Atalǵan týrnırdiń jóni bólek, josyǵy erek. Olaı deýimizge bir sebep – elimizde qazaq kúresinen tarıhy tereń mundaı jarys joq. Baspasózde ulttyq sporttyń nasıhattalýy zańdy delik. Al ony nasıhattaýmen qatar balýandardyń babyn synaıtyn, myqtylyǵyn dáleldeýge múmkindik berýmen birge yntalandyratyn, sportshylardyń rýhyn kóteretin, jastardyń qazaq kúresine qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn jarys ótkizý ónegeli de óreli is. Iаǵnı qazaq kúresiniń búginde halyqaralyq deńgeıde tanylýyna ózindik úles qosqandardyń kósh basynda «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń ujymy tur.
Basylym tarıhy jazylǵan derekterge júginsek, qylyshynan qan tamǵan keńestik júıe kezeńinde, ıaǵnı 1958 jyly qazaq kúresinen jarys ótkizgen. Al týrnır tarıhyn zerdelegen áriptesterimiz 1958 jyly Shymkentte «Ońtústik Qazaqstannyń» týrnıri alǵash ret uıymdastyrylǵanyn aıtady. Sol kezdegi ujym baspasóz kúni qurmetine jarys ótkizý týraly gazet redaktory Mádı Baıtursynovqa usynys jasaıdy. Keıin ujym bolyp aqyldasyp, qazaqsha kúresten jarys ótkizý uıǵarylǵan. Osydan keıin de dástúrli týrnır úzilgen joq. Qaıta qanatyn keńge jaıa tústi. Al 1993 jyly únemi Shymkentte ótetin jarys Ordabasy aýdanynda uıymdastyrylǵan. Bul úrdis 2006 jyldan beri jalǵasyn taýyp, týrnır aýdandarda ótkizilip keledi.
«Bul týrnır ýaqtysynda qazaq kúresinen «kishi álem chempıonaty» dep atalǵan. Ol kezde qazaq kúresinen budan basqa birde-bir týrnır joq bolatyn. Ulttyq kúresten qazir uıymdastyrylyp júrgen barlyq jarystyń izashary – osy sizder kýá bolyp otyrǵan jarys. Iаǵnı biz taǵy bir tarıhı sáttiń kýási bolaıyn dep turmyz», dedi «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń dırektor-bas redaktory Abaı Balajan týrnırdiń ashylýynda. Iá, bıyl oblystyq «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń júldesine arnalǵan týrnırdiń ótkizile bastaǵanyna 64 jyl tolyp, osymen 59-ret uıymdastyrylyp otyr. Iаǵnı keshegi jarys jeńimpazdary men júldegerleriniń esimi týrnır tarıhynda qalary anyq.
Jarystyń ashylý saltanatynda Saıram aýdanynyń ákimi Ulasbek Sádibekov qazir elimizde qazaq kúresinen «Qazaqstan barysy», «Eýrazııa barysy» dodalary men álem, qurlyq chempıonattary ótkizilip, ulttyq sportymyz halyqaralyq deńgeıge kóterilgenin, al osyndaı jetistikterde qara shańyraq basylym «Ońtústik Qazaqstan» gazeti men osy basylym týrnıriniń úlesi mol ekenin atap ótti. Oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Qanat Joldyqaraev týrnırdiń tarıhy tereńde ekenine toqtalyp, shyn myqtylar jeńiske jete bersin degen lebizin bildirdi. Alty salmaq dárejesi boıynsha tartysty ótken týrnır nátıjesinde, ásirese jas talanttar bıikten kórindi. Al komandalyq esepte Túrkistan qalasynyń komandasy top jardy. Ekinshi orynǵa Saýran aýdanynyń, úshinshi orynǵa Shardara aýdanynyń balýandary kóterildi. Ár salmaq dárejesinde jeńimpaz jáne júldegerge dıplom, medal, Alǵyshat jáne aqshalaı syılyqtar tabys etildi.
Árıne, jarystyń sharyqtaý shegi de, jurttyń asyǵa kútetini de túıe balýandar saıysy. Týrnır tarıhyna kóz júgirtsek, «túıe balýandar» saıysy eń alǵash ret 1961 jyly ótkizilgen eken. Ol kezde alyp balýandar saıysy absolıýtti salmaq dárejesindegi jarys dep atalypty. Oǵan sońǵy tórt aýyr salmaq dárejesinde top jarǵan 4 jeńimpaz ǵana qatysqan. Búginde qatysýshylar sany da, balýandardy yntalandyrý joly da ózgergen. Iаǵnı 2007 jyly jarys tarıhynda tuńǵysh ret «temir tulpar» tigilip, dodanyń bási arta tústi. Keshegi týrnırde «túıe balýan» básekesine 31 balýan qatysty. Aqtyq synda boz kilemde túrkistandyq balýandar kúsh synasyp, Toqtarbek Aıdarbek jeńimpaz atandy. Sóıtip, «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń júldesine arnalǵan 2022 jylǵy týrnırdiń «túıe balýany» atandy. Jeńimpazǵa «temir tulpardyń» kilti tapsyryldy. Al Beıbarys Ábdiǵanı ekinshi oryndy ıelense, úshinshi oryn úshin beldesýde shardaralyq Qaısar Shamshıddınov qarsylasyna esh múmkindik qaldyrǵan joq. «Ońtústik Qazaqstan» gazetiniń júldesine arnalǵan týrnırdi kelesi jyly Tólebı aýdany ótkizetin boldy. Tólebı aýdany ákiminiń orynbasary Serjan Dúısebaev jarys estafetasyn saıramdyqtardan qabyldap aldy.
Aıta ketelik, buǵan deıin Kentaý qalasynda ótken týrnırde 80 sportshy, al Keles aýdanynda ótken jarysta 120 sportshy baq synaǵan bolatyn. Túrkistan oblysy men Shymkent qalasynan 17 komanda synǵa túsken-di. Bıylǵy Saıramdaǵy jarysqa 20 komanda, 130 balýan qatysty. Iаǵnı baǵy men babyn synaǵan balýandardyń sany óskeni týrnırge degen qyzyǵýshylyqtyń artqanyn bildiredi.
Túrkistan oblysy
