80 sharadan turatyn baǵdarlamany iske asyrý halyqtyń naqty tabysyn jyl saıyn orta eseppen 4-5 paıyzǵa ósirýdi jáne 2025 jylǵa deıin 2 mln-nan astam jumys ornyn qurýdy kózdeıtini kóńilge úlken úmit uıalatady. Sonyń ishinde, basty baılyǵymyz – densaýlyǵymyzdy saqtaýǵa qamqorshy bolyp júrgen 74 myńnan astam dárigerdiń ortasha jalaqysy bıyl – 415,9 myń teńgege, kelesi jyly 531 myń teńgege jetkizilmekshi. 173 myńnan astam orta medısınalyq personaldyń ortasha aılyq tabysy osy jyly – 208 myń teńge, aldaǵy jyly 250 myń teńge bolady. El erteńi – jas urpaqqa bilim men tárbıe berip júrgen 600 myńnan astam pedagogtiń ortasha jalaqysy mektepke deıingi uıymdarda – 213 myń teńgeden 243 myń teńgege deıin, mektepterde – 292 myń teńgeden 332 myń teńgege deıin, kolledjderde – 312 myń teńgeden 354 myń teńgege deıin ósirilmek.
«Basqadan kem bolmaý úshin biz bilimdi, baı hám kúshti bolýymyz kerek», dep Ahmet Baıtursynuly aıtqandaı, keıingi jyldary bilim berý salasyna basa kóńil bólinip, qoǵamdaǵy ustaz bedeli arta bastaǵany qýantady. Bir kezde muǵalimniń mardymsyz jalaqysyn azsynyp, basqa kásipke aýysyp ketken azamattar mektepke qaıta oralyp jatyr. Ustazdyqty tańdaǵan úzdik túlekter de kóbeıip keledi. Bul faktorlar muǵalimderdiń kásiptik deńgeıin kóterip, oqýshylarǵa beretin bilim sapasyn jaqsartýǵa yqpalyn tıgizeri, munyń ózi barlyq saladaǵy kadrlardyń kásibı daıarlyǵyn arttyrýǵa berik negiz bolary haq.
Jalpy, 1 mln-nan astam bıýdjettik sala qyzmetkeri men kvazımemlekettik sektor jumyskeriniń jalaqysy kóteriletini, sondaı-aq memlekettik qoldaý alatyn kompanııalarǵa naqty mindettemeler júkteý arqyly taǵy 2,8 mln eńbekkerdiń tabysyn arttyrý qarastyrylǵany memlekettiń qazirgi almaǵaıyp kezeńde de halyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa kúsh salyp, qajetti resýrstardy izdestirip taýyp otyrǵanyn ańǵartady.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, halyqtyń eńbek etýden túsetin tabysynyń úlesi sońǵy 10 jylda 10,8 paıyzǵa azaıǵan, al respýblıkalyq bıýdjetten áleýmettik transfertterge bólinetin qarjy kólemi, kerisinshe,10 paıyzǵa ulǵaıǵan. Bul teris úrdis – qoǵamda tutynýshylyq kózqaras pen masyldyq pıǵyldyń beleń alyp bara jatqanynyń aıǵaǵy. Máselen, qazir ata-analarynyń zeınetaqysy nemese balalary úshin beriletin memlekettik járdemaqy esebinen kún kórip, esh jerde jumys istemeıtin adamdar aýylda da, qalada da az emes. Osyny eskergen Úkimettiń endi jańa jumys oryndaryn kóptep ashýǵa jáne aýyldy jerlerde jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytýǵa basymdyq berip otyrǵany quptarlyqtaı. Shyntýaıtynda, «Ash adamǵa balyq berme, qarmaq ber» degen naqyl halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasynyń basty qaǵıdaty ispetti.
Bul rette Úkimet jańadan «velosıped oılap tappaı», qolda bar tájirıbege súıenýdi jón kórip otyr. Naqty aıtqanda, Jambyl oblysynda birneshe jyldan beri iske asyrylyp kele jatqan jeke qosalqy sharýashylyqtardy memlekettik qoldaý esebinen aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyrý jónindegi qanatqaqty joba aldaǵy ýaqytta barlyq óńirde keńinen taratylmaqshy.
Jambyl oblystyq ákimdiginiń málimetine qaraǵanda, osy óńirdiń 10 aýdanynyń 11 aýyldyq okrýgine qaraıtyn 25 aýylda engizilgen qanatqaqty jobaǵa 2 478 turǵyn men jańadan qurylǵan 11 aýylsharýashylyq kooperatıvi qatysyp, memleketten jeńildikti nesıe alǵan. Nátıjesinde, árbir otbasynyń tabysy orta eseppen 4 esege artqan, dara kásipkerler qatary
2 282-ge kóbeıip, 589 jańa jumys orny ashylǵan, ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany – 65 paıyzǵa, jumyssyzdar sany 36 paıyzǵa azaıǵan. Aldyn ala esepteý boıynsha qanatqaqty jobanyń ekonomıkalyq tıimdiligi bes jylda 14,9 mlrd teńgege jetýge tıis. Soǵan qaraǵanda, tek óńirlerdegi sheneýnikter burynǵy «ánderine» basyp, bıýrokratııalyq kedergilerdi kóbeıtpese, jambyldyqtar bastamasynyń bereri mol bolmaǵy anyq.
Úkimettik baǵdarlamada óskeleń urpaqty eńbekke baýlý, jastardy jumyspen qamtý máselelerine basymdyq berilgen. Mektepterde engiziletin kásiptik baǵdar berýshi – pedagogter oqýshylardyń 7-synyptan bastap mamandyq tańdaýyna kómektespekshi. Kolledjder janynan stýdentterdiń tájirıbe jınaqtaýyna múmkindik beretin 100 shaǵyn kásiporyn qurylmaq. Joǵary oqý oryndarynda stýdentterdiń mamandyǵy boıynsha jumysqa ornalasýyna járdemdesetin 103 mansap ortalyǵy ashylmaq. 160 myń túlek pen jumyssyz qyz-jigit úshin «Jastar praktıkasy», «Alǵashqy jumys orny» jobalary boıynsha 400 aılyq eseptik kórsetkish mólsherindegi granttar bólinbek.
Buǵan qosa, 3-shi (mamandar) jáne 4-shi (bilikti jumysshylar) sanattar boıynsha sheteldik jumys kúshin tartýǵa arnalǵan kvotany 4,7 myń adamǵa qysqartý qarastyrylǵan. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, Qazaqstanda jumys isteýge keletin sheteldik jumys kúshiniń 60 paıyzyna jýyǵy jumysshylar bolyp shyqqan. Al elimizde 300 myńdaı adam jumyssyz júrgen bıylǵy jyly óńirler ákimdikteriniń ótinimderine sáıkes bekitilgen kvota boıynsha 28 352 sheteldik jumysker men maýsymdyq jumysshyny jumysqa shaqyrý kózdelgen. Bul byltyrǵydan sál kóp. Osy oraıda onsyz da jumys kúshi artyq Mańǵystaý oblysy – 2 763, Almaty oblysy – 2 711, Shymkent qalasy – 501, Qyzylorda oblysy – 462, Túrkistan oblysy 335 sheteldikti jumysqa shaqyryp otyrǵany – qaıran qalarlyqtaı jaǵdaı. Sonymen qatar Atyraý oblysynyń bir ózi bıyl 7 598 sheteldikti jumysqa tartýǵa ótinim berip, «kósh bastap» turǵany da oılandyrmaı qoımaıdy. Bul rette, ásirese sheteldik kompanııalardyń jergilikti kadrlardy daıarlaý jónindegi mindettemelerin oryndaýyna qatań baqylaý ornatpaı, shet elderden shaqyrylatyn jumyskerler sanyn azaıtý qur sóz bolyp qala beretin sııaqty. Sondaı-aq munaı salasynyń qanshama joǵary bilimdi jergilikti mamany tabysy joǵary ken oryndarynda qatardaǵy jumysshy bolyp eńbek etip, otbasylaryn asyraıtyn nápaqa taýyp, soǵan qanaǵat etip júrgenin elep-eskerip jatqan kim bar?
Koronavırýs pandemııasy bastalǵan jyly halyqtyń hal-jaǵdaıy qalaı bolatynyna alańdaǵan belgili qoǵam qaıratkeri Qýat Esimhanov ózi buryn eńbek etken Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy birqatar aýdan ákimderimen sóılesip, olarǵa aýyldardaǵy az qamtylǵan turǵyndarǵa qaz-úırek balapandaryn satyp ákelip, taratyp berip, qus ósirtýdi usynǵan eken. Muny qup kórgen ákimder ile turmysy tómen turǵyndardyń pikirlerin surastyrǵanda bári de mundaı sharýamen shuǵyldanýǵa qýana kelisetinderin bildirgen. Alaıda aýdan basshylary sanaı kelgende olarǵa qajetti myńdaǵan balapandy qaıdan alýdy bilmeı, dal bolǵan kórinedi. Rasynda da, iri qus fabrıkalaryna jaqyn ornalasqan aýyldardyń turǵyndary jaz boıy, sharýashylyqtardaǵy negizgi jumystarynan qoldary bos ýaqytta júzdep balapan baǵyp, ósirgen qustaryn kúzde soıyp satyp, qosymsha qyrýar tabys tabatynyn kórip-bilip júrmiz. Demek jergilikti basshylar durys uıymdastyra bilse, aýylda tabys kózi tabylatyny kúmánsiz. Árıne, bul úshin eń aldymen talaı adam ózderine kedeıshilik qamytyn kıgizgen masyldyq pıǵyl men erinshektikti eńsere bilýi qajet.
...Soltústik Qazaqstan oblysynyń Shal aqyn aýdanyn on jyl basqaryp, Sosıalıstik Eńbek Eri atanǵan Esim Shaıkın zeınet demalysyna shyqqan soń, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldaryndaǵy qıyn kezeńde sol óńirdegi týǵan aýyly – Úlgige basshylyq jasap, aýyldastaryn kókónis ósirýge úgittep kóndirgen eken. Jeke qosalqy sharýashylyqtardy jappaı damytý isine de el esinde qalǵan Esim aǵamyz syndy bedeli zor, sózi ótimdi azamattardyń belsene atsalysýy qajet bolatyn sııaqty.
