О́zderińizge málim, shartaraptyń kóshbasshylary 2015 jyly Fransııaǵa jınalyp, Parıj kelisimine qol qoıǵan bolatyn. Osy qujatqa sáıkes, ár el ózderinde shyǵarylatyn parnıkti gazdar kólemin azaıtýǵa tıis. Eger aldaǵy 20-30 jylda jahandyq jylynýmen belsendi kúrespese, álem topan sýdyń astynda qalyp, ekologııalyq apatqa tap bolýy múmkin. Sondyqtan Eýropalyq odaq klımattyń ózgerýimen kúres máselesinde aldyńǵy orynda kórinýdi kózdeıdi.
Máselen, Eýropa qorshaǵan orta agenttiginiń málimetine qaraǵanda, 2017 jyly Eýropa odaǵy elderi shyǵarǵan parnıktik gazdardyń 27 paıyzy kólikterge tıesili. Sonyń ishinde 72 paıyzy avtokólikterden keledi. Munymen kúresý úshin Eýropalyq komıssııa Fit for 55 dep atalatyn qujatty jarııalady. Onda 2035 jylǵa deıin benzın jáne dızelmen júretin avtokólikterdi satýǵa tyıym salý engizilgen. Bul qadam elektr kólikteriniń dáýirleýine jol ashpaq.
Biraq Eýropalyq odaqtyń janarmaımen júretin kólikterge salǵan tyıymy úlken qıyndyqqa ákelýi yqtımal. Ásirese Germanııa sekildi negizgi ındýstrııasy osy salaǵa beıimdelgen elder úshin bul bas aýyrtar máselege aınaldy. Osyǵan baılanysty qazirgi tańda Býndestagta úkimet jasaqtaǵan koalısııanyń arasynda túsinispeýshilik týyndady.
Esterińizde bolsa, byltyr Germanııada parlamenttik saılaý ótti. Daýys berý qorytyndysy boıynsha Sosıal demokrattar (SPD) jeńiske jetti. Sóıtip, olar «Jasyldar» jáne «Erkin demokrattar» (FDP) partııalarymen koalısııa qurǵan edi. Kelissózder kezinde búgingi maqalaǵa arqaý bolǵan kólik máselesi de talqyǵa tústi.
«Jasyldar» Eýropalyq komıssııa usynǵan bastamany tolyqtaı qoldady. FDP balama jol usynyp, jańarmaly energııadan jasalatyn sıntetıkalyq otyndy qoldanýǵa basymdyq berý qajet degen ustanymyn bildirdi. О́kinishke qaraı, mundaı sıntetıkalyq otyn qazirgi tańda jappaı óndirilmeıdi. Sondyqtan ony kommersııalyq maqsatta qoldaný óte qıyn.
Koalısııa qurý kezinde osyǵan baılanysty ortaq ýaǵdalastyqqa qol jetkendeı kóringen. Biraq ýaqyt óte kele mámilege kelý qıyndap ketti. Úkimettiń negizgi músheleri ótken aptada osy máselege qatysty bir-birimen kelise almady. Máselen, Germanııanyń Qarjy mınıstri jáne FDP jetekshisi Krıstıan Lındner ótken aptada avtokólik ónerkásibi jasaǵan qarqyndy lobbıden keıin kelisimnen bas tartýǵa daıyn ekenin málimdedi. Onyń paıymdaýynsha, koalısııa parnıkti gazdar shyǵarylymyn múldem joıý josparyn júzege asyrsa, kóptegen adam jumysynan aıyrylady.
Krıstıan Lındner elektrondy otyn sekildi balamalarǵa ruqsat beretin ózgerister engizilmese, kelisimdi buǵattaýǵa ázir ekenin bildirdi. Qarjy mınıstriniń pikirinshe, mundaı ózgeris ishten janatyn qozǵaltqyshy bar kólikter ónerkásibin saqtap qalýǵa kómektesedi.
Biraq buǵan qarsy jaýap kóp kúttirgen joq. Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri, «Jasyldar» partııasynyń ókili Steffı Lemke Berlınde sóılegen sózinde Lındnerge josparynan bas tartyp, federaldy úkimet buǵan deıin kelisilgen ýaǵdalastyqty ustanýy kerek dep málimdedi.
Sondaı-aq Lıýksembýrgke barǵan saparynda Lemke Germanııa úkimeti 2035 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen janarmaımen júretin kólikterden bas tartýǵa daıyn ekenin aıtty. Degenmen resmı Berlın eldegi avtokólik ónerkásibine kómirqyshqyl gazyn shyǵarmaıtyn otynmen jumys isteıtin qozǵaltqyshtarǵa ruqsat etýdi surap otyr. Qazirgi tańda mundaı jeńildik tek jarys avtomobılderine, órt sóndirý kólikterine jáne kómirtegi standarttary týraly zańnamada qarastyrylmaǵan basqa ónerkásiptik kólikterge ǵana qoldanylady.
Lemkeniń usynysyna Lınder narazy. «Qorshaǵan orta mınıstriniń málimdemesi tańǵalarlyq. Bul kelisimge sáıkes emes. 2035 jyldan keıin kómirqyshqyl gazyn shyǵarmaıtyn búkil qozǵaltqyshty qoldanýǵa ruqsat etilýge tıis», dep jazdy ol týıtterdegi paraqshasynda.
Jalpy, búkil Eýropada qazir avtokólik máselesi kún tártibinde tur. Jumys kúshi arzan, ınfraqurylymy bar Chehııa, Slovakııa sekildi memleketterge iri kólik óndirýshiler mıllıardtap qarjy quıyp keldi. Birneshe zaýyt ashyp tastady. Mysaly, Chehııada avtoónerkásip ishki jalpy ónim kóleminiń 10 paıyzyn quraıdy. Shamamen jarty mıllıondaı adamdy jumyspen qamtyp otyr. Slovakııada bul kórsetkish 14 paıyzǵa jetken.
Eýropalyq odaqtyń 2035 jylǵa taman ishten janatyn jaǵarmaı shyǵarmaý týraly bastamasy atalǵan elderge ońaıǵa soqpasy belgili. Alda-jalda qart qurlyqtyń turǵyndary birjola elektr kólikterine minse, avto ındýstrııa salasyndaǵy mıllıondaǵan adam jumyssyz qalýy múmkin.
Chehııa bıligi jarty mln adamnyń taǵdyry qyl ústinde turǵanyna qaramastan, elektr kóligine otyrýǵa asyǵatyn emes. Onyń ornyna Brıýsseldiń kez kelgen usynysyna qarsy shyǵýǵa beıil. Máselen, byltyr jeltoqsanda premer-mınıstr Petr Fıala úsh kún boıy «Jasyl kelisimge» qarsylyq bildirip turyp aldy.
Sarapshylardyń aıtýynsha, Chehııa, Slovakııa, Majarstan men Polsha erterek iske kóshpese, 2035 jyly qıyn jaǵdaıǵa tap kelýi ábden yqtımal. Iri kólik óndirýshiler qajet emes dep tapqan zaýyttaryn japqanda atalǵan elderde jumyssyzdar sany kúrt kóbeıedi.
Chehııanyń О́nerkásip jáne saýda mınıstrliginiń ókili elektromobılder parnıkti gaz shyǵarylymyn azaıtýdyń jalǵyz joly emes ekenin alǵa tartady. Onyń ornyna balama otyndy paıdalanýdy jón sanaıdy. Áıtse de, úkimet óndiris ıelerine zııandy gaz shyǵarmaıtyn kólikter shyǵarýǵa kómek qolyn sozatynyn ýáde etti.
Qoryta aıtqanda, avtokólik máselesi Germanııa úshin de, Eýropalyq odaq úshin de óte aýyr taqyryp bolyp tur. Býndes úkimeti Eýropalyq odaq usynǵan bastamany qanshalyqty qoldaıtyny aldaǵy ýaqytta naqty anyqtalady.
Eýropa elderindegi bul qadam Qazaqstan kólik naryǵyna qalaı áser etedi? Alda oǵan da kózimiz jeter. Ázirshe 2035 jylǵa deıin oılanýǵa ýaqyt jetkilikti.
