Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetine qaraǵanda, qazir elimizdegi 6 299 memlekettik mektep dırektorynyń 1 246-sy basshylyq laýazymdaǵy eńbek ótili 7 jyldan asýyna baılanysty rotasııalanatyndar tizimine engen. Ustazdar ujymyn 15-20 jyl boıy basqarǵan basshylar da az emes. Biraq olardyń bári birdeı oqýshylarǵa bilim berýde asa maqtanarlyqtaı jetistikterge ıe bolǵan joq. Qoly jetken az-muz tabysqa toqmeıilsip, toqyraýǵa uryna bastaǵandary da bar.
Rotasııa osyndaı shyǵarmashylyq rýhy tómendegen basshylardy basqa mektepterge aýystyrý arqyly serpiltip, sonyń nátıjesinde tutastaı bilim berý salasynda da sony serpilis týǵyzýdy kózdeıdi. Degenmen uzaq jyl boıy úırenip qalǵan «jyly ornynan» qozǵalǵysy kelmeı, qyr-syryn bilmeıtin basqa ujymdy basqarýdy qıynsynatyn keıbir dırektorlar rotasııalaý týraly teris pikir qalyptastyrýǵa tyrysyp-aq jatyr.
Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaýǵa qarsylyq bildirýshilerdiń arasynda tipti bul sharanyń zańdylyǵyna kúmán keltirýshiler de bar. Árıne, olar Eńbek kodeksiniń 45-shi babynda: «Jumyskerdi eńbek shartynda kelisilgen laýazym, mamandyq, kásip, biliktilik sheginde jáne eńbekke aqy tóleý mólsheri men sharttary saqtala otyryp, basqa jumys ornyna, ne sol jerdegi basqa qurylymdyq bólimshege aýystyrýǵa, oǵan basqa mehanızmde nemese agregatta jumys isteýdi tapsyrýǵa jumyskerdiń kelisimi talap etilmeıdi», dep jazylǵanyn bilmeýi nemese mektep dırektory «jumysker» sanatyna jatpaıdy dep sanaýy múmkin.
Bul rette «jumysker» men «jumysshy» uǵymdarynyń arajigin aıyra bilý kerek. О́ıtkeni «jumysker» uǵymynyń aıasy keń. Eńbek kodeksi boıynsha jumysker degenimiz – jumys berýshimen eńbek qatynastarynda turatyn jáne eńbek sharty boıynsha jumysty tikeleı oryndaıtyn jeke tulǵa. Iаǵnı qarapaıym jumysshy da, kez kelgen eńbek ujymynyń basshysy da, tutastaı bir salaǵa jaýap beretin mınıstr de jumysker bolyp sanalady.
Mine, osy Eńbek kodeksine súıengen altynshy shaqyrylymdaǵy Parlament Májilisiniń depýtattary burynǵy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý jónindegi bastamasyna qoldaý bildirip, «Bilim týraly» zańnyń 44-shi babynyń 5-shi tarmaǵyna mynadaı mazmundaǵy tolyqtyrý engizgen bolatyn:
«5-1. Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý olardyń kásibı áleýetin neǵurlym tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý maqsatynda júzege asyrylady. Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaý bir eldi meken sheginde júzege asyrylady. Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryna rotasııa júrgizý merzimderi men sharttary memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaýdy júrgizý qaǵıdalarynda aıqyndalady».
Atalǵan qaǵıdalardy ázirleý jáne bekitý quzyreti bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organǵa berilgen bolatyn. Osyǵan oraı, burynǵy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń
2021 jylǵy 11 qarashadaǵy №559 buıryǵymen «Memlekettik bilim berý uıymdarynyń birinshi basshylaryn rotasııalaýdy júrgizý qaǵıdalary» bekitilip, Ádilet mınıstrliginde tirkeýden ótkizilgen soń zańdy kúshine endi.
О́kinishke qaraı, atalmysh qujat jobasy bilim berý uıymdarynda keńinen talqylanbaǵandyqtan bolar, onda keıbir mańyzdy jaıttar eskerilmeı qalyp, oryndy renish týǵyzyp, ádil synǵa alynyp otyr. Máselen, aıtarlyqtaı jetistikterge ıe bolǵan úzdik mektepterdiń dırektorlaryn rotasııalaýdan ne utamyz?
Sondaı-aq zeınet demalysyna shyǵýyna eki-úsh jyl ǵana qalǵan basshylardy basqa mektepterge aýystyrýdyń qısyny qandaı? Buǵan qosa, bir aýyldaǵy jalǵyz mekteptiń dırektory basqa eldi mekendegi bilim berý uıymyna rotasııalaýǵa jata ma, jatpaı ma – osy máseleniń de basy ashylyp kórsetilmegendikten, ekiudaı pikir týǵyzyp tur.
