Teatr • 26 Qyrkúıek, 2022

Oralhannyń sońǵy amanaty

69 ret kórsetildi

Jazýshy Oralhan Bókeıdiń dramatýrg retindegi tól murasyn sahnaǵa shyǵaryp, kórermenimen qaýyshtyrýda Qazaqstannyń eńbek sińirgen belgili, rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń sińirgen eńbegi eren. Eń alǵash 1982 jyly Ǵ.Músirepov atyndaǵy balalar men jasóspirimder teatrynda koreı rejısseri Meń Don Ýktyń rejısserligimen qoıylǵan «Qar qyzy» lırıkalyq dramasynda bas keıipkerdiń biri – Baqytjandy teatr tarıhynda alǵash bolyp somdasa, keıinirek rejısser retinde de jáne birqatar pesasyna sahnalyq ǵumyr syılady. Sondaı týyndynyń biri – «Ataý kere» shyǵarmasy.

2003 jyly rejısser Nurqanat Ja­qyp­baı O.Bókeıdiń «Ataý kere» povesin (sahnalyq júıesin jasaǵan Muhamedııa Ahmet-Tóre) sahnaǵa shy­­ǵardy. О́ziniń shyǵarmashylyq ómir jolynda talaı beınelerdi ja­sa­ǵan akter mundaǵy Taǵan róline asa zor daıyndyqpen keldi. Ol óz ke­ıipkeriniń ómir bolmysyn tereń zert­tep-zerdelep, onyń ereksheligin dál tapty.

Jalpy, rejısserdiń jazýshy Oralhan Bókeıdiń ádebı hám dra­matýrgııalyq murasyna munshalyqty dendeı boılap, aıalaı áspetteýiniń ózindik sebebi de bar. Ol eń áýeli erterekte «Qar qyzy» qoıylymy arqyly bastalǵan ǵalamat shyǵarmashylyq tandem bolsa, ekinshi sebep – amanat.

Qalamger sońǵy jazǵan dra­ma­­týrgııalyq shyǵarmasy – «Shyń­ǵys­han» pesasyn Úndistan sapa­ryna júrerinen bir kún buryn Nur­qanat Jaqypbaıǵa amanat etip tabys­tap ketkenin kópshilik qaýym bile bermeıdi. Suńǵyla syrly sýretkerdiń sońǵy armany men sońǵy amanaty jóninde rejısser tolǵana otyryp syr ashty:

– 1993 jyldyń 8 mamyry... «Qa­zaq ádebıeti» gazetiniń redaksııasy­na Orekeńe keldim. Baryp esikti aqy­ryn ashyp qarasam, tórde otyr eken. Qushaǵyn aıqara ashyp, qýana qarsy aldy. «Bir rejısserdiń izdep keletinin bilip edim», dep qýanyp ketti. О́zi de ne úshin kelgenimdi se­zip otyr eken, ekeýmiz «Ataý kere» ja­ıyn aqyldastyq. «Sen pesany qoıa tur, aldymen kıno túsireıikshi» dedi. Sóıtsem, Orekeń bul povest jeli­simen kıno túsirilse dep oılaıdy eken. «Oreke, kıno emes, kınodan bu­ryn pesa jasaıyq. Men teatr rejısserimin ǵoı dep edim, ol kisi degeninen qaıtpady. Sońynda kınony da, spektakldi de sahnalaıtyn bolyp kelistik. Biraq dál sol ýaqytta Úndistanǵa issaparmen ketip bara jatýy saldarynan ýaqyty qarbalas eken. «Men Delıge jol júrip bara jatyrmyn, on shaqty kúnnen keıin oralamyn. Sapardan kelgen soń bir aptanyń ishinde teatrǵa pesa jazyp beremin», dep ýádesin berdi. Kıno jaıyn, ssenarııdiń barlyǵyn spek­taklden keıin aqyldasyp, túsi­retin bolyp kelistik. Biraq amal qan­sha, sol saparynan Oralhan oral­mady... Keıin «Ataý kereni» sahnaladym. Biraq bir ókinish – ózi sonsha armandaǵan «Ataý keresin» Orekeńniń ózi sahnadan kóre almaýy boldy. Keıde uzaq daıyn­dalyp, san márte qaıtalap oqyp, jú­reksinip júrip almaı, «Ataý keremen» alǵash tanysa salysymen-aq, Orekeńe ba­ryp jolyǵyp, shyǵarmanyń pe­salyq nusqasyn ózine jazdyryp al­maǵanyma ókinemin. О́zektegi ókinish – osy. Biraq jazmyshqa kim qarsy turǵan? – Orekeńnen mundaı jaǵdaıda kóz jazyp qalamyz dep kim oılaǵan? – degen rejısser áńgimesin ári qaraı jalǵady: – Sol kúngi kezdesý erekshe esimde. Orekeń «Ataý kereni» iz­dep rejısserdiń kelgenine erekshe qanattanyp, qýandy. Shyǵarmany sahnalaý jaıyn kelisip, qol alysyp, qoshtasyp shyǵyp bara jatqanymda, meni toqtatyp alyp, qaǵazdary reti­men jıystyrylyp, qaz-qatar qalan­ǵan tartpasynyń ishinen bir papkany alyp shyqty da: «Qanatjan, (Nurqanat Jaqypbaıdy osylaı ataıdy. – avt.) bul – pesa. Shyńǵyshan týraly jazyp edim. Onyń óziniń bir tarıhy bar. Bir kezderde aqsham joq bolyp qalyp, qaryz suraýǵa arym jibermeı, taza materıaldyq qajettilik úshin osy pesany jazyp shyqqan edim. Jazyp bolǵan soń, baryp ótkizdim de, aqshamdy aldym. Arada biraz ýaqyt ótken soń oılana bastadym. Aqsha úshin asyǵys ja­zylǵannan keıin stıldik turǵydan ol­qylyqtardyń ketkenin ózim ishteı sezetinmin. Sodan shydaı almaı, Má­denıet mınıstrligine baryp, «pe­­samdy óńdeımin» dep qaıtyp al­dym. Mynaý – syn súzgisinen ótip, tolyqtaı óńdelgen nusqasy. Shyń­ǵyshan ja­ıynda anaý da, mynaý da aıtyp júr ǵoı. Alaıda munyń oqıǵasy buǵan deıin aıtylyp kelgen jaıttardan múldem bólek, pesa jazbastan buryn da Shyńǵyshan jóninde kóp izdengen edim. Ábden tekserilgen derekter men bultartpas dáıekter negizinde jazyp shyqtym. Men kelgenshe muqııat oqyp shyǵyp, óz pikirińdi daıyndap qoıshy. Kelgen soń asyqpaı áńgimelesemiz» dedi. So­dan pesa salynǵan papka­­nyń baýyn da sheshpesten, meniń qoly­­ma ustatyp, shyǵaryp saldy. Kele salyp, qýanyp papkany ashyp qarasam, mashınka­men terilgen jazýdyń ústinen ózi­niń marjandaı ádemi jazýymen qaı­tadan túzep, óńdegen qoljazba kúıindegi nusqasy eken. Maǵan pesa birden unady. Biraq keıin papkasyn qaıtaryp almady, biz pikirlesip úlgermedik te... Sebebi, Orekeń sol sapardan oralmady... qazir ol pesa mende saqtaýly. Ylǵı qoıaıyn dep oılaımyn da, múmkin Oralhannyń oılaǵanyndaı sahnalaýǵa áli de jet­ken joq shyǵarmyn, atústi ketip qa­larmyn dep ózimdi-ózim tejep, sodan beri arada otyz jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, sahnalaýǵa áli de bat­­paı júrmin. Bul – sońǵy sapary­na at­tanyp bara jatyp, amanat etip qal­dyrǵan dúnıeniń salmaǵyn sezin­gen­digimnen shyǵar. Biraq oıymnan bir sát te shyǵarǵan emespin. Alla jaz­sa, taıaý kúnderi «Kerbuǵysyn» sah­nala­sam dep júrmin. Sodan keıin mindet­ti túrde «Shyńǵyshanmen» aına­ly­sa­tyn bolamyn...», dedi Nurqanat Jaqyp­baı jazýshy týraly esteligin aıaqtap.

Demek, suńǵyla syrly sýretker Oralhan Bókeıdiń el bilmeıtin «Shyń­ǵyshanymen» qaýyshatyn da kún alys emes. Áli kúnge deıin eshbir jerde jarııalanbaǵan, eshqandaı teatr­da qoıylmaǵan aıtýly qoıylym sah­nalyq taǵdyryn taba alsa, sóz joq, óner álemindegi úlken jańalyq bolary anyq.

Sońǵy jańalyqtar

Qazaq balýany ulyqtaldy

Qoǵam • Búgin, 14:36

6 jeltoqsan - Prokýratýra kúni

Qazaqstan • Búgin, 13:00

SQO-da 50 jylqy muz astynda qaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:18

Ábsattar Derbisáli atyndaǵy dárishana

Aımaqtar • Búgin, 08:17

Qazaqstan tájirıbesi joǵary baǵalandy

Saıasat • Búgin, 08:15

Ashyqtyq – mańyzdy ustanym

Saıasat • Búgin, 08:10

Baǵa bulqynysy

Ekonomıka • Búgin, 08:09

Astyqty óńirde un tapshy

Aımaqtar • Búgin, 08:07

Jóndeýshi tapshy

Qoǵam • Búgin, 08:05

Áıgili jelaıaq – qurmetti azamat

Qoǵam • Búgin, 08:04

Bala dilmarlar baıqaýy

Aımaqtar • Búgin, 08:02

Jarysty jalǵyz qolamen túıindedi

Sport • Búgin, 08:00

Ákim saılaýy – elge syn

Saıasat • Keshe

Uqsas jańalyqtar