ELEKTRONDY MEMLEKETTIK SATYP ALÝ

Onyń artyqshylyǵy nede? Elimizde memlekettik satyp alý­lardyń tenderlik ádisten elektron­dy júıege kóshkenine biraz ýaqyt bolyp qaldy. Jańa ádis qandaı qajet­ti­likten týyndap otyr? Onyń ar­tyq­shylyǵy nede? Tómende osy suraqtarǵa jaýap berýge tyrystyq. Osydan 5 jyl buryn Elbasy “Jemqorlyqpen kúresti kúsheıtý, memlekettik organdar men laýazym­dy tulǵalar qyzmetin retteý jáne tár­tipti bekite túsý sharalary týra­ly” Ja­rlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Jar­lyq negizine Úkimettiń aza­mattar ótinishin qaraý nátıjeleri men zańdy tulǵalardyń suranys­taryn memle­kettik organdarda tir­keýge alý jáne mo­nıtorıng júr­gizý­diń bir­yńǵaı júıesin qurý týraly qa­ý­ly alyndy. Onda je­ke­she­lendirý úde­ri­siniń ashyq­tyǵy men móldir­ligin qamta­masyz etý, memlekettik satyp alý men salyq saıasaty sala­synda she­shim qabyldaý, jer qaty­nastary men jer qoı­naýyn paıda­laný sharalaryn qurý, 2005 jyldyń aıaǵyna deıin eski tenderlik satyp alý júıesinen shy­ǵyp, bıýdjet qar­jysyn únemdeýdiń tıimdi ádisterine kerekti jaǵdaı jasaý tapsyrylǵan bolatyn. Búgingi kúni atalmysh aqparattyq júıe úırenshikti ádiske aınaldy. Onyń eń basty artyqshy­lyǵy – memlekettik satyp alýdy júrgizýde sybaılas jem­qor­lyqtyń oryn almaýyn qamtamasyz etetin úzdik mehanızm ekendiginde. Onyń ústine jańa tehnologııalardy “Elek­trondy úkimette” paıdalaný el ındýstrııa­synyń damýyn kórsetedi. Memlekettik satyp alýdyń jańa zańy bo­ıynsha Qarjy mınıs­tr­li­giniń quzyreti keńeıdi. Atap aıt­qanda, bul salada júıeni jasap shyǵarý, endirý jáne paıdalanýǵa berýge Úkimet Qarjy mınıstrligin mindet­tedi. Olar júıe sýbek­tilerine jáne qyzyǵý­shy­l­yq ta­nytqan zańdy tulǵalarǵa elektrondy qyzmet kórsetýdiń tár­tibin anyqtap, memle­kettik satyp alý veb-por­talynda aq­paratty saqtaýdyń retin usy­natyn bolady. Úki­mette elek­trondy memle­kettik satyp alý sala­syn­­daǵy biryńǵaı opera­tordy anyqtaý maq­satymen arnaıy qaýly qabyl­da­p, nátı­je­sinde “Elek­trondy saý­da ortalyǵy” JShS qu­ryldy. Bul biryńǵaı operator elektrondy satyp alý salasynda biryńǵaı tehnıkalyq saıa­satty júzege asyrady. 2008 jyly Qarjy mınıstriniń buıryǵymen elektron­dy qyzmet kórsetýdiń erejeleri be­kitildi. Ere­jede mem­lekettik satyp alý salasyn­daǵy elektrondy, aqpa­rattyq, ınte­rak­tıvti qyzmet kórse­týlerdiń tártibin retteıtindigi anyq jazylǵan. “Nur Otan” HDP-nyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy ótken forý­mynda Prezıdent Úkimet aldyna “Elektrondy úkimettiń” múmkin­dikterin barynsha paı­dalanýdy, zamanaýı bas­qarý teh­nologııalaryn meń­gerýdi basym baǵyttardyń biri re­tinde qoıǵan bolatyn. “Elek­trondy úki­metti” qurýdaǵy basty maqsat – mem­le­kettik qyzmet kórse­týdiń sońǵy s­atylarynda aza­mattardyń laýazymdy tul­ǵalarmen tikeleı qarym-qatynasta bolýyn barynsha qysqartý, dedi Elbasy. 2009 jyldyń qazanynda “Elek­trondy úkimet” bastamalary” taqy­rybymen ótken halyqaralyq kon­fe­rensııada Premer-Mınıstr Kárim Másimov búginde kórinip turǵan eko­no­mıkalyq máselelerdi sheship baryp, sodan keıin ǵana e-Úkimetke kóshý kerek degen pikirler aıtylyp qalýda, degen-tin. Alaıda bul bola­shaqtyń kózqarasy emes. Daǵdarys keledi, ketedi. Al aqparat­tyq-baıla­nys tehnologııalarynyń damýy esh­teńe­ge qaramastan basym baǵyt bolyp qala beredi. IT salasynda artta qalý eldiń barlyq damý baǵyttary­nyń tejelýine ákep soqtyrady. Eldiń básekege qabilet­tiligi qoǵam men eko­nomıkanyń bolashaqta qalaı jumys isteıtindi­gine tikeleı baılanysty bolady degen Premer-Mınıstr elek­­tron­dy satyp alýdy engizýdiń bıýd­jet shyǵynyn 21 paıyzǵa qys­qar­týǵa múmkindik bergenin eske saldy. Qazaqstan zańnamasynda memle­kettik satyp alýdyń 5 túri qarasty­rylǵan. Onyń ishindegi eń qara­paıy­my baǵa usynymyn suraý ádisi bolyp tabylady. 2008 jyly Qarjy mınıs­trligi men oǵan qarasty bólimsheler bul ádisti elektrondy túrde qolda­nyp, ony júıege engizdi. 2009 jyldyń 1 qańtarynan bastap bul ádistiń qolaılylyǵyn kórgen ózge memlekettik organdar men me­ke­­­meler elimizdiń barlyq oblysta­ryn­da qoldana bas­ta­dy. Al bıylǵy jyldyń basynan bas­tap bul format baǵa usynymyn suraý ádisi boıynsha ótkiziletin memlekettik satyp alýlardyń barlyǵyna min­detti ári bir ǵana jolyna aınaldy. “Elektrondy memlekettik satyp alý” - biriktirilgen aqparattyq júıeniń avtomattandyrylǵan túri satyp alýdy shy­naıy ýaqyt reji­minde júrgizýge ar­nalǵan. Bul úshin júıe tap­syrys berý­shi­lerdiń su­ra­nysy týraly aqparatty taýar jet­kizýshige be­rýge, olar­dyń jú­ıelenýi men satyp alý úderisin júrgizýdi qamtamasyz etedi. “Elektrondy úki­met­tiń” negizgi qyz­met­teriniń biri elek­tron­dy memlekettik satyp alýdy uıym­das­tyrý bolyp tabylady, ol óz kezeginde elek­trondy memleket qurý jo­lyn­da úderis ın­dı­ka­tory esebinde qyz­met etedi. О́tkizilgen konkýrstyń aıaqtalýy men olardyń ná­tıjeleri ınternette kórinis tabý arqyly memleket qyzmettiń osy sektoryn qarapaıym turǵyndarǵa barynsha ashyq etti. Osy­laısha memlekettik satyp alýdy elektrondy ádis arqyly júze­ge asyrý osy saladaǵy sybaılas jem­qorlyq se­kildi quqyq buzýshy­lyq­tyń bolý múm­kindigin barynsha joqqa shyǵaryp, úderis­terdiń mól­dirligin, ashyqtyǵyn jo­ǵaryla­tady. Adal básekelestikke jol ashyp, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń mem­lekettik tapsyrys alýǵa qol­jetimdiligin qamtamasyz etedi. Veb-portaldyń esh kedergisiz, ónimdi jumys isteýin qamtamasyz etý maqsatynda Qarjy mınıstr­ligi AAО́J-di jańa qýatty jaraq­tarmen jabdyqtady. Elektrondy sandyq qoltańba sertıfıkatyn berýde qatelik oryn almas úshin Ulttyq kýálandyrý ortalyǵy men memle­kettik “Jeke tulǵa” men “Zańdy tulǵa” málimet bazalary­nyń birik­tirilgen modýli qolda­nysqa engizildi. Tehnıkalyq qol­daý qyzmetin qoldanýshylar úshin bul qyzmet túri keńeıtildi. Qoldaý qyzmetine júginetinderge arnap telefon jelisiniń syıymdylyǵy 2,5 esege artyldy. Operator sany kóbeıip, olardyń sany 13 adamǵa jetti. Búginde elektrondy memleket­tik satyp alý portalynda 61 374 qaty­sýshy tirkelgen. Onyń 20 605-i tap­syrys berýshi bolsa, 19 101-i uıym­dastyrýshy jáne 17 763-i áleýetti ónim jetkizý­shiler bolyp tabylady. Elektrondy saýda aımaǵynda elektrondy memlekettik satyp alý­dyń 1 882 113 loty jarııa­lanǵan. Pikirler: Marko SEBASTIаNI, FINEUROP SpA kompanııasy usynǵan jobanyń dırektory: “О́zge elderde mundaı jobalardyń uqsas túrlerin jú­zege asyrýda bizdiń úlken tájirı­bemiz bar. Sony eskere otyryp elek­trondy memle­ket­tik satyp alýdy engizýdiń úderisi qazir Qazaqstanda belsendi damyp jatqandyǵyn atap ótkim keledi. Qazaqstan elektrondy memlekettik satyp alýdyń jaqsy júıesin oılap taýyp qana qoımaı, ony júzege asyryp úlgerdi. Bul ózge elderge ozyq úlgi bola alady dep aıtýǵa negiz bar. Ulybrıtanııa men Italııa sekildi aldyńǵy qatarly elderdiń tájirıbesin engizý arqyly osy júıeni odan ári jetildirý múmkindigi zor”. Edvıns PARÝPS, joba je­tek­shisi: “Elektrondy satyp alýdyń tehnıkalyq damýy jóninde aıta­tyn bolsaq, olar údemeli baǵytta ekendigin basa aıtý qajet. Tipti keıbir Eýropalyq odaq elderinde mundaı tamasha uıymdastyrylǵan statıstıkalyq málimetterdiń júıesi joq ta. Memlekettik satyp alý júıesiniń damý dınamıkasyn baqylaı oty­ryp, ókiletti organ óz is-qımyl­daryn jóndep otyrýǵa múmkindik alýmen qatar bolashaqta táýekel­dilikti basqara alýǵa qol jetkizedi”. Venera TÚGELBAI.