Sport • 30 Maýsym, 2022

«Týr de Frans» dodasy bastaldy

19 ret kórsetildi

Búgin 119 jylda 109-shy márte uıymdastyrylyp jatqan áıgili «Týr de Frans» velobáıgesiniń jalaýy jelbireıdi. Velosportshylar arasynda beıresmı álem chempıonaty sanalyp ketken jarys Danııanyń bas shahary – Kopengagennen bastaý alyp, 24 shilde kúni Parıjdiń Elıseı alabynda óz máresine jetedi. Uıymdastyrýshylar jarystyń aýqymyn keńeıtip, jankúıerlerdi kóptep tartý úshin jyl saıyn kópkúndiktiń alǵashqy kezeńderin Fransııadan basqa elderde ótkizip otyrady.

Bıylǵy tas joldaǵy jarysty Danııa, Belgııa jáne Shveısarııa elderiniń turǵyndaryna óz kózimen kórý baqyty buıyryp otyr. Byltyr mundaı baqyt andorralyq jankúıerlerge buıyrǵan edi. Velosportshylar 21 kezeńnen jáne úsh demalys kúninen turatyn básekede jalpy uzyndyǵy 3349,8 shaqyrym joldy júrip ótedi. Bul – 2021 jylǵy jaryspen salystyrǵanda shamamen 60 shaqyrymǵa az. Úsh aptaǵa sozylatyn grand-týrda velosportshylar Fransııanyń soltústigindegi brýschatka jol­darymen júrip ótip, «úsh jolaqty» eldiń soltústik-shyǵysynda ornalasqan Vogez ben Alpi taýyn betke alady. Odan keıin ońtústikke qaraı oıysyp, Ortalyq Massif dep atalatyn Fransııadaǵy taýlar men ústirtterden turatyn taýly aımaqtardy baǵyndyrady. Al sońǵy kezeńderde Pıreneı túbegi arqyly Parıjge jetip, dástúr boıynsha «Týr de Frans» básekesi Elıseı alabyndaǵy dostyq kezeńimen márege jetedi.

Osy ýaqyt aralyǵynda sportshylar eki márte jekeleı kezeńde óner kórsetip, jeti taýly, alty jartylaı taýly jáne alty tegis joldaǵy kezeńderdi baǵyndyrýǵa tıis. Resmı málimet boıynsha, jarysqa qatysýǵa bas-aıaǵy 176 velo­shabandozǵa ruqsat berilgen. Olar­dyń qatarynda London Olım­pıadasynyń chempıony Alek­sandr Vınokýrov jetekshilik etetin qazaqstandyq Astana Qazaq­stan velokomandasynyń segiz ókili bar.

Atap aıtqanda, Eýropanyń tas jolynda ótetin básekede 29 jastaǵy qazaqstandyq velosha­bandoz Alekseı Lýsenko, 36 jas­taǵy Dmıtrıı Grýzdev jáne 26 jastaǵy Andreı Zeıstiń, 23 jas­taǵy ıtalııalyq Samýel Battıs­tella, 32 jastaǵy Fabıo Fellıne, 26 jastaǵy Sımone Velasko, 28 jas­taǵy Djannı Moskon men 31 jas­taǵy amerıkalyq Djo Dom­brovskıdiń jolyna úmitpen qaraımyz.

Qazaqstandyq komandanyń ishinde osy jarystaǵy eń tájirı­beli velosportshysy – Alek­seı Lýsenko bolyp tur. Ol bıyl «Týr de Frans» jarysyna jetinshi márte qatysyp jatyr. 2020 jylǵy jarysta jerlesimiz alǵash ret álemdik iri grand-týrdyń altynshy kezeńinde jeńimpaz atanyp, otandyq sport jylnamasyndaǵy tarıhı je­tistikterdiń birin tirkedi. О́ıtkeni álemniń eń úzdik velosportshylary bas qosatyn osyndaı aıtýly dodada jeńiske jetý kez kelgen sportshyǵa buıyra bermeıdi.

Alekseı Lýsenko Qazaq­stan­nyń dańqty veloshabandozy Aleksandr Vınokýrovten  keıin kezeń jeńimpazy atanǵan ekinshi sportshy. A.Vınokýrov «Týr de Franstyń» jalpy esebinde 2003 jyly úzdik úshtiktiń qatary­nan tabylsa, arada 2 jyl ótken­de besinshi orynǵa taban tiredi. Sondaı-aq ol 4 ret kezeń jeńim­pazy atanǵan. Eń keıingi ret 2010 jyly «Astana» veloklýbynda júrip jarystyń 13-kezeńinde márege jeke-dara kelgen edi. Sodan keıin araǵa 10 jyl salyp Aleksandrdyń jetistigin jerlesi Alekseı Lýsenko qaıtalady. 2020 jylǵy jarystyń altynshy kezeńinde Lýsenko 200 shaqyrymǵa jýyq qashyqtyqty birinshi bolyp kesti.

Jalpy 119 jyldyq tarıhy bar aıtýly týrnırde jan­kúıer­ler talaı myqty velosha­ban­doz­dardyń óneri men olar ornatqan túrli rekordtarǵa kýá bolyp júr. Máselen, «Týr de Fransta» jalpy kezeńde eń kóp jeńiske jetken nebári tórt sport­shy bar. Olar: Jak Anke­tıl (1957, 1961-1964) men Bernar Ino (1978-1979, 1981-1982, 1985), ger­manııalyq Edýard Merks (1969-1972, 1974) jáne ıspanııa­lyq Mıgel Indýraın (1991-1995). Keıinnen bul sportshylar ornatqan rekordty áıgili amerı­kalyq veloshabandoz Lens Arms­trong (1999-2005) buzyp, olardyń aldyn orap ketti. Alaıda «Týr de Franstyń» jeti dúrkin jeńimpazyna dopıng qoldandy degen aıyp taǵylyp, AQSh sportshysy barlyq ataq-dańqynan aıyryldy.

Jalpy, 119 jyldyń ishinde Fransııanyń – 36, Belgııanyń – 18, Ispanııanyń 13 sportshysy jeńis tuǵyrynan kóringen. «Týr de Fransta» top jarǵan eń egde sportshy – Fırmın Lambo (Belgııa). Ol 1922 jyly 36 jasynda tuǵyrdyń bıik satysynan kóringen. Al eń jas jeńimpazdyń esimi – Anrı Kornet. Fransııalyq veloshabandoz 1904 jyly nebári 19 jasynda barlyq qarsylasynan qara úzip shyqqan bolatyn.

Qazaqstannyń «Astana» komandasy sapynan 2009 jyly ıspanııalyq Alberto Kontador dara shyqsa, 2014 jyly ıta­lııa­lyq Vınchenso Nıbalıge teń keler eshkim tabylmady. Odan keıin­gi aralyqta qazaqstandyq koman­danyń birde-bir ókili jeńim­pazdar qatarynan kórine almaı júr.

 Jyl saıyn álemniń eń úzdik velosportshylary qatysatyn dodadan bıyl da dúnıejúziniń dúldilderi shet qalǵan joq. Atap aıtar bolsaq, osy dodanyń keıingi eki jyldaǵy chempıony slovenııalyq Tadeı Pogachar (UAE Team Emirates), 2018 jylǵy jeńimpazy brıtanııalyq Gerant Tomas (Ineos Grenadiers), «Ispanııa Výeltasynyń» úsh dúrkin (2019, 2020, 2021) jeńimpazy slovenııalyq Prımoj Roglıch jáne danııalyq Ionas Vıngegor (Jumbo – Visma), aýstralııalyq Ben O'Konnor (AG2R Citroen), brıtanııalyq Adam Ieıts (Ineos Grenadiers), «Astananyń» burynǵy veloshabandozdary Aleksandr Vlasov (Bora-hansgrohe) pen danııalyq Iаkob Fýlsang (Israel – Premier Tech) sekildi ataqty veloshabandozdar men taǵy basqa sportshylar osy jarystyń kórigin qyzdyrady dep kútilýde.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar