Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«QazAgroQarjy» kompanııasy qazaqstandyq fermerlerge tıimdi sharttarmen jańa traktor, kombaındar, tuqym sepkish jáne egis keshenderin satyp alýǵa kómektesedi. Sońǵy 22 jylda onyń qoldaýymen el fermerleri 66,3 myń túrli tehnıka ıelenip, agrokeshenge aksıonerlik qoǵamdyq 1 trln teńgeden astam ınvestısııa quıǵan. Alaıda keıingi jyldary qarjy uıymynyń óńirdegi fılıalynyń jumysyna qatysty kiltıpan kóp. Shalǵaıda turatyn sharýalar qujat jınaý úshin oblys ortalyǵyna jıi sabylatynyn, onyń ózi kóktemgi jáne kúzgi naýqandar barysynda qıyndyq týdyratynyn aıtady. Onyń ústine fılıalmen jasalatyn kelisimsharttyń tarmaqtaryna qatysty kúmán kóp. Mámiledegi keıbir sharttardyń mánisin túsinbegen aýyldaǵy aǵaıyn asyǵystyqpen qolyn qoıa salyp, sońynan barmaq tistep qalyp júr.
О́ńirdegi birneshe qojalyq ókilderi tehnıkany áý basta lızıngke alarda kórsetilmegen qosylǵan qun salyǵy oıda joqta aldarynan shyǵa kelgenin, qarjy uıymy sol úshin tehnıkanyń bastapqy qunyn ósirip, qyrýar qarajat talap etip otyrǵanyn ashyna jetkizdi.
Bir qyzyǵy, lızıngke alynatyn kez kelgen tehnıka nesıe tólenip bitpeıinshe jetkizýshi dılerlerdiń atynda bolady eken. Eger fermer nesıe tóleýde sál bosańdyq tanytsa, sharýasy bitti deı berińiz. Tehnıka onyń atynda bolmaǵan soń qarjy uıymy kez kelgen ýaqytta tartyp alyp, ekinshi naryq arqyly basqa sharýa qojalyǵyna sata salýǵa ábden quqyly. Al sharýanyń sol ýaqytqa deıin júrgizip kelgen tólemderi, alǵashqy jarnasy qaıtarylmaıtyny anyq dúnıe. Shartta, aksıonerlik qoǵamnyń ishki qujattarynda dál osylaı dep kórsetilgen. Lızıngke tehnıka taratatyn uıym «ózim qoja, ózim bı» qaǵıdatyn ustanyp, sharýalardyń jaǵdaıymen sanaspaıtyndaı deńgeıge jetken. Al fermerlerdiń quqyǵyn qorǵaýǵa qabiletti memlekettik mekemeler tabylmaı tur. Aýyldaǵy aǵaıyn tehnıkasynan aıyrylyp qalam ba dep alańdap júrip, sharýashylyǵynyń ónimdiligin joǵaltýda.
Máselen, pavlodarlyq «Altaı» sharýa qojalyǵy bıylǵy sáýir aıynda quny 10 mln 380 myń teńge turatyn «Belarýs-920» traktoryn lızıngke satyp alypty. Jetkizýshi «Pavlodarsnabsbyt» JShS ony «Mashınostroıtelnyı zavod MTZ-Kazahstan» seriktestiginen ákelip bergen. Qojalyq tehnıka úshin 20,2 paıyz alǵashqy jarnasyn tólep, osy jylǵy maýsym aıynda ony ózine qabyldap alady. Aldyn ala jasalǵan mámilede jáne keıingi qosymsha shartta qosylǵan qun salyǵy (QQS) týraly tarmaqtar bolmaǵan eken. Alaıda jýyqta «QazAgroQarjynyń» óńirlik fılıaly Salyq kodeksiniń 394-baby, 38-tarmaqshasyn negizge ala otyryp, fermer traktor qunynan 12 paıyz qosylǵan qun salyǵyn tóleýge tıis ekendigi týraly habarlama jibergen. Sóıtip, sharýa úshin bir aı ishinde álgi «Belarýstiń» quny baqandaı 1 mln 245 myń teńgege qymbattap shyǵa kelgen. Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń 2018 jylǵy 27 aqpandaǵy №16 757 buıryǵymen bekitilgen qosylǵan qun salyǵynan bosatylatyn kólik quraldary jáne aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń tizbesinde bul tehnıkalarǵa qun salyǵy qarastyrylmaıtyny aıdan anyq jazylǵan. Alaıda Salyq kodeksiniń 298-babyna engizilgen jýyqtaǵy ózgeriste kerisinshe aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryna qosylǵan qun salyǵy tólenýge tıis dep kórsetilipti. Osyny negizge alǵan qarjy uıymy endi sharýalarǵa tizesin batyryp, ár satylǵan traktordan mıllıondaǵan teńge paıda kórmek nıette.
«Altaı» sharýa qojalyǵy agrokeshen sýbektilerin qarjylyq saýyqtyrý boıynsha lızıngtiń syıaqy mólsherlemelerin sýbsıdııalaý baǵdarlamasy boıynsha Qoldau.kz arqyly ótinish bergen eken. Alaıda «QazAgroQarjy» AQ fermerdiń ótinishin qabyldaýdan bas tartypty. Sebebi tólenbegen QQS sharýanyń moınynda turǵan qaryz retinde shyǵa kelgen. Al fermermen bul boıynsha qosymsha shart ta jasalmapty. Eki ortada sharýa baıǵus shyryldap otyr.
Mundaı qarjylyq kedergilerge jergilikti «Ormanshy» jáne «Ýaq» qojalyqtary da ushyrasqan. «Ormanshy» ShQ basshysy Erǵanat Jumabaevtyń sózine qaraǵanda, áý basta ol jergilikti fılıalǵa barǵanda lızıng berýshi kompanııa oǵan tehnıkanyń tolyq quny mynaý dep belgili bir somany ataǵan. Qun salyǵy týraly eshteńe aıtylmady deıdi sharýa.
– Saıyp kelgende qarjy uıymy sharýalardyń zań bilmeıtinin paıdalanyp, óz paıdasyna qosymsha shart jasaýǵa árekettenip otyr. Biz bul kompanııanyń aldynda álsizbiz, esh quqyǵymyz qorǵalmaǵan. Barlyq talapty olardyń zańgerleri oılap taýyp, reti kelse ózgerte beredi. Qosymsha shartta eń sońǵy baǵa dep kórsetilip turǵan soń qol qoıǵanmyn. Endi kelip qun salyǵyn qaıdan alyp otyrǵany túsiniksiz. Bizdiń sharýashylyq ornalasqan aýmaqta fermerler 20-dan astam tehnıkany lızıngke alyp otyr. Olardyń barlyǵynan mıllıondap sypyra berse, nemiz qalady?
Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke aýyl sharýashylyǵyn qoldap, azyq-túlik óndirisin arttyrý kerek dep mezgil saıyn tapsyrma beredi. Biraq «QazAgroQarjy» sııaqty uıymdar bizdi odan saıyn qyspaqqa alyp, jumys istetkizbeı otyr. Men traktordyń bastapqy jarnasynyń ózine qaryzdanyp, qaýǵalanyp júrip qarajatty áreń jınadym. Endi qosymsha salyq úshin 1,2 mln teńgeni taýyp bere qoıatyn jaǵdaıym joq. Qazir mal azyǵyn jetkilikti shaýyp alý úshin kúni-túni jantalasyp jatyrmyz. Aýyldaǵy jurttyń beınetin bular biledi deımisiń, – dep qynjylady sharýashylyq basshysy.
Alpaýyt kompanııanyń qysastyq áreketteri munymen ǵana bitpeıdi. Byltyr jyl sońynda uıym «Taılaq» ShQ-ǵa quny 56 mln teńgeden asatyn kombaındy lızıngke bergen. Egin ósirýshi qarjylyq qıyndyqtarǵa baılanysty alǵashqy tólemin biraz ýaqyt keshiktirip, bólip tóleýge májbúr bolady. Tehnıkanyń quny arzan emes, kádimgi traktordan bes esege qymbat turady. Soǵan oraı biraz ýaqyt berýdi suraǵan eken. Alaıda fılıaldyń mamandary bıyl kóktemde sharýa qojalyǵynyń tehnıka parkine baryp, aı-shaıǵa qaramastan kombaındy tartyp áketken. Ári ony kóp kúttirmeı «Dıdar» ShQ-ǵa satyp jibergen. «Taılaq» «QazAgroQarjyny» sotqa bergenimen, onyń naqty sheshimi shyqpapty. Al sottyń sheshimi shyqpaı múliktiń basqa paıdalanýshyǵa berilýine zań júzinde tyıym salynǵany beseneden belgili. Aksıonerlik qoǵam zań talaptaryn óreskel buzǵanymen qoımaı, kombaınnyń áldebir tetigin isten shyǵarǵany jáne shart tarmaqtaryn oryndamaǵany úshin fermerden 720 myń teńge aıyppul óndirip alýdy maqsat etip otyr. Sotqa bul boıynsha talap aryz berip te qoıǵan.
О́ńirlik kásipkerler quqyǵyn qorǵaý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl keńesiniń tóraǵasy Nurlan Nábıev qarjy uıymynyń bul áreketterin fermerlerge jasalǵan qysym dep baǵalaıdy. Mámile men qosymsha kelisimsharttaǵy tarmaqtardyń qaryz alýshyǵa durys túsindirilmeýi, keıbir tarmaqtardyń klıentke eskertilmesten qosylýy, tehnıka qunynyń naqty somasy kórsetilmeýi sııaqty máseleler boıynsha aýyldaǵy kásipkerler jıi shaǵym túsiredi.
– Bul keleńsizdikter eń áýeli osy baǵdarlamany qarjylandyratyn el Úkimetiniń bedeline nuqsan keltiredi. Shalǵaı aýylda sharýa baqqan adamdar kóp nárseni túsinbeıtinin biletin kompanııa qýlyqqa basýy da múmkin. Aldaǵy ýaqytta biz bul máseleler boıynsha oblystyq prokýratýraǵa, qarjy uıymynyń respýblıkalyq ortalyǵyna, «Atameken» kásipkerler palatasyna jáne jaýapty mınıstrlikke usynystar jasaımyz. Eń áýelgi maqsatymyz – sharýalarmen jasalǵan barlyq lızıngtik kelisimsharttardy súzip shyǵý. Bilýimizshe, onda túsiniksiz ári solqyldaq talaptar kóp. Onyń barlyǵy «QazAgroQarjynyń» múddesi úshin jazylǵan. Al sharýany yqtımal jaǵdaılarda qalaı qorǵaýǵa bolady? Osy máseleni Úkimet deńgeıinde kóteretin bolamyz, – deıdi N.Nábıev.
Azyq-túlik qaýipsizdigi alǵashqy orynǵa shyǵyp otyrǵan zamanda aýyldaǵy dıqandar men mal ósirýshi aǵaıyn el halqynyń asyraýshysy ekenin túsinikti. Úkimetten bólingen qarajatqa satyp alynǵan tehnıkanyń ıgiligin sharýa kórmegende, kim kóredi? Kásip ıelerin reti kelse tizege salyp, degenine kóndirýge úırenip qalǵan, únemi qatań sharalar prınsıpin ustanatyn «QazAgroQarjynyń» bul teris áreketteri jazasyz qalmaıdy dep senemiz.
Pavlodar oblysy
