmetine qyzyǵyp qaraǵan balamyzdyń biri - Aleksandr óziniń polısııa bolǵysy keletin armanyn aıtty. Eger, ár bala osylaı quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alyp, adamdardy qorǵap, polısııa qyzmetkeri bolsa – bul bizdiń qoǵamǵa qosqan úlesimiz ári jetistigimiz bolmaq. Búginde qoldaýymyzdyń arqasynda jas talapker QR IIM B.Beısenov atyndaǵy Qaraǵandy akademııasyna oqýǵa tústi.
- Eraly Musaáliuly, keıingi kezderi áleýmettik jeliden saqshylardy synap, mártebesin túsiretin beınejazbalardy kórip qalyp júrmiz. Onyń ishinde Sizdiń de vıdeońyzdy kórip qaldyq...
Moıyndaý kerek, áý basta Shymkentke qyzmetke kelgenimde halyqtyń polısııaǵa degen kózqarasy múldem bólek edi. Tipti jaqtyrmaı úrke qaraıtynyn baıqadym. Senseńiz, halyq tipti óz ýchaskelik polısııa ınspektoryn tanymaıtyn. Tipti bir kórgen emespiz dep ashynǵan jurtty kórip, jumysty tıisti deńgeıde jandandyrý qajet ekenin túsindim. Kún-tún demeı osy baǵytta eńbek ettim. Paraqorlyqty joıý úshin birqatar jańa júıelerdi engizdim. Qyzmetkerlerdi týǵan balamdaı kórip, jemqorlyqtan jırený kerektigin, ol qadamnyń qylmys ekendigin sanalaryna quıyp júrdim. Biri – túsindi, ekinshisi – meniń janashyrlyqpen aıtqan sózderimdi teriske balap, jelige júktep jatty. Árıne, ol vıdeo-jazbalarda ne aıtsam da, tek zańsyz áreketterden alshaq bolýdy, ondaıǵa jol bermeý qajettiligi týrasynda aıtqanmyn ǵoı. Sebebi, olardyń da otbasy bar, jemqorlyqqa jol berse, sońynda opyq jep, qamalady. Bul – bir qyzmetkerdiń ǵana emes, onyń otbasyna da keri áser etedi. Otbasy oıran bolady. Sony oılap, árkez baldardy ádildik pen adaldyqqa baýlydym. Zańǵa baǵynýdy, tek zań aıasynda jumys jasaýdy úırettim. Qalaı desekte, tártip bar jerde, jumys júredi. Sondyqtan, sol tártip pen tálimniń arqasynda talaı saqshylar jaqsy men jamannyń, parasattylyq pen qylmystyń ara-jigin ajyratty. «Týra bıde – týǵan joq», dep dana halqymyz tekke aıtpasa kerek-ti. Shymkent – otty jer! Aýqymy keń qala! Sondyqtan, jelige jarııalanǵan dúnıelerdiń tek ońdy ózgerister ákelgenine jáne jergilikti jurt meni túsinip, óz kezeginde qoldap otyrǵanyna alǵysymdy aıtamyn.
- Suhbat sońynda taqyrypqa alyp-qosaryńyz nemese otandastaryńyzǵa joldar talap-tilegińiz bolsa, marhabat!
Rasynda, qazaqtyń birtýar perzenti Álıhan Bókeıhanovtyń ózi «Ultqa qyzmet etý – bilimnen emes, minezden», - degen. Sondyqtan, Elge eńbek etýde bıik parasat pen antqa adaldyq, qoǵam ómirindegi ádildik, halyqshyl qasıetter adam boıynan tabylýy mańyzdy. QR Prezıdenti Q.K.Toqaevtyń «Jurtqa jaqyn polısııa» tujyrymdamasynyń tikeleı oryndalýy jolynda da jaýapkershilikti jiti sezinip, halyqtyń qaýipsizdigin tolyqtaı qamtamasyz etý – búgingi polısııanyń mindeti. Dál osy mindet-júkteme júgendi júzege assa, Polısııa – eldiń qorǵany retinde Qazaqstanymyzdyń qaýipsizdigi eseleı artyp, turǵyndardyń tynyshy ornaıtyny sózsiz. Memleket basshysynyń ózi qazirgi kezde tártip saqshylarynyń jumys júıesi jaqsarýy úshin tıisti jaǵdaılardy jasap keledi. Áleýmettik máseleleri de basty nazarǵa alynǵan. Qalǵany tek – halyqqa adal ári ádil qyzmet etý! Naǵyz antqa adal ofıserler men jastarǵa kedergi keltirmeı, tıisinshe ósýine múmkindik berý!
