Ǵubaıdolla Hıbashev – balalyǵyn sum soǵys urlaǵan urpaqtyń ókili. Ǵubaıdolla aǵamyzben zamandas, taǵdyrlas talant, dana Qadyr bir óleńinde: «Úlkenderge uqsamaǵan eshteńemiz qalmady, butymyzǵa kıgenimiz ákemizdiń shalbary», deýshi edi ǵoı? Mine, sol kúı, sol jaǵdaı aınymastan bizdiń keıipkerdiń de basynan ótken! Qandy soǵys qaınap turǵan 1942 jyldyń qara sýyq qarashasynda shyr etip dúnıe esigin ashqan pák sábı ákesin kórgen joq. Bazartóbeniń qyryndaǵy Sopy qumyn jańǵyrta kelgen sábıdiń daýsyn estý ákege jazbapty. 1944 jyly sońǵy haty kelgen áke aqyry habarsyz ketti... Qanqyzyl kún batar tusqa eleńdeýmen, qaıran Ana da ómirden ótti.
Ǵubaıdolla aǵa aıtady-aý: «Shıitteı shıki balalardy shyryldap júrip, jalǵyz jetkizgen anamyz 2005 jyly dúnıeden ótkenshe, ótken ómirimdi aıtyp eshkimge óksigen emespin. Keshegi qasań zamanda soǵan qyzyǵýshylyq tanytqan jan da bolǵan joq. Moınyńdaǵy mindetti jumysyńdy durys atqarsań – jaqsysyń, atqarmasań – jamansyń. Sol kezdegi ókimet pen partııanyń ustanymy osy bolatyn. Árıne, týǵanymdy kórgen kózi tiri qarııalar, ózimmen tel ósken «jetimder armııasy» qadirleıtin, syılaıtyn. Kúni keshegi «jámán shopyr» balamyz Taıpaq óneriniń tizginin ustap júr – dep maqtanyp qoıatyny da bar edi! Ásirese jalańaıaq tikenek keshken qurdastarym, marqum Tilekqabyl, Ramazandardyń orny bólek edi! Soǵys jetimderiniń ózi birneshe kategorııaǵa bólinetin. Sál-sál aýqaty bar aǵaıynyń bolsa, qarynyń tolmasa da, toqmeıil júresiń. Tilekqabyl qurdasym: «áı, Qubes, myna Ramazan ekinshi kategorııaǵa jatady. Sebebi aǵaıyny boldy. Naǵyz tuldyr jetim ekeýmiz ǵoı. Ne toıyp tamaq ishpesten, ne bútin kıim kımesten, balalyqsyz, birden jigittikke aman ótip kettik, ıaǵnı naǵyz birinshi kategorııamyz, dep ázildeıtin. Qaıbir jetisken ázil deısiz, baldáýrensiz ótken óksikti jyldardyń zapyran zary da! Beri kele, ózińdeı iniler suraı bergesin azdap syr ashqanym. Áıtpese, ol zamandy onsha eske ala bergim kelmeıdi. Elge ortaq oıran edi ǵoı... Shúkir, ǵumyrymnyń sáýleli sátteri de jeterlik. Odan da sol sońǵy jyldar jaıly syr shertkendi qolaı kóremin».
Mine, Ǵubaıdolla aǵamyz osylaı deıdi.
Álqıssa, Almaly orta mektebin bitirgen bozbala Ǵubaıdolla áskerden maqtaýly júrgizýshi atanyp, abyroımen elge oraldy. Mine, naǵyz bolashaq osy kezde bastaldy. Ǵubaıdollada Ananyń altyn jatyrynda jatqanda-aq sińgen bir erekshe qasıet bar-tyn. Ol – ózgege buıyra bermeıtin óreli óner edi. Boıda buǵyp jatqan tasqaınardaı talant bulaǵy osy kezde býyrqanyp shyqty da, Ǵubaıdolla Hıbashev Taıpaq óneriniń teńizinde júzip júre berdi. Halyq án-kúıge shól bolatyn. О́ner ózeni óz arnasyn jańa taýyp jatqan sát. Qubekeńe birden óner ujymynyń jetekshiligi tapsyryldy. Sodan, sol 1966 jyly esigin ashqan Taıpaq aýdanynyń mádenıet úıinen 1999 jyly zeınetke shyǵyp baryp japty.
Taıpaq mádenıetin 32 jyl órge súırep baqty. Qazaq ádebıetiniń klassıgi, kádimgi Sábıt Muqanov «Moınyma shor túser dep aıamaı sal, men seniń ógizińmin órge súırer» – degenindeı, el mádenıetine ólsheýsiz úles qosty, qosyp ta keledi. Qosyp ta keledi deıtinimiz, Qubes zeınetke shyqqan soń da qarap jata almady. 1997 jyly Chapaev – Taıpaq aýdandary qosylyp, Aqjaıyq atty alyp aýdanǵa aınaldy. Alyp emeı nemene, arý Jaıyqtyń qos qaptalyn teń jaılap, Oral men Atyraý aımaǵyn qosyp jatqan Juban elinde 18 aýyldyq okrýg bar. Mundaı aýmaqty alyp jatqan aýdan elimizde sırek shyǵar?! Osy ólkeniń óneri de ozyq. Sebebi Ǵubaıdolla syndy kári tarlan ónerden qol úzgen emes. Aǵamyz 2006 jyly Aqjaıyq aýdandyq mádenı-demalys ortalyǵyna jumysqa shaqyryldy. Oǵan sebep bolǵan sol kezdegi óner janashyry aýdan ákiminiń orynbasary Meńzıpa Dúısenbaıqyzy men aýdandyq mádenı demalys ortalyǵynyń dırektory Erlan Abaıuly edi. Munda 2008 jylǵa deıin jumys istegen aǵamyz otbasy jaǵdaıymen Aqsaı qalasyna aýysty. 2010 jylǵa deıin Aqsaı mádenıet úıiniń dırektory boldy. 2015 jyly Oral qalasyna oralǵan seksen jastaǵy «shalymyz» áli jumys isteıdi desem, senesiz be? Senseńiz de, senbeseńiz de, Ǵubaıdolla Hıbashev búginde bir beldi mekemeni kúzetýde! Túr-álpeti, júris-turysy Nurǵalı Núsipjanovtan aýmaıtyn aǵamyz áli sergek, «jap-jas»! Kindiginen órbigen eki ul, bir qyz da shetinen ónerpaz.
Ǵubaıdollanyń kompozıtorlyq qyry kúlli qazaq bilerdeı, eli eskererdeı-aq! Átteń, mýzykalyq bilim almaı, el ishindegi eleýsiz talant bolyp qalǵan. Biraq Ǵubaıdolla Hıbashevtyń alty Alashty aralap ketken shyǵarmasy kóp. Máselen, bizdiń býyn aǵanyń «Qarakóz qaryndasym» atty ánin tyńdap, shyrqap óstik. Jergilikti aqyn Málik Berdi Áliniń sózine jazylǵan «Aqjaıyq – ólkem» áni búginde Juban eliniń ánuranyna aınalǵan. Kezinde, 1958 jyly ótken tuńǵysh oblystyq aqyndar aıtysynyń bas júldesin alǵan jerles, aqyn aǵamyz Hamıt Ábilovtiń sózine jazylǵan «Jaıyqtyń ul-qyzyn-aı» áni jarty ǵasyrǵa jýyq el aýzynda.
Ataq-mansap qýmaǵan qarapaıym óner ókiliniń qadirin týǵan eli de baǵalaı bildi. 2000 jyly sol kezdegi oblystyq fılarmonııa dırektory, ózi de sazger Donedil Qajymovtyń qoldaýymen Oral qalasynda úlken avtorlyq keshi ótti. Búginde Aqjaıyq aýdanynda eki jyl saıyn Ǵubaıdolla Hıbashev ánderin oryndaýshylardyń konkýrsy ótip turady. Áý basta, aýdandyq bolyp bastalǵan án-jarys qazir respýblıkalyq deńgeıge deıin ósti. Alla qossa, bıyl da josparda tur.
Ǵubaıdolla Hıbashevty ustaz tutatyn, onyń qamqorlyǵyn kórgen ónerpazdar da az emes. Aldy ataqty Kósherǵalı Makarov – búkil Túrki dúnıesi jyraýlary konkýrsynyń laýreaty boldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, dástúrli ánshi Sáýle Taýdaeva, Zııash Amanǵalıeva, búgingi Rústem Kereevke deıin ataı berýge bolar edi. Respýblıkaǵa belgili óner toptary deseńiz: «Tolqyn» vokaldy aspaptar ansambli, «Jaıyq sazy» folklorlyq ansambli, Shektibaevtar, Qusaıynovtar, Qaraqoıshıevter, t.s.s. otbasylyq ansamblderiniń barlyǵy da Ǵubaıdolla Hıbashevtyń «ótkelinen» ótip baryp júldeger bolǵanyna el kýá.
Aımaǵyn ásem ánderimen terbegen, jan balasyna jamandyq oılap kórmegen, eline syıly asyl aǵamyzǵa uzaq ómir tileımiz!
Saǵyntaı BISENǴALIEV,
Aqjaıyq aýdanynyń qurmetti azamaty
Batys Qazaqstan oblysy
