Olımpıadadan keıingi oılar

Kúni keshe, shildeniń 28-i men tamyz­dyń 10-y aralyǵynda Úndis­tannyń Chennaı qalasynda 44-shi dúnıejúzilik shahmat olımpıadasy bolyp ótti. Álem­niń ár qıyrynan kelgen ulttyq federasııalardan 188 erler komandasy jáne 162 áıelder quramasy qatysyp, baq synasty. Sharshy taqta ústinde qym-qýyt shaıqas ortasynda bizdiń Qazaqstan ulttyq erler jáne áıelder quramasy da boldy. Aıta ketetin jaıt, bul dúnıe­júzilik baıraqty básekege belgili sebep­­termen Reseı Federasııasy jáne onyń odaqtasy Belarýs quramalary qatys­tyrylǵan joq. Al Qytaı el ishindegi kovıdtik shekteýlerge baılanysty ja­rys­qa qatysa almady.

Bizdiń ulttyq qurama nátıje­leri týraly árkim ártúrli qory­tyndy shyǵa­rary anyq. Kópshilik bizdiń eldiń áıel­der quramasynan júldeli oryn kútkeni ras-tu­ǵyn. Biraq menińshe, áıelder qura­ma­sy­nyń beldi múshesi Dınara Sádýa­qa­sovanyń túrli sebeppen olımpıada­ǵa qatysa almaýy bizdiń quramanyń áleýetin álsiretip jibergen sekildi. Bıbi­sara Asaý­baeva­nyń áleýmettik je­li­degi óz paraq­shasynda Dınaranyń qaty­­sa almaǵanyna qynjylýy da sonyń aıǵaǵy. Biraq erler de, qyz­dar da jalpylaı alǵanda jaman óner kórsetken joq. Erler quramasy da, áıelder quramasy da budan burynǵy olımpıadalardaǵy nátıjelerinen asyp túsip, joǵary jyljydy. Buǵan deıingi úzdik nátıjemiz: erler quramasy 19-shy oryn (1998 jyl), áıelder quramasy 6-shy oryn (2014 jyl) bolatyn. Qyzdarymyz qııan-keski tartysqa toly 11 jarys kúni nátıjesinde júldege qol sozym ǵana jete almaı, 5-shi orynǵa taban tiredi. Qyzdar quramasy 11 oıynnyń 8-inde jeńiske jetip, 1 oıyndy teń oınap, 2 oıynda jeńilistiń kermek dámin tatty. Jansaıa Ábdimálik jekeleı synda 1-shi taqtadaǵy oıyn nátıjeleri boıyn­sha qola medalǵa ıe bolsa, Bıbisara Asaýbaeva 11 oıyn ótkizip (5 jeńis, 6 teń oıyn), birde-bir partııada jeńilgen joq. Al erler quramasyndaǵy eń jas shahmatshy Qazybek Nógerbek 10 oıyn ótkizip, onyń altaýynda jeńiske jetse, úsh oıyndy teń nátıjemen aıaqtap, tek bir oıynda ǵana qarsylasqa ese jiberip, 7,5 upaıǵa ıe boldy. Jalpy, erler quramasy 11 oıynda 7 ret jeńip, 1 ret teń oınap, 3 ret utylýǵa májbúr boldy.

Eger ulttyq quramaǵa jaqsy bapkerler aldyryp, qurama úshin jany ashıtyn basshylar men demeýshiler kelse, budan da bıik asýlar baǵynary anyq. Qolda bar úzdikterimizdi baǵalap, odan ári demep, shyńdala berýlerine barynsha jaǵdaı jasaǵan durys. Áıtpese, óz ulttyq qurama­la­ry­nyń kóshbas­shysy sanalatyn Levon Aronıan jáne Gýlrýhbegım Tohır­jonovadan aıyrylyp qal­ǵan Armenııa men О́zbekstan shahmat fede­rasııasy sııaqty bar­­maq tistep qalýymyz múmkin. Bul ekeýi de óz eliniń federasııasymen kıkil­­jińge kelip, kelise almaǵan soń AQSh-tyń namysyn qorǵap júr. Osyndaı mysal kóp.

Osy oraıda О́zbekstan erler qura­masy dúnıejúzilik shahmat olımpıada­synyń altyn medalin utyp alǵanyn da aıta ketkenimiz jón. Kórshi eldiń shahmatshylary olımpıadaǵa qatysqan jas quramalardyń biri eken. Ala shapandy aǵaıyndardyń zerdeli uldary Nodırbek Abdýsattorov 17 jasta, Nodırbek Iаkýbboev 20 jasta, Javohır Sındarov 16 jasta, Shamsıddın Vahıdov 20 jas­ta jáne Jahongır Vahıdov 27 jasta eken. О́zbekstan ulttyq quramasy­nyń úzdik nátıjege qol jetkizýine О́zbek­stan shahmat federasııasynyń prezıden­ti Alısher Sadýllaevtyń qamqor­ly­ǵy jáne FIDE nusqasy bo­ıynsha 2004 jylǵy álem chem­pıony Rýstam Qasymjanov sekil­­di azamattarynyń bap­kerlik kó­me­gi úlken septigin tıgizse ke­rek. О́zbekstan erler quramasy 11 oıyn­­nyń bir de birinde utylmaǵan jal­ǵyz komanda boldy (8 jeńis, 3 teń nátıje). Ásirese Nodır­bek Abdýsattorovty jańa shahmat jul­dyzy desek te artyq bolmas, óıtkeni ol jastyǵyna qaramastan qazirgi kezdegi azýyn aıǵa bilegen M.Karlsen, L.Aronıan, F.Karýana, B.Gelfand syn­dy álem chempıondaryn, myqty gross­meısterlerdi senimdi túrde utyp júr.

Erler quramalary boıynsha ekinshi oryndy Armenııa ıelense, qola medaldy Úndistan-2 komandasy aldy.

Áıelder quramasy arasynan Ýk­raına qyzdary altyn júldeni ıelen­di. Bul qurama da týrnır barysynda esh utylmaǵan komanda (7 jeńis, 4 teń oıyn) boldy. Apaly-sińlili Anna jáne Marııa Mýzychýk, Anna Ýshenına jáne Natalıa Býksa úzdik óner kórsetip, bú­gin­gideı qıyn-qystaý ýaqytta ýkraın jurtshylyǵyna qýanysh syılaı aldy. Ekinshi oryndy grýzın qyzdary ıelense, úshinshi orynǵa úndi qyzdary kóterildi.

Qoryta kele aıtarym, biz­diń elde de shahmat oıyny­nyń keń qulash jaıýy­na múmkin­dik bar. Shahmatty mektep baǵdar­lamasyna kirgizse, odan esh utyl­maıtynymyz anyq. Fýtboldan uıymdastyrylatyn «Bylǵary dop», «Sýperbol» sekildi dás­túrli týrnırlerdi shahmat boıyn­sha da ár aýdanda, ár oblysta, ár jas shamasyndaǵy balalar arasynda ótkizip tursa, ıaǵnı shahmattan júıeli jarystar uıymdastyrylatyn bolsa, bizde de shahmat qazirgiden de al­ǵa basary anyq. Shahmatshylardy tek qala­dan izdeı bermeý kerek, aýylda da na­mysqa tyrysatyn, ósýge talpynatyn jet­kinshekter bar ekenin umytpaǵan du­rys. Tek ár aýdanda bapkerlik mektepti qa­lyp­tastyra alý qajet. Satylyq, ádil júıe bolýǵa tıis. Sportty buqaralyq qyl­ǵanda ǵana nátıje jaqsarady. О́z­bek­terdiń jeńisinen keıin olardyń kom­men­tarıılerin oqysaq: «Árıne, bizdiń bul je­ńi­simiz zańdy ǵoı, óıtkeni О́zbek­stan­nyń eldi mekenderindegi ár shaıha­na­da qarttar kók shaıdy sorap­tap otyryp, shah­mat oınaıtynyn kúnde kóremiz. Ony kór­gen balalar da shahmatqa áýes bola­dy. Básekelestik joǵary bolǵan jerde,
sapa da bolatyny anyq qoı», deıdi.

Dospambet jyraý: «Azaý­ly­nyń Ystanbuldan nesi kem?!» dep jyrla­ǵan­daı, «Qazaq ul-qyzynyń basqa jurttan nesi kem?!».

Temirjan BAQYTJANULY

Batys Qazaqstan oblysy