Bir qaraǵanda bul bir ádettegi oqıǵa sııaqty. Búginde jańadan shyǵyp jatqan kitap kóp. Qudaıǵa shúkir, qazaqta aqyn da az emes. Endeshe, muny nege aıtyp otyrmyz?!
Aıtaıyq. Abylaıhan – alaqandaı aýylda «qoıyn qurttap, aıranyn urttap» júrgen qarapaıym ǵana qazaq balasy. Mańdaıyna óner, tańdaıyna óleń jazylǵany bolmasa, aýyldan uzap shyǵyp, úlken ortany kórmegen. Kerisinshe «súrinip ketip, búlinip kete jazdaǵan» taǵdyry bar talaıly jas bolatyn. Júregin jaryp shyqqan shynaıy jyrlaryn ara-tura áleýmettik jelige salyp qoıatyny bolmasa, jeke jınaq shyǵaryp, óz kitabyna qoltańba berip otyram dep oılamaǵan da.
Mine, sol Abylaıhan bir kúnde Aqjaıyqtyń jalpaq jurtyna áıgili boldy. Jas aqynnyń óleńderi bir jerge jınalyp, áp-ádemi kitap bolyp shyqty. Ony shyǵarǵan – oraldyq «Rýhtastar» degen top eken. Top músheleri úndemeı-túndemeı, eshkimge jar salmaı, ózderi ortaǵa aqsha jınap jiberip, jeke baspadan jarq etkizgen!
– Abylaıhandy syrtynan kópten bilemiz. Týǵan jerinde jatyp alyp, óleńnen alystaǵan joq. Qolyna túsken kitabyn oqyp, júrek sózin paraqqa túsirýmen keledi. Talantty jigit. Abylaıdyń óleńderin jınaqtap, kitap etip shyǵarý jyl basynan beri mıymyzda júrgen másele edi. Aqyry núktesin qoıdyq, – deıdi Asan-Temir Qarshyǵauly.
Asan-Temirdiń ózi de aqyn, Qazaqstan Jazýshylar odaǵyna múshe bolǵanyna kóp ýaqyt bolǵan joq. El ishinde eleýsiz júrgen jas darynǵa mundaı qoldaý qanshalyqty qajet ekenin jan-tánimen túsingeninde sóz joq.
Aıta ketetin jaıt, «Rýhtastar» toby «Jansebil» kitabynyń tusaýkeserin Oral qalasynda, teatr tórinde, jyrsúıer qaýymnyń ortasynda ótkizemiz dep josparlaǵan eken. Alaıda avtor ótinishin aıtypty: «Meniń jaqsylyǵyma menen artyq qýanatyn asyl anam bar. Ol kisi aýyldan uzap shyǵa almaıdy, óıtkeni qartaıǵan anasyn baǵyp otyr. Sondyqtan kitaptyń toıyn týǵan aýylda ótkizsek...». Osylaısha, shaǵyn ǵana Qadyrqul aýyly aıaqastynan jyr keshiniń ortalyǵyna aınaldy. Jıyrmaǵa jeter-jetpes tútini bar aýylda mundaı shara kópten ótpegen de shyǵar. О́ıtkeni qyzyl otaý – klýb ta joq qoı. On oqýshy ǵana oqıtyn bastaýysh mekteptiń eń úlken bólmesi sol kúni poezııa patshalyǵyna oryn berdi. Rýhtastar aqynnyń anasyn da qurmettep, ıyǵyna qamzol jaýyp, gúlmen kómkerdi. Aıadaı aýylda ótken jyr keshine qatysqan ár adam áleýmettik jelide áserin taýysa almaı jazyp jatyr...
* * *
Biz Oralda «Rýhtastar» atty top qurylyp, birqatar ıgi sharaǵa muryndyq bolyp júrgenin budan buryn da estigenbiz. Bir qyzyǵy, esh jerge resmı tirkelmegen, kúndelikti qoǵamdyq-saıası sharalarǵa aralaspaıtyn bul toptyń maqsat-múddesi tereńirek eken.
– Biz otbasymyzben aralasyp, dastarqandas bolyp júrgen on-on bes jan edik. Osyndaı otyrystardyń birinde qoldan kelgenshe qoǵamǵa paıdaly ispen aınalysyp, nege áreket etpeske degen oı týdy. Bul ıdeıa bárimizge unap, bir-birimizdi birden qoldap kettik, – deıdi Asan-Temir.
«Rýhtastar» tobynda aqyn da, ákim de, ánshi de, esepshi de, qutqarýshy, jýrnalıst, polıseı, memlekettik qyzmetkerler de bar. Bárimizdi biriktirgen nárse – rýhanı orta izdeýimiz. Oı, nıet, tilegimizdiń bir jerde toǵysýy. «О́zi úshin ottaǵan haıýannyń biri bolmaı», qal-qaderimizshe qoǵamǵa paıdaly is jasaý. Ol qolymyzdan birde kelip, birde úılespeı jatady. Nıet túzý, josparymyz kóp», deıdi osy uıymnyń taǵy bir belsendisi Ardaq Muratqyzy.
Top múshelerimen sóıleskende baıqaǵanymyz, olar negizinen Oral qalasynda rýhanı orta qalyptastyrýdy, oıly, izgi isterge uıytqy bolýdy maqsat etken eken. «Aldymen rýhanııatqa qyzmet etken, áli de eńbek etip júrgen aǵa-apalarymyzdy tyńdap, olardy umyttyrmaý. Basqa sala úzdikterimen de kezdesip, olardyń isin nasıhattaý. Qazaqtyń sóz ónerin, atbegilik dástúrin, jyr-termesin dáripteý. Osy taqyryptarda erkin keshter uıymdastyrý. Eshkimge aqyl aıtpaı, ózgege ózimiz úlgi bolý. Jaı eńbekqorlyǵymyzben, ónegeli isimizben, abyroıly qyzmet, adaldyǵymyzben ǵana kóriný. Jalpy, qoǵamda olqy turǵan, jetpeı jatqan, kemshin soqqan tustardy da aıtyp, azamattyq únimizdi bildirý. Bılikke oı salatyn, qozǵaý bolatyn usynystardy kóterý». Mine, tirkelmegen «Rýhtastar» uıymynyń jazylmaǵan jarǵysy osyndaı.
Batys Qazaqstan oblysy
