Jas urpaq jańashyldyqqa umtylady
Aqmola oblysynyń Zerendi aýylynda «Jastar rýhynyń» kezekten tys VI seziniń jumysy jalǵasyp jatyr. Jastar forýmynyń úshinshi kúni Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov, partııanyń Saıası bıýrosynyń múshesi Darhan Qydyráli, «Ádildik joly» qoǵamdyq birlestiginiń atqarýshy dırektory Dıdar Smaǵulov Jas Talks ashyq dıalog alańynda elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen jastarmen kezdesti. Beıresmı jaǵdaıda áńgime órbip, jastar qaýymy ózderin tolǵandyrǵan suraqtaryn qoıdy. Tushymdy jaýap aldy.
– Jastar úshin eń bastysy – bilim. Sebebi bilimdi azamat ózin erkin sezinedi, bolashaqqa senimmen qaraıdy jáne qaı baǵytta qozǵalý kerek ekenin biledi. Árbir jas qazaqstandyq osyǵan umtylýy tıis. Árıne, mamandyq tańdaý – kúrdeli másele. Sondyqtan bıyl mektepterde jetinshi synyptan bastap oqýshylarǵa kásiptik baǵdar beretin muǵalim jumys isteıdi. Ol oqýshylarǵa durys baǵyt tańdaýǵa kómektesedi, – dedi E.Toǵjanov.
Vıse-premer elimizde UBT-nyń talaptary ózgergenin de tilge tıek etti. Budan bylaı abıtýrıentterge bir emes, 3-4 ret test tapsyrýyna múmkindik bar. Bul qadam jastar arasynda jıilep ketken sýısıd máselesiniń aldyn alýǵa baǵyttalyp otyr. Sebebi test tapsyrýǵa kelgen azamattar qınalǵan kezde psıhologııalyq, moraldyq turǵyda kúızeliske túsedi. Keıbireýi test nátıjesin kórip qaıǵyǵa beriledi.
– Jas ǵalymdarǵa naqty múmkindikter jasalyp jatyr. Búginde elimizde bas-aıaǵy 34 000 ǵalym bar bolsa, sonyń 8 700-i – jas ǵalymdar. Iаǵnı ǵalymdardyń 24 paıyzy – el jastary. Sol jas ǵalymdarǵa bıyldan bastap bir myń grant beriledi. Aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 50%-ǵa deıin arttyrýdy josparlap otyrmyz. Aldymyzǵa osyndaı maqsat qoıdyq. Bul – jastarǵa jasalyp jatqan qomaqty qoldaý. Shetelde júrgen qanshama bilimdi azamatymyz bar. Olardy da elge tartý máselesi qolǵa alynyp jatyr, – dedi spıker.
Kún tártibinde turǵan mańyzdy máseleniń biri – jumyssyzdyq. Eraly Toǵjanov búginde elimizde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 3,4%-dy, al esh jerde jumys istemeıtin jáne oqymaıtyn jastar 7,2%-dy quraıtynyn atap ótti. Sonymen qatar vıse-premer Amanat partııasymen birlesip júzege asyrylyp jatqan «Aýyl amanaty» jobasyn jan-jaqty baıandap berdi.
– Aýyldyń máselesin sheship almaıynsha, qalanyń máselesi sheshilmeıdi. Azyq-túlik qaýipsizdiginen ózge, kóshi-qon máselesi de bar. Aýyl gúldense, qalada bilim alǵan jastar týǵan jerine oralady. Memleket qandaı jaǵdaı jasasa da, ár adam túpki sheshimdi jumys isteýge degen jeke qalaýyna qaraı qabyldaıdy. Árkim ózine, jaqynyna, istegen isine jaýapkershilikpen qaraı bastaǵan kezde budan da gúldengen qoǵamda ómir súremiz, – dedi E.Toǵjanov.
Talapty jas tabystan tarylmaıdy
E.Toǵjanov jemisti jumys isteý úshin úlken jaýapkershilik qajet ekenin jetkizdi. Adam aldyna zor maqsat qoıyp, aldymen istegen isine jaýap berýge tıis. Odan keıin baryp otbasyna, aınalasyndaǵy adamdarǵa, ómir súrip jatqan ortaǵa jaýapkershilikpen qaraǵany jón. Bul qasıet túptiń-túbinde sanaly qoǵamdy qalyptastyrady.
– Memleket basshysy kúni keshe ózderińizge joldaǵan Úndeýde árkim qoǵam aldyndaǵy jaýapkershilikti tereń sezinýi kerek ekenin erekshe atap ótti. Onsyz qoǵam alǵa baspaıdy, memleket damymaıdy. Sondyqtan qoǵamda árqashan jaýapkershilik bolýy kerek. Máselen, koronavırýs ınfeksııasy órship turǵan kezde demalamyz dep shetelge shyǵyp ketken azamattardy da kórdik. Barǵan adamdardyń bári birdeı vırýs juqtyrdy. Aqyr sońynda 7 000 adamdy charterlik reıspen alyp kelýge týra keldi. Halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý úshin elge jetken azamattardy 14 kún karantındik baqylaýǵa alýǵa májbúr boldyq. Budan bólek, aýyryp turǵandaryna qaramaı, 80 adamǵa dastarqan jaıyp, qonaq shaqyrǵan otbasylar da tabyldy. Jaýapsyzdyń eń bir úlken mysaly osy. Jaýapty qoǵam qurýdyń qajettigin osydan-aq baıqaýǵa bolady, – dedi E.Toǵjanov.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary elimizde jumys tapshylyǵy týraly jıi aıtylatynyn jetkizdi. Soǵan qaramastan, jumyssyz júrgen yntaly, talapshyl azamattar óte sırek kezdesetinin de jasyrmady.
– Saryaǵash aýdanynda eki aıaǵy joq Nurjan esimdi azamat bar. Taǵdyrdyń basqa salǵanyna qaramastan, saly sýǵa ketip, ıini túsip otyrǵan joq. Tipti jumys joq degen sózge de senbeıdi. Sóziniń dáleli retinde erinbeı eńbek etip, kúnine 9 myń teńge tabys tabady. Mundaı mysaldy kóptep keltirýge bolady. Mysaly, Jambyl oblysynda týabitti qos qoly joq Anar esimdi azamat turyp jatyr. Soǵan qaramastan, is tigýge kelgende aldyna jan salmaıdy. Kózdiń jaýyn alatyn kórpeler tigedi. Qoly bolmasa da, aıaǵymen is tigip úırengen. Al Dınara esimdi múmkindigi shekteýli jan Aqmola oblysynda jeke ınklıýzıvti ortalyq ashty. Osylaısha, tek ózi ǵana emes, sonymen qatar taǵy 70 adamdy jumyspen qamtyǵan. Bul azamattar ómirdi qalaı súrýdiń, súıýdiń jarqyn úlgisi bola alady. Aıaq-qoly balǵadaı azamattar jumys joq degen kezde osy azamattardy esime alamyn. Eńbek etemin, jumys isteımin degen adamǵa elimizde mol múmkindik bar. Tek, talpyna, umtyla bilý qajet. Al Úkimettiń mindeti – qolaıly jaǵdaı jasaý, – dedi E.Toǵjanov.
Jańa lep. Jańa jiger. Jańa serpin.
Kezdesý barysynda Darhan Qydyráli qatysýshylardyń suraǵyna jaýap berip, forým jumysy jastarǵa asqaq rýh, jańa jiger syılaıtynyna senim bildirdi. Ol Jańa Qazaqstandy qurý isi osyndaı jańa formattaǵy júzdesýlerden, jańasha oılaıtyn jastardan, oramdy oıtalqydan bastalatynyn jetkizdi.
– Qazaqstannyń ár tarapynan kelgen jastar – elimizdiń búgingi kóńil kúıiniń aınasy. Qańtarda «Býyrqanǵan bula býyn» degen maqala jazyp edim. Sizder sol býyrqanǵan býynsyzdar. Kezinde Maǵjan Jumabaev «Men jastarǵa senemin» dedi. Keıin Qasym Amanjolov «Sen netken baqytty ediń, keler urpaq?!» dep tamsandy. Sizderdi Maǵjan aıtqan, Qasym aıtqan rýhty jastar dep bilemin, – dedi forým qonaǵy.
Sonymen qatar ol búgingi urpaqtyń jetistikterine toqtalyp, jastardy jasampaz bolýǵa shaqyrdy. Ulttyq kod, birlik, yntymaq, uıysý uǵymdary týraly oı bólisti.
– Jastarymyz qaı jarystarda da mańdaıy jarqyrap kósh basynda keledi. Dodaǵa tússe des bermeıdi. Baýyr-qaryndastarymyz aqyl-oıynyń, taý qoparar talabynyń arqasynda dúnıejúzindegi eń bedeldi joǵary oqý oryndarda bilim alyp jatyr. Mine, búgingi jastarymyz osyndaı. Al jas býyn jemisti jetistikterge jetýge úshin naqty iske, ıdeıaǵa taban tireýge tıis. Mundaı júzdesýler oılasý, pikir bólisý úshin qajet. «Jastar rýhy» Jańa Qazaqstanǵa jańa serpin beredi dep senemin, – dedi D.Qydyráli.
Júzdesý kezinde Dıdar Smaǵulov elimizdegi sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý, boldyrmaý, onymen tıimdi kúres júrgizý máselesin nazarǵa aldy. Jastardy adaldyqqa, jaǵymsyz ádetke tózbeýge shaqyrdy.
– Negizgi maqsatymyz – jastardy jappaı sybaılas jemqorlyqqa qarsy qozǵalysqa qosý. Búginde jastar qanatynyń ataýy «Jastar rýhy» bolyp ózgerdi. Jańa Qazaqstandy qurý jumysy bastaldy. Jańa kózqaras, tyń serpin paıda boldy. Endigi mindetimiz – osy jemqorlyqqa qarsy qozǵalysqa jastardyń nazaryn aýdarý, olardyń múmkindigin tıimdi paıdalaný. Osy kúni jegiqurtqa aınalǵan sybaılas jemqorlyqpen kúresýdiń zańdy turǵyda mol múmkindigi bar. Alaıda bul iske jastar qaýymyn kóptep tarta bermeımiz. Sondyqtan Jas Talks ashyq dıalog alańynda atqaryp jatqan jumysymyzdy mysal retinde keltirip, óskeleń urpaqtyń qyzyǵýshylyǵyn oıata aldyq. Qoǵam belsendileriniń de qolynan kóp is keletinin, odan tıimdi nátıje shyǵatynyn túsindirdik, – dedi D.Smaǵulov.
О́z kezeginde jas azamattar jasóspirimder sportyn damytý, JOO-da óndiristik tájirıbeni jetildirý, jas kásipkerlerdi qoldaý jáne taǵy da basqa máseleler jóninde suraq qoıyp, usynysyn bildirdi. Esterińizge sala keteıik, sezdiń plenarlyq otyrysy barysynda jastar qanatyn transformasııalaýdyń jańa baǵdarlamasy qabyldanyp, Ortalyq keńestiń quramy jańardy. Sondaı-aq jastar uıymynyń ataýy «Jastar rýhy» bolyp ózgertildi.
