– Kórip júrmiz, kitaphanalardyń ishi zamanaýı tehnıkalarmen qamtylǵan, jóndeý jumystary júrgizilgen, túrli úıirmeler jumys istep tur. Estııar baladan eńkeıgen qarııaǵa deıin kitaphanaǵa kóp keledi. Biz baıqaı bermeıtin shyǵarmyz, qazirgi kitaphananyń burynǵy kitaphanalardan taǵy qandaı aıyrmashylyǵy bar?
– О́tken ǵasyrda kitaphanany «kitap ǵıbadathanasy» dep ataıtyn. О́ıtkeni kitaphanalar tek kitap, gazet-jýrnal syndy basylymdardy saqtaý, olardy oqyrmanǵa ýaqytsha paıdalanýǵa usyný ortalyǵy ǵana boldy. Jazýshylardyń shyǵarmalary qatań senzýradan ótip, baspadan jaryqqa shyqqan soń kitaphanalarǵa jospar boıynsha túsip turdy. Sol kezdegi kitaphana jalǵyz ǵana aqparat orny bolatyn. Bilimdi kitaptan, aqparatty gazet-jýrnaldardan alatynbyz. 1975 jyldardan bastap teledıdar paıda boldy. Al 2000 jyldary ınternet shyqty. Búgin biz kerekti aqparatqa, án-kúıge, fılmderge úıde otyryp-aq qol jetkize alamyz. Sonyń bári aınalyp kelgende kitaphana úshin básekelestik ortany qalyptastyrady. Sondyqtan bizdiń de jumysymyzdy ózgertýge týra keldi. Mysaly, kez kelgen azamat ınternetten qyzyqtyrǵan aqparatyn ózi tańdap alady, eshkimnen ruqsat suramaıdy. Biz de 2011 jyldan beri kitaphananyń oqý zaldaryndaǵy kitap qoryn ashyp qoıdyq. Iаǵnı oqyrman ózi sórelerge baryp, qalaǵan kitap, gazet-jýrnaldardy qarap, keregin tańdap alady. Sol kezde qolǵa alǵan RFID tehnologııa negizinde ár kitap magnıttik chıppen qamtylǵan, kez kelgen kitaphana paıdalanýshysy elektrondy oqyrman bıletimen kirip, úıge oqýǵa alǵan kitaptaryn kitaphanadaǵy arnaıy termınal arqyly ózi tirkep, sońynan ózi qaıtarady. Árıne, qajet bolsa, kitaphanashy kómegine júginedi.
Sonymen qatar zamanaýı kitaphananyń utymdylyǵy – ýaqytty tıimdi paıdalaný. Mysaly, búgingi qoǵam teledıdardy, ınternetti shaı iship otyryp-aq paıdalanady. Sondyqtan biz de kitaphananyń kez kelgen núktesinde ınternetke tegin qoljetimdilikti qamtamasyz ettik. Oqyrman kitaphananyń kompıýterlerinen nemese óziniń noýtbýginen ınternetti qoldana alady. Kerek materıaldardy sıfrlyq nusqaǵa aýdaryp alý úshin skaner de bar. Jazǵan shyǵarmasyn basyp alǵysy kelse, kitaphana prınterin paıdalana alady. Eń bastysy, oqyrman kitaphanadan ózine kerekti aqparatty ǵana dóp túsip taýyp alady. Internettiń ıirimine túsip ketpeıdi.
– Meniń bilýimshe, kitaphana kitap taratyp, oqyrmandy aqparatpen qamtyp qana otyrmaıdy. Shańyraqtaryńyzda birneshe úıirme bar.
– Iá, bárine toqtalyp jatpaı-aq qoıaıyn, mysaly jastar úshin qazir shet tili aýadaı qajet. Osy jaǵdaıdy eskerip, kitaphana qabyrǵasynda aqysyz orys, aǵylshyn, nemis, fransýz tilderinde sóıleý klýbtary uıymdastyrylǵan. Olarǵa shetelderden kelgen mamandar men Amerıka, Evropada oqyǵan jerles stýdentterdi tartamyz. Birigip uıymdastyrylǵan túrli kezdesýlerge, taqyryptyq baǵdarlamalarǵa oqýshylar, stýdentter, jalpy, kez kelgen turǵyn tegin qatysa alady.
Osy tusta aıta keteıin, sıfrly Qazaqstanda memlekettik qyzmettiń 80-90 paıyzy onlaın beriledi. Olardy biz egov.kz elektrondy úkimet portaly arqyly ala alamyz. Shyndyǵynda, halyqtyń kóbi elektrondy úkimet portalyn qoldana almaıdy. Byltyr onlaın sanaq júrgizilgende qanshama turǵyn qaıda baryp, ne isterin bilmedi. Mundaı jaǵdaıda turǵyndar kitaphanaǵa kelip kómek suraı alady. Ol úshin bizde Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń jumysyna kómek beretin oryndar bar. Munda mamandar elektrondy úkimet portalyn paıdalanýǵa kómektesedi, tegin arnaıy keńes, oqýlar uıymdastyrady.
Oraıy kelgende qosa keteıin, jastarǵa beınemontaj, fotoshop, baǵdarlamalaý, robottehnıka, 3D-modeldeý, grafıkalyq dızaın, komıks salý syndy úıirmeler aqysyz jumys isteıdi.
– Zamannyń damýyna qaraı erteńgi kúni kitaphanalar qoǵamǵa qajettiligin joǵaltyp almaı ma? Osy jóninde óz oıyńyzdy aıtsańyz.
– Kitap oqylmaıdy degen qoǵamdyq pikir bar. Biraq ony naqty zerttegen eshkim joq. Jasyratyny joq, kitaphanaǵa kelmeı-aq elektrondy kitaphanadan tańdaǵan shyǵarmany júktep alyp oqı berýge bolady. Degenmen kitaphanaǵa kelip júrgen oqyrmandardy saqtap qalý úshin jáne oqyrmandy kóbirek tartý úshin kitap qoryn damytyp, jańartyp otyrýǵa tyrysamyz. Ol úshin kitap baspalarymen únemi baılanysta bolamyz. Álemdik ádebı baıqaýlardy da qadaǵalaımyz. Jalpy, kitap qoryn tolyqtyrý úshin oblystyq bıýdjetten qarjy qarastyrylyp otyrady. Bıyl 21 mln teńge bólindi. Ol qarjyǵa alynǵan kitaptar bizdiń jáne oblysymyzdaǵy aýdandyq, aýyldyq kitaphanalarǵa taratylady.
2021 jyldan beri kitaphanamyzdyń tájirıbesine «О́negeli suhbat» baǵdarlamasy engizilip, aqyn-jazýshylardan ıntervıý alamyz. Ony áleýmettik jelide oqyrmanǵa usynamyz.
– Úlken jumystar atqaryp jatqandaryńyzdy oqyrman qaýym kórip, bilip otyr. Al bıyl Balalar jyly aıasynda qandaı jumystar atqaryldy?
– Bizdiń kitaphanada balalar men jasóspirimderge arnalǵan Bilim ortalyǵy alańy jasalǵan. Jyl saıyn «Oqý kóshbasshysy», «Oqy jáne jeńiske jet!» atty oblystyq oqyrmandar saıystary ótedi, sonymen birge «Ádebı shyǵarma jelisimen salynǵan eń úzdik sýret», ádebı chellendj sııaqty kóptegen is-shara ótedi. Jas kitaphana mamandary «Sham túbindegi ertegi» beınejobasyn qolǵa aldy.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda ınklıýzıvti qoǵam máselesi tóńireginde tapsyrma bergeni belgili. Bul baǵytta sizderdiń taraptan qandaı jobalar qolǵa alyndy?
– Bizdiń kitaphana múmkindigi shekteýli adamdardyń bos ýaqytyn uıymdastyrýǵa ǵana emes, olardyń jumysqa ornalasýyna da kómektesedi. Qazirgi ýaqytta kitaphanada erekshe adamdar sanatynan 3 shtattyq jáne Jumyspen qamtý ortalyǵynyń joldamasy boıynsha 4 shtattan tys qyzmetker jumys atqaryp júr.
– Áńgimeńizge myń da bir rahmet. Oqyrmandaryńyz kóp bolsyn!
Áńgimelesken
Mereı QAINARULY,
«Egemen Qazaqstan»
О́SKEMEN
