Nur-Sultan qalasynyń jáne Shyǵys Qazaqstan oblysy Aıagóz aýdany ákimdikteriniń qoldaýymen uıymdastyrylǵan keleli jıynǵa Parlament depýtattary, elimizdiń jáne Túrkııanyń, Qyrǵyzstannyń, Tatarstannyń ǵylymı qaýymdastyq ókilderi, jazýshylar men qoǵam qaıratkerleri qatysty.
«L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti» KeAQ Basqarma tóraǵasy – rektor Erlan Sydyqov aqyn jas býynǵa ulttyq dástúrlerdi, eldik pen birlikti dáriptegen dara tulǵa ekenin jetkizdi. Akademıktiń pikirinshe, ózinen keıingi Abaı bastaǵan qazaq aqyndarynyń shyǵarmashylyǵyna yqpal etken Dýlat Babataıulynyń jyrlary – taǵylym men tárbıe mektebi.
«Qazaqtyń dúnıetanymyna tán otbasy tárbıesi, ulttyq salt-dástúrler, Dýlat Babataıulynyń shyǵarmashylyǵynda kórinis tapqan. Aqyn sóz qudiretiniń, kórkem oılaý júıesiniń jańasha úlgisin pash etti. О́z dáýirinde ulttyń áleýmettik únin jetkizip, eldiń birligin jyrlady. Al qazirgideı almaǵaıyp zamanda ult birliginiń ózektiligi joǵary ekenin barshańyz bilesizder. Sondyqtan biz búgingi is-sharany Dýlat Babataıulynyń saf altyndaı jyrlaryn jas urpaqqa nasıhattaý úshin uıymdastyryp otyrmyz. Onyń órimdeı órilip, taspadaı taralǵan kórkem týyndylary qazaq ádebıeti tarıhynda temirqazyq juldyzdaı máńgi jarqyrap, ǵasyrdan ǵasyrǵa jalǵasyn taba beredi. Aqyn halyq sanasynda avtorlyq aýyzsha ádebıet pen jazba ádebıetti jalǵastyrýshy altyn kópir tulǵa retinde máńgi saqtalady», dedi Erlan Sydyqov.
Aqynnyń meretoıyna baılanysty konferensııaǵa Memlekettik hatshy Erlan Qarınniń quttyqtaý haty joldanǵan. Onda «Aqyn shyǵarmalarynyń tamyry izgi uǵymdarǵa, taǵylymdy da tárbıeli jyr shýmaqtaryna, júıeli sózge baılanǵan. Kezinde Abaı shyǵarmashylyǵyna yqpal etken Dýlat Babataıulynyń tereń oıly tolǵaýlary, ótkir minezdi jyrlary Táýelsiz Qazaqstan jastarynyń rýhanı, ıntelektýaldyq turǵydan ósip-órkendeýine, adamı kemeldenýine aıtarlyqtaı yqpal etedi dep oılaımyn», delingen.
Konferensııaǵa qatysýshylar «Dýlat Babataıuly jáne zar zaman poezııasyndaǵy obrazdar júıesi», «Arystan júrek dala shaıyry», «Dýlat Babataıulynyń qazaq ádebıeti tarıhyndaǵy orny», «Dýlattyń tildik tulǵasy», «Alashtyń rýhanı murasyndaǵy Dýlat ósıetnamasy», «Dýlat Babataıuly jyrlarynyń dáýirlik ereksheligi» taqyryptaryn keńinen talqyǵa saldy.
«Otarlyq ezgige qarsy azattyq jolyndaǵy eń uly poezııany týǵyzǵan qazaq aqyndary, qazaq jyraýlary únemi kóleńkede qalyp keledi. Osy rette qazaqtyń úsh aqynyn bólip ataý kerek: Dýlat, Shortanbaı jáne Murat. Táýelsizdik alǵanda baıypty túrde zerttele bastady, alaıda tereńine jetip bolǵanymyz joq. Osy oraıda búgingi halyqaralyq konferensııanyń mán-mańyzy aıryqsha dep bilemin», dep atap ótti Muhtar Maǵaýın.
Konferensııa barysynda EUÝ teleradıo jáne qoǵammen baılanys kafedrasynyń meńgerýshisi Serikzat Dúısenǵazy aqynnyń ultty uıystyrýǵa baǵyttalǵan taǵylymdy oılaryn jastarǵa jetkizý qajettigine toqtaldy.
«Dýlat Babataıuly daýsyz daryn, daýylpaz aqyn ekenin búkil qazaq moıyndasa da, áli laıyqty baǵasyn alǵan joq. Keńes úkimeti kezeńindegi zertteýlerde aqynǵa degen kózqarasta birjaqtylyq oryn aldy. Sondyqtan aqynnyń otty jyrlaryn zerttep, zerdelep, ǵylymı taldap, eldi birlikke shaqyrǵan ıdeıasyn búgingi urpaqqa jetkizýimiz qajet», dep atap ótti ol.
Aqyn óz óleńderinde halqynyń muńyn muńdap, sol zamandaǵy aýyr ahýaldy kórsete bilgen. Mine, osyndaı tusta Dýlat óleńderinen «el» sózimen baılanysty tirkesterdi kóp baıqaımyz. Konferensııada aqyn shyǵarmalaryndaǵy osy tusty baıandamashylar barynsha ashyp kórsetti. Konferensııanyń maqsaty da sol, Dýlat Babataıulynyń shyǵarmashylyq murasyn nasıhattap, qazaq ádebıetindegi ornyn aıshyqtaý.
Zamanynda «Baıǵyz qart» atanǵan oıshyl, «Kónelerden surasam, sózin jınap, qurasam...» - dep kómeıine kelgen sózdi kimnen bolsa da taısalmaı týra aıtatyn shynshyl aqyn Dýlat Babataıulynyń shyǵarmalaryn qazaq halqyna ǵana emes, kúlli túrki tildes halyqtarǵa nasıhattap, qazaq ádebıettiniń órisin keńeıtsek – naǵyz quptarlyq is sol bolar edi. Osy oıdyń jetegimen Túrkııadaǵy Mýǵla Sytky Kochman ýnıversıteti Qazirgi túrki tilderi men ádebıeti kafedrasynyń dosenti Ekrem Aıan onlaın formattaǵy plenarlyq májiliske qatysty. Sóıtip Dýlat Babataıulynyń shyǵarmalaryn óz elinde keńinen tanystyrýǵa úles qosatynyn tilge tıek etti.
Atalǵan halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııaǵa alashtanýshy Tursyn Jurtbaı, belgili tarıhshy Tursynhan Záken, jazýshy-dramatýrg Roza Muqanova t.b. zııaly qaýym ókilderi, kórnekti ǵalymdar men ulttyq án ónerine eńbek etip júrgen birqatar belgili azamat qatysty.
Plenarlyq májilisten keıin konferensııa jumysy «Dýlat Babataıuly poezııasyndaǵy ulttyq murat taqyryby», «Dýlat Babataıuly tulǵasynyń zerttelýi jáne jańa izdenister» atty eki seksııa boıynsha jalǵasty.
Arýjan Amangeldi
