2020 jyly Sizdiń Jarlyǵyńyzben Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komıssııa qurylyp, respýblıka aýmaǵynda keshendi jumystar júrgizilýde.
Bul – eńsesi bıik, eńbegi eren erlerdiń esimderin el esinde qaldyrýǵa jəne Qazaqstan tarıhynda tańbalaýǵa arnalǵan ıgi bastama.
О́zińizge məlim, ǵasyr zulmatynyń kesirinen qazaq qoǵamynyń elıtasy, sol kezde elimizdi basqarǵan memleket jəne qoǵam qaıratkerleri U.Qulymbetov, J.Sədýaqasov, S.Esqaraev, N.Syrǵabekov, T.Júrgenev sekildi asyl azamattar tırannyń tuzaǵyna túsip, saıası repressııanyń jazyqsyz qurbany boldy.
Joǵaryda atalǵan Alash arystary 1938 jyly qazirgi Dzerjınskıı kóshesi 108-úıde, burynǵy NKVD túrmesinde «halyq jaýy» retinde atylǵan. Súıekterin qapshyqqa salyp, Almaty oblysynyń Ile aýdanyndaǵy Boraldaı saıyna aparyp kómgen. Bozdaqtardyń qanyna bókken saıdy halyq «Qandysaı» dep atap ketken. Halyq aýzynda olardy «oqqa ushqan 19 narkom» dep ataǵan.
1988-1991 jyldary aralyǵynda osy «on toǵyz Komıssar» urpaqtarynyń talabymen Boraldaıda shaǵyn eskertkish ornatylǵan. Alaıda ıdeologııalyq mazmunnan jurdaı eskertkishtiń arhıtektýralyq kelbeti syn kótermeıdi, hronologııasy da burmalanǵan.
Qazirgi tańda bul eskertkish eleýsiz, qaraýsyz, kútimsiz kúıde. Tutas qazaq eline qamqor bolǵan Alash arystarynyń súıekteri jatqan qaraly, qasıetti jer búginde jastardyń kóńil kóterý ornyna, ıt-qustyń mekenine aınalǵan. Tipti qorshaýy joq jer qoqysqa toly. Eskertkish eskirip, tozyǵy jetken. Bul – eline qaltqysyz qyzmet etip, jazyqsyz oqqa ushqan, arýlap jerlenbegen asyl azamattardyń súıegin qorlaý dep sanaımyz!
О́kinishke qaraı, 2 mıllıonnan astam halqy bar Almaty qalasynyń aýmaǵynda zulmat zamannyń qurbandaryna arnalǵan eskertkish joq.
Osy rette Sizden bozdaqtar jerlengen jerge qurbandardyń tizimi jazylǵan taqta ornatyp, təýlik boıy azaly əýen oınaıtyn jəne barlyq tarıhı faktiler men talaptarǵa səıkes keletin jańa eskertkish salýdy, sondaı-aq qurbandarǵa qatysty qujattardy qupııasyzdandyrý jəne jarııalaýdy jyldamdatý məselesin qarastyrýdy suraımyz.
Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan qasterli oryn – qasiretti tarıhtan taǵylym alatyn, óskeleń urpaqty ulylardy ulyqtaýǵa tərbıeleıtin mekenge aınalatyny sózsiz.
Sizdiń qoldaýyńyzdy suraımyz.
Qurmetpen, saıası repressııa qurbandarynyń urpaqtary: Orynsha Qarabalına-Qazybaeva, Qurman Sádýaqasov, Suńqar Qarabalın;
Ǵalymdar: Mámbet Qoıgeldıev, Hankeldi Ábjanov, Saıyn Borbasov, Beıbit Qoıshybaev, Sábıt Shildebaı, Svetlana Smaǵulova
