Rıng syrtyndaǵy jekpe-jek

Birinshi raýnd

Jalpy, boksty Olımpıadadan alyp tastaý máselesi tek bıyl ǵana emes, sońǵy 35 jylda osymen úshinshi márte kóterilip otyr. Sońǵy ret 2018 jyly Tokıo Olım­pıadasynyń qarsańynda da boks tóńireginde úlken daý týyndaǵan bolatyn. Sol jylǵy Halyq­aralyq Olımpıada ko­mıte­tiniń kezekti sessııasynda HOK prezıdenti Tomas Bah boks­tyń bolashaǵy bulyńǵyr ekenin aıtqan edi.

«Biz AIBA-nyń basqarý isine alańdap otyrmyz. HOK Atqarýshy komıtetiniń Halyqaralyq áýes­qoı boks qaýymdastyǵynyń (AIBA) basqarýshylyq, qarjy­lyq, tóreshilik jáne dopıng máseleleri jaıly bergen esebine kóńili tolmaıdy. Sondyqtan biz Býenos-Aıreste ótetin jas­tar arasyndaǵy Olımpıada men 2020 jyly Tokıoda ótetin jazǵy Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasynan boksty alyp tastaý týraly isti qaraýǵa qu­qy­lymyz. AIBA-dan kúmán tý­dyrǵan jekpe-jekterdiń esep­temesin aldyq. Biz tóreshilik týraly neǵurlym kóbirek málimet suratqan edik, áli de suratyp otyr­myz. Osyǵan qatysty kóńil to­lar­lyqtaı aqparat alǵymyz ke­ledi», dedi Tomas Bah.

Úzilis

Áıtkenmen boks byltyr Ja­ponııanyń bas shahary – To­kıoda uıymdastyrylǵan jazǵy Olımpııa oıyndary men jas­tar arasyndaǵy doda­nyń baǵ­darlamalarynda qaldy. Bir­aq boks básekelerin ótkizý ja­ǵyn Halyqaralyq gımnastıka federasııasyna júktep, tóreshi­lerdi HOK-tyń ózi tańdap aldy. Sondaı-aq Olımpıadadaǵy gen­der­lik teńdikti saqtaý maqsa­tynda erler boksyndaǵy salmaq dáre­jeleri qysqartylyp, áıel­der arasyndaǵy salmaq dáreje­leri kóbeıtilgen edi.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, keıingi tórt jylda áýesqoı boks­tyń basyna qara bult osymen ekinshi ret úıirilgen bolsa, eń birinshi ret boksty Olımpıadadan alyp tastaý bastamasy 1988 jyly Seýl Olımpıadasynan keıin kóterilgen bolatyn. Sol kezde mamandar boksty qa­ýip­ti sport retinde tanyp, tórt jyl­dyq básekesinen shet­tetý­di usyndy. Buǵan Seýl rıng­te­rindegi nokaýttardyń jıilep ketkendigi sebep boldy. Keıin­nen boksshylarǵa arnaıy bas kıim tigilip, qolǵaptary da qalyń­datyldy. Biraq ýaqyt óte kele (2013 jyly) AIBA-nyń sheshi­mimen bas kıimder qaıta alynyp tastaldy. Sonymen qatar Seýl Olımpıadasynan keıin áýesqoı boksta baǵalaýdyń jańa júıesi engizilgen bolatyn.

Ekinshi raýnd

Jýyrda HOK-tyń sport dırektory Kıt Makkonnell Áýesqoı boks assosıasııasynyń (IBA) basshysy Ýmar Kremlevtiń atyna hat joldap, onda bokstyń 2028 jylǵy Olımpıada baǵdarlamasyna enbeı qalǵanyn málimdegen. «Qa­zirgi ýaqytta boks 2028 jyly Los-Andjeleste ótetin jazǵy Olım­pııa oıyndarynyń sporttyq baǵdarlamasyna engen joq. IBA tara­pynan naqty ózgeristiń joq­tyǵyna baılanysty HOK-tyń Atqarýshy keńesi bul she­shimdi joqqa shyǵara almaıdy. Aldaǵy ýaqytta biz IBA-dan oń ózgerister kútemiz», delingen Kıt Makkonnelldiń resmı hatynda.

Degenmen HOK-tyń sport dırektory bul sońǵy sheshim emes ekenin, 2023 jyldyń basynda bokstyń Olımpıada baǵdar­lama­synda qalý ıakı qalmaýy taǵy da talqylanatynyn aıtty.

2024 jyly Parıjde (Fran­sııa) ótetin dúbirli doda barysynda jankúıerler ádettegideı bylǵary qolǵap sheberleriniń tartysty básekelerin arenadan jáne teledıdar arqyly tamashalaı alýlary da ábden múmkin. Biraq Olımpıadaǵa irikteý báseke­lerin jáne Olımpıada kezindegi boks básekelerin uıymdastyrýǵa IBA aralasa almaıdy. Los-And­jelestegi oıyndardyń taǵdyry ázirge tek rıng syrtynda talqy­lanyp jatyr.

Úzilis

Olımpııa oıyndarynyń tarıhyna kóz júgirter bolsaq, boks sporty Olımpıada baǵdarla­masyna engen 1904 jyldan bas­tap kúni búginge deıin jankúıer­lerdi tartysty jekpe-jekterimen qýantyp keledi. Degenmen osy ýaqyt aralyǵynda boksta salmaq sany jeti márte ózgergen eken. Máselen, eń alǵashqy Olım­pıadada boksshylar jeti salmaq dárejesinde júldelerdi sarapqa salsa, kelesi tórt jyldyqta sal­maq sany beske deıin qysqar­ǵan. Al 1920 jyldan 1942 jylǵa deıin salmaq sany qaıta artyp, segizge deıin jetken. 1952-1964 jyldar aralyǵynda – 10, 1968-1980 jyldary – 11, 1984-2000 jyldary 12 salmaq dárejesi bolsa, 2004-2008 jylǵy Olımpıadada salmaq sany qaıta 11-ge deıin tómendedi. Al 2012 jyldan 2016 jylǵa deıin boks­shylar sol ýaqyttaǵy ereje bo­ıynsha 10 salmaq dárejesinde synǵa tústi. Al byltyrdan bastap boksshylar segiz salmaq dáre­je­sinde óner kórsete bastady.

Sporttaǵy artyq salmaqty «tazalaý» tek boksta emes, kezinde Olımpıada baǵdarlamasynan shyǵyp qalýy múmkin bolǵan kúres túrlerinde de bolǵanyn ta­rıh­tan bilemiz. Atap aıtar bol­saq, London Olımpıadasynan keıin kúres túrleri Olımpıada baǵdarlamasynan alynyp tastalýy múmkin degen aqparat taraǵan. Alaıda bul daý tek salmaq sanyn qysqartýmen aıaqtalǵany barshaǵa belgili. 1996 jyly Olımpıadada balýandar 10 salmaqta kúresse, qazir olardyń sany altyǵa deıin qysqarǵan. Jalpy, júıe boıynsha ár Olımpıadanyń aldynda uıymdastyrýshylar sport pen jarys erejelerin suryptap, keıbir sport túrlerin qaǵyp-silkip jatady. Alaıda HOK boks­qa shúıligýin áli toqtatar emes. Eger bulaı jalǵasa berse, úshinshi raýndta eki taraptyń biri «nokaý­t» alyp tynatyn túri bar.