Úkimet • 29 Maýsym, 2022

Sıfrlandyrý – ózekti másele

40 ret kórsetildi

Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda memlekettik qyzmet kórsetý salasyn sıfrlandyrý jáne IT salasyn damytý máseleleri qaraldy. Atalǵan taqyryp boıynsha Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın, Kaspi.kz basshysy jáne negizin qalaýshylardyń biri Mıhaıl Lomtadze jáne «Terrıkon alqaby» IT-Hub-yn damytý jónindegi dırektory Aleksandr Doroshenko baıandama jasady.

Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

Telefon alaıaqtyǵynan saq bolý qajet

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń aıtýynsha, bıznes prosesterdiń reınjınırıngine qatysty reformalar
1 300-den astam memlekettik qyzmettiń jańa tizimin qalyptastyrýǵa múmkindik berdi.

«Qazirgi kezde memlekettik qyzmet­terdiń 93%-y onlaın túrde qoljetimdi, biraq keıbir memlekettik organdarǵa bul jumysty áli de jetildirý qajet. Osy jańa bastamanyń negizinde avtomattandyrýdyń jetildirilgen metrıkasyn engizýdemiz», dedi B.Mýsın.

Statıstıkalyq málimetterge sáıkes, proaktıvti jáne tolyq avtomat­tan­dy­rylǵan qyzmetter sanyn, ıaǵnı adamı faktorsyz qurylatyn qyzmetter 6%-dy quraıdy.

Mınıstrlik júrgizgen taldaý memle­kettik qyzmetterdiń basym bóligi, ıaǵnı adamı faktormen qurylatyn qyzmetterdiń sany shamamen 85%-dy qurap otyrǵanyn kórsetti.

Baıandama barysynda vedomstvo basshysy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi júrgizip otyrǵan ma­ńyzdy áleýmettik qyzmetterdi proaktıvti formatqa kóshirý jónindegi aýqymdy jumys júrip jatqanyn aıtyp berdi.

Búgin elektrondy qyzmetter sany boıynsha, jalpy oń ózgeris baıqalady. EGov Mobile mobıldik qosymshasynda da elektrondy qyzmetterdi paıdalaný 2 esege artqan.

Jyl sońyna deıin eń tanymal 20 memlekettik qyzmetti syrtqy plat­formalarǵa shyǵarý josparlanyp otyr. Sondaı-aq SMS arqyly zańsyz tirkelý máselesi sheshildi. Baılanys ortalyǵynyń kútý ýaqyty 5 mınýttan 20 sekýndqa deıin qysqartyldy.

Sonymen qatar vedomstvo basshysy azamattardy qujattandyrý boıynsha adamı faktorsyz usynylatyn, jańa perspektıvalyq jobany iske asyrý jaıly aıtty. «Vıdeo SON» jobasy aıasynda Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi memlekettik organdarmen birlesip, 2025 jylǵa deıin azamattarǵa konsýltasııa jáne qyzmet kórsetýdi osy tásil arqyly usynýdy josparlap otyr. «Biz HQO-da QR arqyly BAJ-dardy tóleý múmkindigin engizdik. Nátıjesinde, 5 aı ishinde azamattardyń qarajaty 205 mln teńgege únemdeldi. Aıta keteıik, barlyq BAJ-dardy QR arqyly tóleýge ótkizgen jón. О́z kezeginde bul azamattardyń qarajatyn únemdeýmen qatar, kóleńkeli ekonomıkany joıýǵa taǵy bir qadam jasaýǵa múmkindik beredi», dedi B.Mýsın.

Fintech pen onlaın bankıngtiń damýy týraly Kaspi bankiniń basqarma tóraǵasy Mıhaıl Lomtadze aıtyp berdi.

Onyń aıtýynsha, 2021 jyly 7 mln-nan astam qazaqstandyq – Kaspi.kz qosymshasyndaǵy Memlekettik qyzmetter bóliminiń paıdalanýshylary. Árbir úshinshi avtomobıl onlaın tirkeýden ótedi, 2021 jyly 286 myń kólik tirkelgen. «Kaspi.kz 446 mlrd salyq tóledi. 2 mln qazaqstandyq sıfrly qujattardy paıdalanady. 500 myń áleýmettik shot ashylyp, 66 myń jeke kásipker tirkeldi», dedi M.Lomtadze.

Kaspi basqarma tóraǵasy atap ótkendeı, kásipkerlermen jumys aıasynda olar úshin arnaıy kartalarmen de, QR arqyly da tólem qabyldaıtyn zamanaýı tólem termınaldary ázirlendi. «Biz eldegi kásipkerlerge 276 myńnan astam tólem termınalyn tegin usyndyq. Bul saýdanyń qolma-qol aqshadan qolma-qol aqshasyz saýdaǵa kóshýine arnalǵan biregeı platforma jasady. Nátıjesinde, Qazaqstanda qolma-qol aqshasyz saýda aınalymy qarqyndy ósip keledi jáne 2021 jyly 8,4 trln-nan astam somany qurady, ósim 85%, bul álemdegi eń joǵary ósý qarqynynyń biri bolyp tabylady», dedi M.Lomtadze.

IT salasyn damytý týraly «Terrıkon alqaby» IT Hub damytý jónindegi dırektory Aleksandr Doroshenko baıandama jasady.

A.Doroshenkonyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta Nur-Sultanda jáne Almatyda IT salasynyń belsendi damýy baıqalady. Buǵan elordaǵa óńirlik kadrlardyń kóptep kelýi esebinen jasalǵan barynsha qolaıly jaǵdaılar yqpal etedi. Básekege qabiletti ortasy bar damyǵan óńirler de el úshin áleýmettik-ekonomıkalyq turaqtylyqqa qol jetkizedi jáne týǵan qalasynda bola otyryp, tabysty mansap nemese tabysty bıznes qurýǵa bolady.

«Qaraǵandyda biz «Terrıkon alqaby» jobasyn qolǵa aldyq, onyń mindeti – Qaraǵandy oblysynda IT kompanııalar qyzmetkerleriniń sanyn qazirgi úsh myńnan on myń adamǵa deıin bes jyl ishinde ulǵaıtý. Joba – oblys ákimdigi men Astana habtyń qoldaýyna ıe bolǵan jeke bastama. Bizdiń kásipkerler toby IT hab qurýǵa ınvestısııa saldy», dedi A.Doroshenko.

Talqylaýdy qorytyndylaı kele, Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov ótken jyly sıfrly formatta kórsetilgen memlekettik qyzmetter sanynyń eki ese óskenin atap ótti. Jalpy, búginde elektron­dyq formattaǵy qyzmetterdiń deń­geıi 93%-dy quraıdy. Al qyzmetterdiń 66%-yn azamattar kádimgi smartfon arqyly alyp otyr. 18 qujat túri sıfr­ly formatta beriledi, ıaǵnı olardy qaǵaz júzinde rastaýdyń qajeti joq.

«Elektrondy qyzmetter men baza­lardyń ıntegrasııasy azamattardyń ómirin jeńildetýge múmkindik berdi. Olar memlekettik organdardyń esigin tozdyryp, qaǵazbastylyqqa salynyp, áýrege túspeıdi. Demek bul jumysty odan ári keńeıte berý qajet», dedi Á.Smaıylov.

ý

Sonymen qatar Úkimet basshysy elimizde elektrondy formattaǵy banktik qyzmet túrleri jaqsy damyp kele jatqanyn atap ótti. Azamattarǵa yńǵaıly bolýy úshin banktik qosymshalarda memlekettik qyzmet servısteri engizilýde. Olarda eń joǵary deńgeıdegi zamanaýı qorǵaý tásilderi, bıometrııa qoldanylady.

Sondaı-aq Premer-Mınıstr bankter alaıaqtyq jaǵdaılardyń jıilep ketkenine barynsha nazar aýdaryp, klıentterdiń derekterin qorǵaýdy kúsheıtýi qajet ekenin atap ótti.

«Jalpy, otandyq IT-salany damytý, qazaqstandyq elektrondy ónimderdi ázirleý baǵytynda belsendi jumys júrgizý jáne olardy qoldaný aıasyn keńeıtý qajet. Biz ınnovasııalyq sheshimderge, onyń ishinde halyqqa elektrondy qyzmet kórsetý salasyna qashanda qoldaý kórsetetin bolamyz», dedi Á.Smaıylov.

Mınıstrler kabınetiniń basshysy nazar aýdaratyn birqatar másele bar ekenin atap ótti. Keıbir mınıstrlikte qyzmetterdi elektrondy formatta alý múmkin emes. Onyń ishinde, AShM, ǵylym jáne joǵary bilim, IIDM, DSM jáne Qorǵanys mınıstrlikteri bar. Sondaı-aq Syrtqy ister mınıstrligi boıynsha qyzmetterdi avtomattandyrý deńgeıi tómen.

Osyǵan oraı SDIAО́M atalǵan memle­kettik organdarmen birlesip, 3 aı merzimde qoljetimsiz memlekettik qyzmetterdi elektrondy formatqa kóshirýge tıis.

Budan basqa, Ortalyq memlekettik organdar men ákimdikterge derekterdi únemi jańartyp turýdy, aqparattyq júıelerdiń toqtaýsyz jumys isteýin jáne olardyń ýaqtyly ıntegrasııalanýyn qamtamasyz etý mindeti qoıyldy.

BAQ týraly jańa zań jobasy talqylanady

Úkimet otyrysynda buqaralyq aqpa­rat quraldaryn damytýdyń negizgi tásilderi qaraldy. Bul másele týraly Aqpa­rat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Asqar Omarov baıandady. Mınıstrdiń aıtýyn­sha, qazirgi kezde otandyq medıa ındýs­trııa belsendi túrde jáne sapaly damyp kele jatyr. Máselen, búgingi tańda eli­mizde 5 myńnan astam BAQ tirkelgen jáne jyl saıyn olardyń qatary kóbeıip keledi.

«Buqaralyq aqparat quraldarynyń sanymen birge taralý aýmaǵy, belgili bir etnos turatyn jerde ǵana emes, búkil respýblıkaǵa taralatyn basylym tilderiniń ártúrliligi keńeıip keledi», dedi A.Omarov.

Bul rette, onyń aıtýynsha, «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» zańyna sáıkes buqaralyq aqparat quralynyń ónimin shyǵarýdy toqtata turý nemese toqtatý menshik ıesiniń nemese sottyń sheshimi boıynsha ǵana júzege asady. Zańnyń bul tarmaǵy BAQ-tyń ınstıtýsıonaldyq qorǵalýyn aıtarlyqtaı joǵary dárejege kóteredi.

Sońǵy 5 jylda memlekettiń qoldaýy­men 3 500-den astam serııadan turatyn 250-ge jýyq serıal túsirildi. Olardyń 50-den astamy Sıngapýr, Reseı, Túrkııa, О́zbekstan, Qyrǵyzstan jáne t.b. elderge satyldy.

«Budan basqa, memlekettik telearnalar áleýmettik jelilerde aqparatty ilgeriletý boıynsha belsendi túrde jumys júrgizýde. Máselen, búginde «Habar» jáne «Qazaqstan» telearnalarynyń YouTube arnasy mıllıonnan astam jazylýshysy bar aýdıtorııa bolǵan jaǵdaıda beriletin «altyn batyrma» marapatynyń ıegerleri bolyp tabylady», dedi A.Omarov.

Qazaqstandyqtardyń senimi men aqparatty tutynýdyń neǵurlym tanymal alańdaryna keletin bolsaq, myna statıstıkany keltirýge bolady:

Internews in Kazakhstan derekterine saı, qazaqstandyqtar birinshi kezekte teledıdarǵa senedi (58,1%), ekinshi orynda – ınternet-saıttar (34,3%). Sondaı-aq halyqtyń jartysynan kóbi memlekettik medıaǵa senedi (51,4%), tek 9,6%-y jeke adamdarǵa senedi.

Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, Prezıdent Q.Toqaevtyń tapsyrmalaryn iske asyrý aıasynda Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi BAQ-tyń básekege qabilettiligin damytý jáne arttyrý boıynsha júıeli jumys júrgizýde. 2020 jyldan bastap aqparat salasyn damytýdyń 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan ulttyq josparyn iske asyrý qolǵa alyndy. Bul jospar memleket pen medıa salasynyń júıeli sheshimderin talap etetin BAQ salasyndaǵy ózekti máselelerdi sheshý maqsatynda ázirlendi.

Mınıstrdiń aıtýynsha, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha mynadaı is-sharalar ótkizildi: Memlekettik bas­pa BAQ-ty qaıta uıymdastyrý jáne ońtaılandyrý boıynsha jumys júrgizildi; «Tumar», «Úrker», «Astana Media Week» ulttyq syılyqtary jyl saıyn ótkiziledi; medıa salasynyń qyzmetkerleri úshin biliktilikti arttyrý kýrstary jumys isteıdi; halyqtyń BAQ-ta memlekettik saıasatty jarııa etýge qanaǵattaný deńgeıin aıqyndaıtyn áleýmettik zertteýler, sondaı-aq marketıngtik zertteýler júrgizildi; BAQ salasynda birqatar zańǵa táýeldi normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirlendi jáne bekitildi.

Sonymen qatar jýrnalısterdiń quqyqtaryn qorǵaýdyń qosymsha tetikterin ázirleý jáne olardyń qyzmet jaǵdaılaryn jaqsartý maqsatynda jýrnalısterdi akkredıtteý qaǵıdasy, jýrnalısterdiń quqyqtary buzylǵan jaǵdaıda olardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi reglament ázirlenip, bekitildi. «Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy Joldaýy aıasynda bergen tapsyrmasyna sáıkes BAQ salasyndaǵy salalyq zańnamany jetildirý boıynsha jumystar júrgizilýde. Osy maqsatta jýrnalıstik qoǵamdastyqpen birlesip jumys toby quryldy», dedi A.Omarov.

Mınıstrlik sıfrly efırlik teleradıo habarlaryn taratýdy damytý isine kóp kóńil bólýde. Búginde Qazaqstan halqynyń 92,43%-y sıfrly efırlik teleradıo habarlaryn taratýmen qamtylǵan. 11 óńir tolyǵymen SETHT-qa kóshti. Qalǵan 6 óńirdi 2024 jylǵa deıin kóshirý josparlanyp otyr. Shyǵys Qazaqstan oblysynda radıotelevızııalyq stansasy bıyl paıdalanýǵa berilýge tıis. SETHT-qa kóshý halyq úshin oblystyq jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda 30-ǵa deıin, oblys ortalyǵynan tómen deńgeıde 15-ke deıin telearnany translıasııalaýǵa múmkindik beredi. «Biz halyqtyń BAQ salasyndaǵy memlekettik saıasatqa qanaǵattaný deńgeıin baǵalaý maqsatynda áleýmettik zertteýler júrgizýdemiz. 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha qanaǵattaný deńgeıi 68,58%-dy qurady», dedi A.Omarov.

Mınıstr aqparattyq saıasatty tıimdi iske asyrý maqsatynda medıakeńistik monıtorıngi turaqty túrde júrgiziletinin aıtty. «Qazirgi ýaqytta Memleket basshy­synyń tapsyrmalaryn oryndaý boıynsha Úkimet qyzmetine jurtshylyqtyń joǵary qyzyǵýshylyǵy baıqalady», dedi ol osyǵan oraı.

Mınıstr jurtshylyq pen BAQ ókilderi tarapynan bılik jumysyna synnyń bolý sebepterin de taldap ótti. Onyń sebepterin tómendegideı toptastyrýǵa bolady: Birinshiden, memlekettik organdar tarapynan BAQ-ta keńinen túsindirilýge tıis taqyryptar boıynsha aqparattar tolyq berilmeıdi. Ekinshiden, jeke jáne zańdy tulǵalardyń, sondaı-aq BAQ-tyń resmı saýaldaryna jaýaptar tolyq berilmeıdi; Úshinshiden, BAQ-qa týyndaǵan máselelerdi túsindirýge bilik­tiligi jetkiliksiz spıkerler usynylady. «Aqparattyq-túsindirý jumysynyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, atalǵan faktorlar qoǵamnyń Úkimet qyzmetin teris qabyldaýyna jáne tutastaı alǵanda memlekettiń oń jetistikterin nıvelırleýge yqpal etedi», dep túıindedi sózin A.Omarov.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Á.Smaıylov qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýda buqaralyq aqparat quraldarynyń róli erekshe ekenin atap ótti. Osyǵan oraı memleket pen halyq arasyndaǵy tıimdi baılanys quraly bolýy úshin baspasózge ońtaıly jaǵdaı jasaý – mańyzdy másele bolyp otyr.

Memleket basshysy halyqqa Jol­daýynda buqaralyq aqparat quraldary básekege qabiletti jáne táýelsiz bolýǵa tıis ekenine mán bergen bolatyn. «Osyǵan baılanysty ázirlenip jatqan «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» zań jobasy memlekettiń múddelerin, qoǵamnyń suranysyn jáne medıa salanyń damý úrdisterin eskerýge tıis. Zań jobasyndaǵy jańalyqtardy úkimettik emes uıymdardy, jurtshylyqty, sarapshylar men jýrnalısterdi qatystyra otyryp, keńinen talqylaýǵa shyǵarý qajet», degen Úkimet basshysy qujatty osy jyldyń sońyna deıin Parlament qaraýyna engizýdi tapsyrdy.

Premer-Mınıstr «halyq únine qulaq asatyn memleketti» qalyptastyrý úshin ashyq aqparattyq keńistikti durys paıdalaný, áleýmettik jeliler men blogosferanyń rólin eskerý de mańyzdy ekenin aıtty. «Jýrnalıster qoǵamdyq baqylaý fýnksııasyn oryndaı otyryp, bıliktiń barlyq tarmaqtary jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa yqpal ete alady. Sondyqtan baspasózben birlese jumys júrgizýge naqty qadamdar jasalýy kerek», dedi ol.

Á.Smaıylov ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa vedomstvolardyń salalyq qyzmetine mamandanǵan spıker­lerdiń sapaly pýlyn qurýdy tapsyrdy. Olar memlekettik organdardyń qyzmeti týraly turaqty túrde túsindirý jumystaryn júrgizip otyrýǵa tıis.

Úkimet basshysynyń pikirinshe, memlekettik organdardyń resmı ókilderi, baspasóz hatshylary resmı habarlardy berýdiń jańa formatyna kóshýi kerek. Olarǵa kásibı «qurǵaq» tilde jazylǵan press-relızderdi taratýmen ǵana shektelip qalýǵa bolmaıdy. Memlekettik organnyń qyzmetin áleýmettik jelilerde belsendi jarııalap, halyqtyń suraqtaryna turaqty túrde jaýap berý qajet.

Sóz sońynda Álıhan Smaıylov buqa­ralyq aqparat quraldary qyzmetkerlerin kásibı merekelerimen quttyqtap, bir­lesken kúsh-jiger Úkimettiń jumysyn budan da ashyq ári tıimdi etýge múmkindik beretinine senim bildirdi.

Sońǵy jańalyqtar

«Jalynan sıpatpaıtyn» jalaqy

Qoǵam • Búgin, 00:15

Izgiliktiń alǵashqy qadamy

Aımaqtar • Búgin, 00:11

Úsh nysannyń irgetasy qalandy

Aımaqtar • Búgin, 00:10

О́zgermeli álemdegi yntymaqtastyq joly

Saıasat • Búgin, 00:06

Jetinshi sezdiń arqalaǵan júgi qandaı?

Qazaqstan • Búgin, 00:03

Iemende jaǵdaı turaqtalyp keledi

Álem • Búgin, 00:02

«Bir juldyz bolyp qalam men»

Rýhanııat • Keshe

Kenııanyń kóz jasy

Ádebıet • Keshe

Zaýyt súzgileri aýystyryldy

Qazaqstan • Keshe

Arystanmen arbasý

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar