Suhbat • 13 Maýsym, 2022

Nurlan Ábdirov: Saılaý júıesin jetildirý – Jańa Qazaqstannyń talaby

1424 ret kórsetildi

Bıylǵy qańtar aıynda Memleket basshysynyń Jarlyǵymen Ortalyq saılaý komıssııasynyń Tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵan belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zań ǵylymdarynyń doktory Nurlan Ábdirov Egemen Qazaqstan-ǵa suhbat berip, qazirgi tańdaǵy ózekti máselelerdiń biri – elimizdiń saılaý júıesin jetildirý jónindegi oı-pikirlerin ortaǵa saldy.

– Qurmetti Nurlan Májıtuly, bıylǵy 5 maýsymda táýelsiz Qazaqstan tarıhynda Konstıtýsııaǵa qatysty ekinshi ret ótkizilgen jalpyulttyq referendým qorytyndylaryna kóńilińiz tola ma? Oǵan daýys berýge quqyǵy bar qazaqstandyqtardyń 68,05 paıyzy qatysqany, sondaı-aq Ata Zańǵa engiziletin túzetýlerdi referendýmǵa qatysqan azamattardyń 77,18 paıyzy qoldaǵany málim. Shynym­dy aıtsam, alǵashqy referendým men odan keıingi Prezıdent pen Parlament saılaýlarynyń qorytyndylary bo­ıynsha bulardan áldeqaıda joǵary kórsetkishterge kózim úırenip qal­ǵandyqtan bolar, bul jolǵy nátı­jeler azdaý sııaqty bolyp kórindi...

– Munyń sebebi – Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń referendýmdy barynsha ashyq jáne ádil ótkizýdi, eshqandaı kózboıaýshylyqqa jol bermeýdi tapsyrǵanynda. Al demokratııasy damyǵan elder úshin biz ótkizgen referendýmnyń kórsetkishteri aıtarlyqtaı jetistik bolyp sanalady. Sebebi referendýmǵa qatysqan aza­mattardyń basym kópshiligi Konstı­tý­sııaǵa engiziletin túzetýlerdi jaqtap da­ýys berdi. Osylaısha, halqymyz Mem­leket basshysynyń Jańa Qazaqstan qurý­ǵa baǵyttalǵan saıası reformalar baǵy­tyna úlken qoldaý bildirdi.

Osy rette referendýmǵa daıyndyq pen ony ótkizý barysyn 272 halyqaralyq baıqaýshy, sonyń ishinde Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary bıýrosynyń (EQYU/ DIAQB) referendýmdy baǵalaý jónindegi mıssııa­sy bir aı ýaqyt boıy qadaǵalap, bári de oń pikirlerin bildirgenin aıta ketken jón.

– Buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliden jekelegen referendým ýchaskelerinde saılaý zańnamasyn buzýshylyq kórinisterin jáne óreskel túrde narazylyq bildir­gender bolǵanyn baıqadyq. Osyndaı keleńsizdikter jaıly ne aıtasyz?

– Birinshiden, men Bas prokýratýraǵa referendýmda daýys berý kezinde jol berilgen-mys saılaý zańnamasyn buzýshylyqtar jaıly buqaralyq aqparat qu­raldary men áleýmettik jelide ja­rııalanǵan barlyq derek boıynsha tek­seris júrgizip, olarǵa quqyqtyq baǵa berý qajettigi týraly hat joldadym. Al Almaty qalasyndaǵy №2 referendým ýchaskesi komıssııasynyń músheleri zańnamany buza otyryp, óz týystary úshin daýys bergeni rastalǵandyqtan, Ortalyq referendým komıssııasy osy ýchaskedegi referendým ótkizýdi jaramsyz dep tanydy.

Ekinshiden, biz aldaǵy ýaqytta elimizde saılaý mádenıetin qalyptastyrýǵa kúsh salýymyz kerek. Máselen, referen­dým ýchaskesinde ata-analaryna ere kel­gen balalardyń kózinshe daýys berý bıýlletenin jyrtyp, aıǵaı-shý shy­ǵarǵan adamdar jas urpaqqa qandaı ónege kórsetti? Olardyń basqa daýys berý­shi­lerdiń mazasyn alýǵa qandaı quqyǵy bar? Narazylyq aksııasyn zańnamaǵa sáıkes basqa orynda nege ótkizbeske?

Sondaı-aq uıaly telefon nómirine kúni buryn jiberilgen aqparat arqyly ózi tirkelgen mekenjaı boıynsha qaı referendým ýchaskesinde daýys beretinin op-ońaı anyqtap almaı, tirkelmeı turyp jatqan úıiniń mańyndaǵy referendým ýchaskesine kelip, ózin daýys berýshiler tiziminen taba almaı, orynsyz janjal shyǵarǵandar da az emes. Bul da bizdiń saılaý mádenıetimizdiń tómen ekenin kórsetedi.

Aldaǵy ýaqytta osyndaı tirkeýge baılanysty kıkiljińderdi boldyrmaýǵa Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda jasalatyn saılaýshylardyń elektrondy tiziminiń kómegi tıer degen oıdamyz.

– Siz osyǵan deıin Parlament Senaty Tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqardyńyz. Sol laýa­zy­my­ńyz qazirgi qyzmetińizden tómen emes edi. Onyń ústine zaman ózgerip, elimizdiń saılaý júıesin damytý qajettigi týyndap tur. О́ıtkeni halqymyz, danyshpan Arıstotel aıtyp ketkendeı, «laýazymdy tulǵalardyń esebin tyńdaý jáne olardy saılaý – asa mańyzdy is» ekenine kóz jetkizip, bılikke óz talaptaryn qoıyp otyr. Bul rette ásirese Ortalyq saılaý komıssııasyna (OSK) júkteletin jaýapkershilik nardyń júgindeı aýyr emes pe?..

– Men bul qyzmettiń qanshalyqty ja­ýapty ekenin túsinemin. О́ıtkeni Parlament Májilisiniń úsh shaqy­ry­lym­daǵy depýtaty jáne keıin senator retinde elimizdiń saılaý zańnamasyn bilip qana qoımaı, ony jetildirýge de hal-qaderimshe atsalystym. Oppozısııa ókilderi men halyqaralyq uıymdardyń Qazaqstannyń saılaý júıesine jáne saılaý prosesine aıtyp júrgen syn-eskertpelerine de qulaq túrip, taldaý jasap, óz kózqarasymdy qalyptastyrdym. Sondyqtan Memleket basshysy maǵan osy laýazymdy usynǵanda birden kelisim berdim. Sebebi el táýelsizdiginiń otyz jylynda qol jetken jetistiktermen qatar, jol berilgen eleýli kemshilikterden qorytyndy shyǵaryp, Jańa Qazaqstan – Ekinshi Respýblıka qurýdy, ıaǵnı elimizde ádiletti qoǵam ornatýdy basty maqsat etken Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń kórsetken zor senimi ózim úshin úlken mereı dep bildim. Al Prezıdentimiz bas­tama­shylyq jasaǵan túbegeıli saıası reformalardy júzege asyrýǵa aıanbaı atsalysý – azamattyq paryzym.

– Memleket basshysy bıylǵy «Jańa Qazaqstan: Jańarý men jań­ǵyrý joly» Joldaýynda OSK Tór­aǵasy men músheleri mindetti túrde partııadan shyǵýy kerek degen normany zańnamaǵa engizýdi usyndy. Al keıbir saıasatkerler, kerisinshe, OSK-ǵa ártúrli saıası partııalardyń ókilderin engizý kerek degen usynys aıtyp júr. Sizdiń osy týraly pikirińiz qandaı?

– Ár nárseniń óz qısyny bolady. Máselen, men Májilis depýtaty bol­ǵan kezimde Nur Otan (qazirgi Amanat) par­tııasynyń janyndaǵy Quqyqtyq keńesti quryp, onyń tóraǵasy mindetin on jyl boıy qoǵamdyq negizde qosa atqardym. Onyń quramynda myqty zańgerler, qoǵam qaıratkerleri, basqa saıası partııa­lar­dyń músheleri bolǵandyqtan, kún tárti­bine engizilgen mańyzdy máseleler jan-jaqty talqylanyp, Parlament pen Úkimetke syndarly usynymdar jasalatyn. Keńes jumysy sonysymen qyzyq­ty da tıimdi edi. Biraq men 2020 jyly Senat Tóraǵasynyń orynbasary bolyp taǵaıyndalǵannan keıin birden sol partııalyq qyzmetimdi doǵarǵan jón dep sheshtim. О́ıtkeni Quqyqtyq keńesti Nur Otan-nyń Májilistegi fraksııasynyń múshesi basqarǵany durys edi. Sol sııaqty men OSK Tóraǵasy bolyp taǵaıyndalǵan kúnniń erteńinde-aq Nur Otan partııa­synan shyǵý týraly ótinish jazdym. Bul sheshimimdi Memleket basshysynyń bıyl­ǵy Joldaýy qabyldanardan eki aıdaı buryn qabyldadym. О́ıtkeni OSK Tóraǵasy men músheleri eshqandaı saıası partııanyń yqpalynda bolmaýy, tek saılaý zańnamasyn basshylyqqa alyp jumys isteýi qajet dep sanaımyn.

Siz aıtqandaı, bıylǵy aqpan-sáýir aılarynda bizdiń, OSK músheleriniń, el óńirlerinde bolǵan jurtshylyqpen kezdesýlerimizde de «OSK-ny saıası par­tııalar qurýy kerek» degen usynys bil­dirildi. Biraq ol durys pa? Meniń oıymsha, mundaı jaǵdaıda OSK músheleriniń ár­qaısysy óz partııasynyń múddesin kózdep ketetindikten, saılaý kezinde zańdylyq pen ádildikti saqtaý qıynǵa soǵatyn bolady. Sondyqtan Prezıdent Joldaýynda atap kórsetilgenindeı, OSK Tóraǵasy men músheleri mindetti túrde partııadan shyǵýǵa tıis.

– Bıyl OSK Tóraǵasy men múshe­leri óńirlerde jurtshylyqpen kezdes­kenin aıtyp óttińiz. Shynymdy aıtsam, OSK tarapynan mundaı is-shara uıymdastyrylǵanyn óz basym táýelsizdik jyldarynda birinshi ret estip, qaıran qalǵanmyn. Sizderdiń jumystaryńyz tómen turǵan saılaý komıssııalaryna nusqaý berýmen shektelmeýshi me edi?..

– Jalǵyz siz emes, jańa qyzmetime kiri­se salyp, osyndaı usynys jasa­ǵanymda OSK músheleri de, apparat qyzmetkerleri de, aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń tóraǵalary da tańǵalysty. О́ıtkeni rasynda da, bu­ǵan deıin OSK tarapynan óńirlerde mun­daı kezdesýler ótkizilmegen eken. Alaıda men burynǵy ádispen, eskishe jumys isteýge bolmaıtynyn túsindim. О́ńirlerden kelgen qaǵazdarda bári tamasha bolyp turǵanymen, is júzinde olaı bola bermeıtinin bilýshi edim.

Máselen, byltyr Memleket basshy­synyń saıası reformalaryna sáıkes alǵash ret ótkizilgen aýyl ákimderiniń saılaýyn alaıyq. Sol naýqan bastalǵannan keıin kóp uzamaı, Senatta qyzmet istep júrgen kezimde osy jańashyldyqtyń shynaıy nátıjelerin naqty bilý úshin óz bastamam bolǵan soń jeke kóligimmen Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý jáne Jańaarqa aýdandaryna baryp, jańadan saılanǵan aýyl ákimderimen kezdesýler ótkizdim. Olardyń aldaǵy ýaqytta nendeı sharýa­larmen aınalysatynyn suradym. Kóbi óz okrýgterine qaraıtyn eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etý, joldardy jóndeý, kóshelerdi jaryqtandyrý sııaqty máselelerdi kóteretinderin aıtty. Kezek jasy qyryqtan asqan jigitke kelgende ol: «Bizdiń aýyldyń atyn ózgertip, bir atamyzdyń esimin ber­gizýdi qolǵa alamyn», dedi. «Odan basqa qandaı ispen aınalyspaqsyz?», degen saýalyma jaýap bere almaı, únsiz qaldy. Bir aýyldyń taǵdyry senip tapsyrylǵan ákimniń deńgeıi osyndaı bolyp shyqty.

Mundaı kezdeısoq adamdardyń aýyl ákimi bolyp saılanyp ketýiniń sebebin surastyrǵanymda aýmaqtyq saılaý ko­mıssııalarynyń basshylary keı jerlerde áli kúnge traıbalızm, ıaǵnı rýǵa, ataǵa bólinýshilik baryn aıtty. Sonyń kesirinen keıde qoldarynan is keletin azamattardyń joly bolmaı, rýlastary men atalastarynyń sany kóp shalaǵaı bireýler jeńiske jetip jatady eken. Mine, osyndaı kemshilikterdi der kezinde anyqtap, odan sabaq alý, qoldanystaǵy zańnamaǵa aýyl ákimderin saılaýǵa qatysty túzetýler engizý isinen OSK nege shet qalýǵa tıis?!

Bizdiń óńirlerge shyǵyp, jurtshylyq­pen kezdesýler ótkizýimizdiń maqsaty da sol – eldiń saılaý júıesine engizi­lip jatqan ózgeristerdiń shynaıy nátı­jelerin bilý, saılaý prosesteriniń kem­shin tustaryn anyqtap, olardy ýaqtyly túzetý úshin tıisti sharalar qoldaný.

– О́zińiz joǵaryda keltirgen mysal­daǵydaı olqylyqtardy qalaı boldyrmaý kerek?

– Ádilin aıtý kerek, el ishinde oń mysaldar da az emes. Aıtalyq, Atyraý oblysyna saparymyzdy áıgili Saraı­shyqtan bastap, sol aýyldaǵy saılaý ýchaskesinde jergilikti turǵyndarmen kezdesip, ótken jyly aýyl ákimin saılaý qalaı ótkizilgenin surap bildik. Aýyl belsendileri burynǵy ákimniń jumysyna kóńilderi onsha tolmaǵandyqtan, onyń ornyna saılaıtyn adamdy ózderi izdep­ti. Aýylda senim artatyndaı tulǵa kór­megen soń olar aýdan ákimine shy­ǵyp, laıyqty kadr taýyp berýdi ótin­gen eken. Ol aýdannyń Kásipkerlik bóli­miniń basshysy bolyp isteıtin Jek­senbaı Pazýlovtyń kandıdatýrasyn usynypty. Al Saraıshyqtyń jigitteri aýyl belsendileriniń basqa eldi mekende týyp-ósken azamatty basshylyq qyzmetke shaqyrǵanyna namystanyp, óz aralarynan úsh úmitker shyǵarypty. Balamaly saılaý qorytyndysynda aýyldyń daýys berý quqyǵy bar tur­ǵyndarynyń 74 paıyzynyń daýysyn alǵan Jeksenbaı jeńiske jetipti. Onyń sodan bergi ýaqytta atqarǵan jumys­taryna saraıshyqtyqtar óte razy.

Jeksenbaıdan aýyl ákiminiń saılaýyn qalaı ótkizý jónindegi pikirin suraǵanymyzda ol: «Aýyl ákimdigine úmitkerlerdiń bárin qatystyryp, ashyq debat ótkizý kerek. Oǵan saılaýshylardyń bárin shaqyrǵan jón. Sonda olar kimniń kim ekenin ózderi-aq túsinip, durys sheshim qabyldaıdy», dedi. Paıymdap qarasaq, bul – durys usynys. Halqymyz «Jylqy kisineskenshe, adam sóıleskenshe» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Traıbalızmdi toqtatýdyń birden-bir joly da osy sııaqty. Sondaı-aq debat ótkizýge bıýdjetten qarjy shyǵyndaýdyń da qa­jeti joq. Saılaýshylarǵa daýys ber­gi­­zip, hattama toltyrý da kerek emes. Bul qoldanystaǵy zańnamaǵa da qaıshy kelmeıdi.

Osyndaı jaǵdaı Túrkistan obly­synyń Saıram aýdanyndaǵy Qutarys aýylynda da bolǵan eken. Mundaǵy aýyl belsendileri, aqsaqaldar aqyldasa kelip, aýyl ákiminiń saılaýyna túsýge aýdannyń Jolaýshylar tasymaly jáne kólik bólimin basqaryp júrgen Myrza­han Kerimbekovti shaqyrypty. Buǵan namystanǵan aýyl jigitteri óz aralarynan 4 úmitker usynǵan. Aqyry balamaly saılaýda Myrzahan saılaýshylardyń 76,1 paıyzynyń daýysyna ıe bolyp, jeńiske jetipti. Onyń da sodan beri atqarǵan jumysyna aýyl halqy dán rıza ekenderin bildirdi.

Joǵaryda keltirgen eki mysaldan túıetin oı: aýyl turǵyndary aýyl­dyq okrýg ákimin saılarda áýeli jer­gilik­ti azamattardyń iskerlik jáne adam­ger­shilik qasıetterin talqylap, olar­dyń deńgeılerine kóńilderi tolmasa, úmit­kerdi basqa jaqtan izdeıtin úrdis qalyptasa bastaǵan. Bul ata men rýdyń múddesin emes, tutas aýyldyń múddesin kózdegen úrdis ekeni daýsyz. О́zgelerge úlgi tutarlyq úrdis.

Jalpy, aýyldy eldi mekender tur­ǵyndarynyń aýyl ákimderin saılaýǵa kózqarastary jaqsy ekeni ańǵaryldy. Mysaly, bıylǵy 18 sáýirde Pavlo­dar oblysynyń Jańatilek aýylynda ákim saılaýy qalaı ótip jatqanymen ta­nys­tyq. Bastapqyda Mádenıet úıinde or­na­lasqan saılaý ýchaskesine kelip, da­ýys berip jatqan saılaýshylar sany az ekenin kórip, onyń sebebin surasaq, aýyl turǵyndary bir qaıtys bolǵan adamdy aqtyq saparǵa shyǵaryp salýǵa ketken bolyp shyqty. Biraz ýaqyttan soń olar saılaý ýchaskesine lek-legimen kelip daýys berdi. Jańatilektiktermen sóılesip, saılaý týraly pikirlerin suraǵanymyzda: «Biz óz aýylymyzdyń basshysy kim bolatynyna nemquraıdy qaraı almaımyz», desti olar.

Qostanaı oblysynyń Sadchıkov aýylynyń ákimi bolyp 10 jyldaı abyroımen qyzmet istegen azamat byltyr óz laýazymyna qaıtadan saılanypty. Odan: «Ákim saılaýy sizge ne berdi?», dep suraǵan edim. Ol: «Shynymdy aıtsam, ózimdi saılaǵan aýyldastarymnyń aldyndaǵy jaýapkershiligimdi burynǵydan da tereń sezindim», degeninde, ózin baǵalaı bilgen jerlesterine rızashylyǵynan bolar, kózinen jas shyǵyp ketti.

О́ńirlerge saparǵa shyǵýymyzdyń bir maqsaty da osy – aýyl ákimderin saı­laý­dyń jaı-japsaryna qanyǵý edi. Kelesi jyly halyq aýdan ákimderin qanat­qaqty rejimde, al 2024 jyly jappaı tikeleı saılaıtyn bolǵandyqtan, aýyl ákimderin saılaý kezinde jınaq­talǵan tájirıbeni muqııat eskerý qajet. О́ıtkeni bul jańashyldyq mıllıondaǵan adamnyń taǵdyryna áserin tıgizetin bolady.

– «Aýyl ákimi bolý úshin joǵary bilimniń qajeti joq» degen pikir de aıtylyp júr...

– О́ńirlerde bolǵanymyzda osy máse­lege jurtshylyqtyń, ásirese jas­tardyń kózqarasy qandaı ekenine arnaıy nazar aýdardyq. Olardyń 99 pa­ıyz­daıy aýyl ákiminiń mindetti túrde joǵary bilimi bolýy kerek dep sanaıdy. Sebebi tórtinshi bıýdjet, ıaǵnı aýyldyq ákimdikterdiń bıýdjeti engizilgennen keıin aýyl ákimderiniń qoldanystaǵy zańnamany bilý qajettiligi eselep artty. Onyń ústine zańdardaǵy ózgeristerdi de qalt jibermeı, qadaǵalap otyrý qajet. Joǵary bilim sol úshin kerek.

Osy oraıda Atyraý qalasyndaǵy Halel Dosmuhamedov atyndaǵy ýnıversıtette bolǵan kezdesýde meniń qoıǵan suraǵyma jaýap bergen bir jigit: «Men 31 jastamyn. Joǵary bilimim bar. Jastar ortalyǵynda qyzmet isteımin. Maqsatym – óz aýylyma baryp, aýyldyq okrýg ákimi bolý. Biraq oǵan qazir daıyn emes ekenimdi bilemin. Úsh jyl daıyndalyp, 34 jasymda saılaýǵa túsýdi josparlap otyrmyn. Al aýyl ákimine joǵary bilim aýadaı qajet. Áıtpese, qazir toı basqaryp júrgen asabalar da qyzyl tilderine súıenip, ákim bolyp saılanyp ketýi múmkin», dedi.

Shynynda da, qazir aýyl ákimderine joǵary bilimniń ózi de azdyq etedi. Osy rette jurtshylyq ókilderi saılaýǵa qatysatyn úmitkerlerdiń bárin arnaıy kýrstarda oqytý kerek degen pikir bildirdi. Al meniń oıymsha, aýyl ákimderiniń saılaýyn is basyndaǵy ákimniń ókilettilik merzimi aıaqtalardan keminde eki-úsh aı buryn ótkizgen jón. Sodan keıin saılanǵan ákimderdi Prezıdent janyndaǵy Memlekettik qyzmet akademııasynyń janyndaǵy arnaıy daıyndyq kýrsynan ótkizý qajet. Árıne, bul úshin de qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti ózgeristerdi pysyqtap engizý talap etiledi.

– О́ńirlerge issaparlaryńyz qalaı ótti? Ákimder men jergilikti polısııa astanadan keletin mártebeli meımandardy qarsy alatyn ádetterimen taǵy bir ábigerge túsken joq pa?..

– Joq. Biz ákimdikterdiń mańyna da jolamadyq. Polısııanyń qyzmetine de júginbedik. OSK músheleri men aýmaqtyq saılaý komıssııasynyń basshylary – bárimiz bir shaǵyn avtobýsqa otyryp, birge el aralap júrdik. Kezdesýlerimiz mádenıet mekemeleriniń, ýnıversıtetter men kolledjderdiń ǵımarattarynda ótti. Olarǵa ózderin bılikke oppozısııadamyz dep sanaıtyn azamattardyń bárin, barlyq saıası partııalardyń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderin, máslıhattardyń depýtattaryn, múgedektigi bar adamdardy, jýrnalıster men blogerlerdi shaqyr­dyq. Baıandama da oqymaı, ashyq dıalog qurdyq. Ýaqytty shektemeı, qatysý­shylardyń sońǵy suraǵyna deıin jaýap berilgen 2-3 saǵattyq kezdesýlerimizdiń barlyǵy OSK telegram-arnasynda jáne ıýtýbta tikeleı efırde kórsetildi.

Byltyr ótkizilgen halyq sanaǵy qazaqstandyqtardyń ortasha jasy 32-ge jýyq ekenin kórsetti. Bir baıqaǵanym – jas býyn saılaýǵa qatysýǵa asa ynta tanytpaı júr. Osyǵan oraı biz jastarmen arnaıy kezdesýler ótkizip, olardy ashyq áńgimege tarttyq. Qoıǵan suraqtaryna jaýap berip, saılaý júıesi jaıly oı-pikirleri men usynystaryn tyńdadyq.

О́ńirlerge saparymdy Qazaqstannyń birinshi astanasy bolǵan Qyzylorda qalasynan, qaımaǵy buzylmaǵan qazaq jurty – Syr elinen bastadym. 3 megapolıs pen 14 oblysta jáne Semeı qalasynda boldym. 10 myńnan astam adam qatysqan 71 kezdesý ótkizip, olarda aıtylǵan saılaý júıesine qatysty 443 usynys pen suraqty jazyp aldym. Olardy jan-jaqty taldap, saılaý zańnamasyn jetildirý maqsatynda paıdalanatyn bolamyz.

– EQYU Qazaqstannyń saılaý júıesin kópten beri synap-minep kele jatqany belgili. Sol syndardan qandaı qorytyndy shyǵarmaq oıyńyz bar?

– Eń aldymen, biz EQYU-ǵa buryn­ǵydaı esigimizdi tars jaýyp qoımaı, júıeli konsýltasııa jasaýǵa kóshtik. Jaqynda EQYU/DIAQB referendýmdy baǵa­laý jónindegi mıssııasynyń basshysy Tamash Meserıch qatysqan kezdesýde biz EQYU-ǵa qurmetpen qaraıtynymyzdy jáne onyń usynymdaryn mindetti túr­de talqylaıtynymyzdy, biraq olardy halyqpen aqyldasa otyryp qabyl­­daı­ty­nymyzdy málimdedim. О́ıtkeni ulty­myzdyń bolmysynyń, diliniń eýro­pa­lyqtarmen salystyrǵanda eleýli erek­she­likteri bar ekenin eskermese bol­maı­dy. Osy oraıda biz el bolashaǵy – jas­­tar arasynda arnaıy saýaldama júr­­gizip, olardyń EQYU usynymdaryna kóz­qarastaryn bilgen edik.

Aıtalyq, EQYU Qazaqstan Prezı­dentiniń memlekettik tildi bilýi jónindegi talaptyń qajeti joq dese, bizdiń jastardyń 89,9 paıyzy Memleket basshysy qazaq tilin mindetti túrde bilýi shart dep sanaıdy. EQYU sottylyǵy bar azamattyń saılanbaly qyzmetterge usynylýyna jol bermeıtinderińiz durys emes dese, bizdiń jastardyń 54,4 paıyzy eshqandaı jaǵdaıda sottylyǵy bar adamdy saılanbaly qyzmetke usynbaý qajet dep esepteıdi. EQYU partııalyq tizim boıynsha saılanǵan Májilis pen Máslıhat depýtaty osy qyzmetin atqarý kezinde ózin usynǵan saıası partııadan shyǵyp, basqa kez kelgen saıası partııaǵa aýysa berýi kerek dese, buǵan bizdiń jastardyń 45,5 paıyzy qarsy bolyp, 18,2 paıyzy ǵana qoldaý bildirdi.

Túıindeı aıtqanda, qoldanystaǵy saılaý zańnamasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizip, saılaý júıesin jetildirý – Jańa Qazaqstannyń talaby. Máselen, biz bıylǵy referendýmdy 1995 jyly qabyldanǵan «Referendým týraly» zańdy alǵash ret qoldanyp ótkizdik. Oǵan jáne «Saılaý týraly» zańǵa qazirgi zaman erekshelikterin eskere otyryp, tıisti túzetýler engizý kún tártibinde tur.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Káribaı MUSYRMAN,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Shırek fınalǵa ótti

Tennıs • Keshe

Uqsas jańalyqtar