Álem • 26 Tamyz, 2022

Bayraktar-ǵa suranys kóp

30744 ret kórsetildi

Túrli qaqtyǵystarda tıimdiligin dáleldegen ushqyshsyz ushý apparattaryna Afrıka elderinen de suranys artyp keledi. Reseıdiń Ýkraınaǵa basyp kirýine qarsy Batystan alynǵan aýyr qarý-jaraq pen zymyran tasyǵyshtary kele bastaǵanǵa deıin Kıev úkimetiniń qoldana alatyn bir qarýy boldy. Ol – Bayraktar TB2.

Túrkııada jasalǵan bul qarý Ázerbaıjanǵa 2020 jyly Taýly Qarabaq soǵysynda Armenııa­nyń brondy kúshterin jeńip, aýqymdy aımaqty qaıtaryp alýy­na kómektesip, óz tıimdiligin kór­setken edi. Degenmen bul qarýǵa qyzyǵý­shylyq Shyǵys Eýropa jáne Kavkaz elderimen ǵana shektelmeıdi.

О́tken aptalarda Bayraktar TB2 Býrkına-Fasodan ońtústikke qaraı jyljyp kele jatqan jıhadshy toptardy toqtatý úshin kúresip jatqan Batys Afrıka eli Togoǵa jiberildi. Mamyr aıynda Nıger Sahara shóliniń ońtústigindegi Sahel aımaǵynda jáne Chad kóliniń aınala­syndaǵy kóterilisshiler tobyna qarsy áskerı operasııalar úshin el úki­meti 6 Bayraktar TB2 satyp al­ǵan. Ushqyshsyz ushaqtyń afrı­kal­yq tutynýshylarynyń qataryna Efıo­pııa, Marokko jáne Týnıs te kiredi.

Jalpy, bul qýatty baqylaý jáne shabýyl qarýy Afrıka kontınen­tinde alǵash ret 2019 jyldyń basynda Lıvııada qoldanylǵan. BUU moıyndaǵan Trıpolıde ornalasqan úkimet kúshteri osy qarýlardyń kómegimen shyǵysta general Halıfa Haftar bastaǵan kóterilisshilerdi toqtatqan edi.

Afrıkalyq satyp alýshylar, ásirese arnaıy mamandandyrylǵan uzaq áskerı oqýdy qamtamasyz ete almaıtyn kedeı elder úshin ushqyshsyz ushaqtar áýe qýatyn ońaı qurý múmkindigin usynady. Bul, ásirese Nıger jáne Togo sııaqty elder úshin tıimdi bolyp otyr. Bul elder Sahel aımaǵyndaǵy shekara ótkelderi men beıbit turǵyndarǵa shabýyl jasaıtyn jıhadshyl sodyrlarmen soǵysyp jatyr. Nıger áskeri bul problemamen jyldar boıy kúresip keledi. Shabýyldar negizinen el astanasy Nıameıden birneshe saǵattyq jerde ornalasqan Býrkına-Faso men Malı arasyndaǵy shekarada bolady.

Degenmen Togo úshin jıhadtyq qaýip basqa Afrıka elderimen salystyrmaly túrde jańa jáne alańdatarlyq bolyp otyr. Sońǵy onjyldyqta jıhadshy sodyr toptardyń shabýyldary ortalyq Sahelde (Malı, Býrkına-Faso jáne Nıger) jáne ishki aımaqtarda Kot-d'Ivýar, Gana, Togo jáne Benın sııaqty jaǵalaýdaǵy elderge baǵyttalyp jatyr. Kórshiles Kot-d'Ivýar 2016 jyly Grand Bassam kýrorttyq qalasynda 19 adamnyń ómirin qıǵan jıhadtyq shabýylǵa ushyrady, al 2020 jyly soltústik-shyǵystaǵy sodyrlarmen qaýipsizdik kúshteri arasynda qaqtyǵystar boldy.

Sahel aımaǵynda ushqyshsyz ushaqtardy qoldaný jańalyq emes. Olaı deýimizge sebep – Fransııanyń da, AQSh-tyń da Nıgerde úkimettiń qaýipsizdik strategııasyn qoldaý úshin jumys isteıtin UAV bazalary bar. Jergilikti ákimshilikti tóńkerý maqsatynda áskerı operasııa jasaýǵa sheshim qabyldanǵan Efıopııa sııaqty úlken derjavalar úshin ushqyshsyz ushaqtar jalpy eldegi áskerı áleýetti artty­rýdyń mańyzdy quraly. Degen­men ushqysh arqyly basqary­latyn áskerı ushaqtardaǵy prob­lemalar ushqyshsyz ushý apparat­taryna da qatysty. Mysaly, ótken jyldyń ekinshi jartyjyl­dyǵynda Efıopııanyń Tıgreımen qaqty­ǵysynda ushqyshsyz ushaqtar 300-den astam beıbit turǵyndy óltirdi degen aqparat tarady. Sonymen qatar Togo áskeri 9-10 shildede ushqyshsyz basqarylatyn ushaq sodyrlar dep oılap, jeti beıbit turǵyndy abaısyzda óltirgenin moıyndaǵan edi. Jıhadshylar enip ketken aımaqtarda mundaı qaıǵyly qatelikterdiń qaýpi odan da joǵary.

Degenmen Togo úshin de, Nıger úshin de Túrkııamen jabdyqtaý seriktestigi burynǵy otarshyl Fransııamen qaýipsizdik sala­syn­daǵy tyǵyz seriktestikke táýel­dilikti azaıtý týraly qoǵamdyq alańdaýshylyqty jeńildetý úshin saıası turǵydan da tıimdi.

Sońǵy jańalyqtar

Messı jeńiske jeteleı almady

Fýtbol • Búgin, 07:35

Shırek fınalǵa ótti

Tennıs • Búgin, 07:33

Tórtinshi orynǵa turaqtady

Tennıs • Búgin, 07:32

Jýrnalıster arasyndaǵy jarys

Qoǵam • Búgin, 07:30

Júldeniń aýyly alys emes

Sport • Búgin, 07:28

Shırek fınalǵa shyqqandar belgili

Sport • Búgin, 07:27

Barymtaǵa – «qarymta»

Qoǵam • Búgin, 07:25

Asyq atýdan álem chempıony

Ulttyq sport • Búgin, 07:24

Úzdik pedagogke – jeńil kólik

Bilim • Búgin, 07:22

Adam kapıtalyn arttyrýǵa arnalady

Ekonomıka • Búgin, 07:20

Jańa qundylyqtar – bılik ózegi

Pikir • Búgin, 07:18

Jańa reformaǵa senim zor

Pikir • Búgin, 07:16

Kóptiń kókeıindegini dóp basty

Pikir • Búgin, 07:15

Jol jaqsarmaı, is ońǵarylmaıdy

Pikir • Búgin, 07:13

Úmit sózi

Pikir • Búgin, 07:12

Bul – bolashaqtyń tańdaýy

Pikir • Búgin, 07:08

Ashyqtyqty arttyratyn ıgi ister

Qazaqstan • Búgin, 07:05

Quqyq ústemdigi – kelisim kepili

Qazaqstan • Búgin, 07:03

Judyryqtaı jumylý eldi jigerlendiredi

Saıasat • Búgin, 07:02

Erteńimiz úshin utymdy sheshim

Saıasat • Búgin, 07:00

Alashtyń aq joly ardaqtaldy

Saıasat • Keshe

Kemedeginiń jany bir...

Saıasat • Keshe

Kásip kózi – násip kózi

Ekonomıka • Keshe

Tuńǵysh tóraǵanyń toıy

Qazaqstan • Keshe

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Keshe

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Keshe

Sheberler sherýi

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar