Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jylǵy «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» Joldaýynda halqymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrý, tutas ult sapasyn arttyrý mindetin alǵa qoıa kelip: «Jańǵyrǵan qoǵam jat ádetterden birtindep arylýy kerek. Ysyrapshyldyq pen dańǵazalyq qoǵamnyń da, adamnyń da abyroıyn tógedi», dedi. Bul rette Memleket basshysy qazaq zııalylaryna ult bolmysynyń jańa qaǵıdattaryn ornyqtyrý, sondaı-aq ult sapasyn arttyrýǵa atsalysý mindetin júktedi. Al ǵalymdar, qalamgerler men óner ıeleri osy mindet údesinen kórine alyp júr me? Úlken suraq.
Jýyrda buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jelide Almaty qalasynyń ákimdigi bıyl úsh áıgili ártistiń konsertterin ótkizýge jergilikti bıýdjetten 220 mıllıon teńge bólýdi josparlap otyrǵany talqyǵa salynyp, qatty synǵa alyndy. Sonyń ishinde eki óner ıesiniń 65 jáne 60 jyldyǵyna oraılastyrylǵan konsertterge 151 mıllıon teńge jumsaý usynylǵan eken. «Ataqtary jer jaratyn ártisterdiń konsertterine jurt bılet satyp alyp kelmeı me? Sondyqtan qala bıýdjetinen bólinetin qyrýar qarjyny olarǵa emes, jas daryn ıelerin qoldaýǵa jumsaǵan jón emes pe?», deıdi pikir bildirgen azamattar. Qısyndy pikir.
Osy oraıda keıbireýler toı-tomalaq ótkizýge qatań shekteýler engizgen О́zbekstan men Tájikstandy úlgi etip jatady. Alaıda elimizdiń Bas memlekettik sanıtarlyq dárigeriniń qaýlysyna qulaq aspaı, jasyrynyp toı jasaǵany úshin júzdegen myń teńge aıyppul arqalap jatsa da, toıshyldyǵyn tyımaǵan aǵaıyndarymyzǵa toqtaý bola qoıar ma eken? Eń aldymen, memlekettik bıýdjet esebinen atap ótiletin mereıtoılardy tártipke keltirip alǵanymyz jón bolar. Buǵan zańdy negiz bolatyn qujat ta bar. Ol – «Mereıtoılar men ataýly kúnderdi merekeleý týraly» Úkimettiń 1999 jylǵy 28 qyrkúıektegi №1465 qaýlysy.
Atalǵan qaýlyda oblystardyń, qalalardyń, uıymdardyń jáne jekelegen tulǵalardyń mereıtoılary júz jyldyǵynda, odan keıin árbir jıyrma bes jylda atalyp ótiledi dep kórsetilgen. Alaıda osy Úkimet bekitken tártiptiń saqtalýyn eshkim qadaǵalap otyrǵan joq sııaqty. Sebebi kásiporyndar men uıymdardyń 5-10 jyldyǵynan bastap 90-95 jyldyǵyna deıin dýmandata atap ótilip jatady. Olardy quttyqtaýshylardyń arasynda ara-tura mınıstrler men ákimder de tóbe kórsetip qalady. Paradoks.
Memleket basshysy ult bolmysynyń jańa qaǵıdattaryn ornyqtyrýdy tapsyrǵan qazaq zııalylarynyń tarapynan da ysyrapshyldyq pen dańǵazalyqty tyıýǵa baǵyttalǵan yqpaldy is-qımyl baıqalmaıdy. Báz baıaǵysha ýnıversıtetterde ǵalymdar men jazýshylardyń 60-70-80-90 jasqa kelgen mereıtoılaryna oraılastyrylǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar birinen soń biri ótkizilip jatyr. Mereıtoı ıeleriniń ǵylymı hám qalamgerlik eńbegin, jeke basynyń qadir-qasıetin maqtap-madaqtaýdan asa qoımaıtyn mundaı alqaly jıyndar otandyq ǵylymdy damytýǵa qanshalyqty úles qosady? Al keıbir aqyn-jazýshylarymyz 60 jasyn toılaýdy Almaty men astanadan bastap, týǵan óńirlerinde jalǵastyryp, dańq-daqpyrttaryna qaraı ákimderden konvertke salynǵan «temir tulpar», áıtpese quryǵanda «at» dáme etetini azdaı, 65-in de ataýsyz qaldyrmaýǵa tyrysatynyn qaıtersiń. Oılanarlyq másele.
Aıtpaqshy, óner qaıratkerleriniń mereıtoılyq konsertterine qyrýar bıýdjet qarjysyn bólmek bolǵan almatylyq sheneýnikterdiń joǵaryda atalǵan Úkimet qaýlysyn qulaqqa ilmeýi qalaı? Al eger sol qaýlymen kelispesek, ony ózgertý máselesin kóterýimiz kerek emes pe? Ádep qaıda?!
