Qazaqstan • 05 Mamyr, 2022

Álem ázilderi – qazaq tilinde

710 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin basyp shyǵarý» baǵdarlamasy aıasynda «Dáýir» baspasynan shyqqan «Álem ázil áńgimeler» atty aýdarma kitapqa sheteldik satırık-ıýmorısterdiń tańdamaly shaǵyn týyndylary toptastyrylypty.

Álem ázilderi – qazaq tilinde

Árbir halyqtyń jan dú­nıesi onyń kúlki-syqaq, ázil-ospaǵynan da kórinedi. Belgili bir halyqtyń satıra-ıýmorynda onyń búkil tarıhy, kúres joly, ár dáýirdegi kóńil kúıi kórinis tabady. San qyrly satıra-ıýmorynan sol eldiń bolmys-bitimin, turmys-tirshiligin, eń aıaǵy, qaı qoǵam qandaı dárejede ǵumyr keship jatqanyn da baǵamdaýǵa bolady. 1976 jyly satırık-dramatýrg Qaltaı Muhamedjanov túriktiń ǵajap syqaqshysy Ázız Nesınmen orystyń belgili akteri Arkadıı Raıkınniń óner keshine barady. Qalaǵań shyǵarmashylyq keshti kórip otyrǵan Ázız Nesınnen beı-jaılyǵyn suraǵanda: «Árıne, Raıkınniń jaqsy-aq akter, biraq ár qoǵamdaǵy ár halyqtyń kúl­kisiniń óz nysany, maqsaty, ásh­kere eter kesel-kesiri bolady. Biz­degi qoǵamnyń nysanasy basqa, osy turǵydan alsaq, sizderdegideı maıda-shúıdege kúletin dárejege biz áli jetken joqpyz» depti.

Ár eldiń satıra-ıýmory sol halyqtyń turmys-tirshiligine, bolmysyna oraı jazylyp, soǵan saı óz maqsat-múdde óresinen tabylatyny sózsiz. Al túrik satırasynyń darabozy Ázız Nesınniń de shyǵarmalary biz­diń qoǵammen úndesip, onyń ýytty satırasynyń qazaq oqyr­manynyń talǵam-talap úde­sinen shyǵyp jatýy qýan­tady. Túrik áziliniń bizge aýdarma arqyly jetip jatýy da quptarlyq dúnıe. Ázız Nesındi buǵan deıin qazaq satırıkteri aýdaryp kelgeni belgili. Al qalyń oqyrmanǵa usy­nylyp otyrǵan jınaqta onyń tyń shyǵarmalarynyń aýda­rylyp berilýi quptarlyq nárse.

Negizinde jınaq orys sa­tırık-ıýmorısteriniń týyndylaryn kóbirek qamtyǵan. Erterektegi klassık Mıhaıl Zoshen­kodan tartyp, orys satı­rık-jazýshylarynyń betke ustarlary Mıhaıl Jvaneskıı, Mıhaıl Zadornov, Lıon Iz­maılov bastaǵan Arkadıı Ar­kanov, Vıktor Koklıýshkın, Ar­kadıı Inın, German Drobız, Pavel Ass, Semen Altov, Leonıd Fransýzov, Evgenıı Golýbev, Anatolıı Týshkın, Lev Laıner, Iýrıı Ishenko, Aleksandr Hort sııaqty basqa da satıra sardarlary shyǵarmalarynyń jı­naqqa enýi kitaptyń mazmunyn asha túsip, qalyń oqyrmannyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrady. Jınaqtaǵy áńgimelerdi oqyp otyryp qoǵam qaıshylyqtaryn shenegen tapqyr taqyryptarǵa, oǵash oqıǵaǵa oraı qurylǵan sýrettemedegi pende bolmy­syndaǵy uqsastyqtarǵa rıza bolasyń. Áńgimelerdegi kere­ǵar qylyqtar bizdiń de bolmy­symyzǵa jat emes.

Osy týyndylardy aýdarǵan satırık Berik Sadyrdyń kór­kem ádebıettiń satıra-ıýmor janry­na úzbeı atsalysyp kele jatqanyna qyryq jyldan asty. Usynyp otyrǵan «Álem ázil áńgi­meleri» atty jınaqqa bir kezderi baspasóz betterinde ja­rııalanǵan aýdarmalarynyń ózin suryptap toptastyrypty. Qazaq satırasynyń beldi óki­liniń talǵamynan shyqqan shetel ázil áńgimeleriniń aýdarmasy ádebıetimizge qosylǵan soqtaly dúnıe bolyp, qalyń oqyrman qaýym rızashylyǵyna bóleneri sózsiz.

Qaı áńgimeni alsańyz da qysqa-nusqalyǵymen erek­shele­nedi. Jaryq kórgen osy jı­naqtan oqyrman baqandaı 352 shaǵyn áńgime oqı alady. Al sonshama áńgimeni oqı otyryp  qaı­talanǵan taqyryp, pishindes mazmundaǵy qos áńgimeni kez­destire almaısyz. Bunyń ózin avtordyń kitap qurastyrýdaǵy asa jaýapkershiligi dep bilemiz.

Avtor áńgimelerdi aýdarý barysynda oqıǵa jeli­sinen aýytqymaı, tek keı tirkes-tir­ke­melerdi óz oqyrman­dary­myz­dyń talǵamyna saı berýi qup­tarlyq ádis-tásil. Oqıǵa baıan­­­daýda artyq-aýys tustar joq­­tyń qasy. Til kestesi de or­nyqty, kópshilikke etene jaqyn qara­paıym da kórkem tilmen órnektep shyqqan.

 

«Egemen-aqparat»

Sońǵy jańalyqtar