Aımaqtar • 15 Tamyz, 2022

Mal basy ósse, olja kóbeıedi

24 ret kórsetildi

Almaty oblysynda óndiris pen agroónerkásip kesheni qatar damyp kele jatyr desek artyq aıtpaspyz. Ásirese, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ónim óndirý kóleminde ilgerileýshilik bar. Bul baǵytta bıyl 670 mlrd teńgeniń ónimin óndirý mindeti tur.

Al jyldyń ótken alty aıy­nyń qorytyndysyna qaraǵanda, aımaqtyń agrarlary 179,2 mlrd teńgeniń ónimin daıyndaǵan. Iаǵnı salystyrmaly túrde alǵan­da saladaǵy tabys arǵy jyl­dyń tıisti kezeńine qaraǵanda 3,6 paıyzǵa artyp otyr. Sondaı-aq jyl basynan beri oblystaǵy iri qara malynyń basy 4,8 paıyz­ǵa ósken eken. Qazir aımaq sharýa­larynyń qorasynda 776,6 myń bas mal bar. Onyń ishinde jylqy sany 251,1 myń bas bolsa, túıe túligi 7,4 myń bas bolypty. Al tizimge engen qoı men eshkiniń sany 2 mln 988 myń basqa jetti.

Mal basy kóbeıgen saıyn­ odan alynatyn ónimniń de úle­­si artatyny belgili. Iаǵnı esep bo­ıynsha jarty jylda tiri sal­­maqta óndirilgen ettiń kó­lemi 131,6 myń tonna bolyp, bur­na­ǵymen salystyrǵanda 2,4 paıyzǵa kóbeıgen. Sol sııaqty agroónerkásip baǵytyndaǵy sút óndirisi 255 myń tonnany, al jumyrtqa daıyndaý 275,8 mln danaǵa jetip otyr.

Jalpy, qazir tórt túlik mal­­dyń deni jeke adamdardyń qo­lynda. Jurt mal ósirýdiń tabysy kól-kósir bolatynyn baıaǵyda-aq uǵynǵan. Sonyń nátıjesinde qoradaǵy iri qara men ýaq maldyń basy jyl saıyn kóbeıip otyr. Derekke qarasaq, Almaty oblysynda iri qaranyń 49,4 paıyzy, qoı men eshkiniń 36,5 paıyzy, jylqynyń 45 paıyzy, túıeniń 0,07 paıyzy jáne qustyń 0,07 paıyzy jeke adamdardyń qo­lyn­da shoǵyrlanǵan eken. Al tur­ǵyndar ótken alty aıda jalpy óndirilgen aýylsharýashylyq ónimderiniń artýyna kádimgideı úles qosypty. Iаǵnı aýyl adamdary naryqqa shyǵarylǵan ettiń 34,8 paıyzyn, súttiń 67 paıyzyn jáne jumyrtqanyń 15 paıyzyn qamtamasyz etken.

– Jeke adamdardyń qolyn­daǵy maldyń ónimdiligin jáne ónim sapasyn arttyrý úshin tuqy­myn asyldandyrý jumysyn, jaıylymdyq jermen qamtylýyn jáne tómen baǵada mal azyǵymen qamtýdyń mańyzy zor. Bizdiń qazirgi jumys baǵytymyz osy mindetke saı órbýde. Búginde oblys kóleminde iri qaranyń analyǵyn asyldandyrýdyń jalpy úlesi 29,7 paıyzǵa qamtyldy. Atap aıtqanda, osy baǵdarlama boıynsha Balqash aýdanynda – 22 paıyz, Uıǵyr aýdanynda – 12 paıyz,Talǵar aýdanynda – 23 paıyz, Raıymbek aýdany – 17 paıyz jáne Qonaev qalasynda 6 paıyz shamasynda bolyp otyr, – deıdi oblystyq aýyl sharýa­shylyǵy basqarmasynyń basshysy Dastan Qudabaev.

Agroónerkásip keshenindegi mańyzdy baǵyttyń biri – mal bor­daqylaý alańdarynyń kó­beıýi. Bul taraptaǵy iste de ilge­ri­leýshilik bar. Búginde oblys­ta qýat­tylyǵy 50,1 myń basqa ar­nalǵan 54 iri qara bordaqylaıtyn arnaıy alań jumys isteıdi. Bıyl qýattylyǵy 1,6 myń basqa arnalǵan 2 iri qara bordaqylaý alańy iske qosyldy. Bul qatarda Eńbekshiqazaq aýdanyndaǵy «Isaev» sharýa qojalyǵynyń 100 basqa arnalǵan alańy men «Agro Baltabaı» seriktestiginiń 1 500 basqa arnalǵan bordaqylaý ornyn aıtýǵa bolady. Odan bólek, jyl sońyna deıin qýattylyǵy 1,7 myń basqa arnalǵan 3 iri qara mal bordaqylaý alańy iske qosylady dep josparlanýda.

Taǵy bir mindet – taýarly­sút fermasynyń sanyn kóbeıtý. Qazir oblysta qýattylyǵy 20,4 myń bas bolatyn 54 taýarly-sút fermasy bar. Olar búginde 75 paıyz sút óndirýde. Jaqynda qýattylyǵy 400 bas bolatyn taǵy bir taýarly-sút fermasy iske qosyldy. Al jyl sońyna deıin qýattylyǵy 1 myń basqa arnalǵan jáne bir taýarly-sút fermasynyń óndirisin keńeıtý jumysy aıaqtalmaq.

Árıne, mal basyn kóbeıtken óńirde qystyń qamyn da erte bastan oılaý kerek. Bıyl óńirde mal azyǵyn daıyndaý jumysy shıraq júrip jatyr. Mamyr aıynyń sońynan bastalǵan shóp shabý jumysy nátıjeli. Bıylǵy jospar boıynsha 1,7 mln tonna azyq jınalýǵa tıis. Onyń ishin­de qurǵaq shóp 1 524,4 myń ton­na, saban 191,5 myń tonna jáne 671,3 myń tonna shyryn­dy azyq daıyndalýy kerek. Qazir dıqan men sharýa bul me­jeni oryndaýǵa shaq qaldy. Mine, kóp­jyldyq daqyldardyń birinshi oraǵy aıaqtalyp, ekinshi oraq ju­mystary da bastaldy. Derek bo­ıynsha 827,7 myń tonna shóp, 53,3 myń tonna pishendeme, 45,7 myń tonna saban jınalyp, 22,6 myń tonna jem azyǵy daıyndalypty.

– О́tken jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha oblysta aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 3,6 paıyzǵa ósip, 179,2 mlrd teńgeni qurady. Bul – respýblıkada ekinshi kórsetkish. Al agroónerkásip keshenin qoldaýǵa 34,4 mlrd teńge bıýdjet qarajaty baǵyttaldy. Bul qarjynyń ishinde 31 mlrd teńge sýbsıdııa bar. Nátıjesinde, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alańy ótken jylmen salystyrǵanda 1,7 myń gektarǵa ulǵaıyp, 459 myń gektarǵa jetti. Bul degenińiz jem-shóp qoryn molaıtýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq jaıylym máselesi de oń sheshimin taýyp keledi, – dedi D.Qudabaev.

Jaıylym demekshi, búginde oblys boıynsha 461,7 myń gektar jaıylymdyq jer belgilengen. Biraq bul qajetti alqaptyń 29,6 paıyzy ǵana. Al el-jurttyń jazǵy maýsymda erkin mal jaıýy úshin 1 559,1 myń gektar jer kerek. Esepke júginsek, aımaqtaǵy jaıylymmen eń az qam­tamasyz etilgen Qarasaı ­aýdany. Bul jaqta 5,9 myń gektar ǵana jaıylym bar nemese mal ósirýshilerdiń 3,7 paıyzy ǵana qamtylǵan. Jalpy, Alma­ty sııaqty alyp megapolıs­tiń mańyndaǵy aýdandarda jaıy­lym máselesi óte kúrdeli. Qazir Talǵar aýdanyndaǵy jaıy­lym­dyq jerdiń úlesi 2,7 myń gektar bolsa, Jambyl aýdanynda 43,2 myń gektar jáne Ile aýdanynda 10 myń gektar shamasyn­da ǵana bolyp otyr. Sondaı-aq oblys boıynsha 1,3 mln gektar paıda­lanylmaıtyn aýyl sha­rýa­shylyǵy jeri anyqtal­ǵan bolatyn. Onyń 1,2 mln gektary nemese 89,6 paıyzy qajetti maqsatqa paıdalanýǵa berildi. Al 27,5 myń gektar jer memlekettik menshikke qaıtarylypty.

 

Almaty oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Qosymshanyń kómegi eleýli

Qoǵam • Búgin, 23:07

Qazaq dıasporasynyń qaıratkeri

Tarıh • Búgin, 23:01

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Búgin, 22:59

Koreı teatrynyń torqaly toıy

Teatr • Búgin, 22:58

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Búgin, 22:56

EcoStudentKZ: Jastar judyryqtaı jumyldy

Ekologııa • Búgin, 22:52

Sheberler sherýi

О́ner • Búgin, 22:50

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Uqsas jańalyqtar