Qazaqstan • 30 Qyrkúıek, 2022

Janaıqaıǵa ulasqan joldyń «jyry»

130 ret kórsetildi

«Jol qadirin júrgen biledi» deıdi halqymyz. Elimizde keıingi jyldary respýblıkalyq mańyzdaǵy avtojoldardyń jaı-kúıi birshama jaqsartylǵanymen, jergilikti joldardyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Osyǵan oraı Memleket basshysy «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» Joldaýynda: «Avtojol qurylysyna, sonyń ishinde jergilikti joldardyń sapasyna basa mán berý kerek. Bıýdjetten qyrýar qarjy bólinse de, bul másele áli sheshimin tappaı otyr. Men 2025 jylǵa deıin jergilikti joldardyń keminde 95 paıyzyn jaqsartý jóninde tapsyrma berdim. Úkimet bul máseleni tikeleı baqylaýǵa alsyn. Jol qurylysyndaǵy zańsyzdyqtardy anyqtaý qajet. Bul jumystan naqty nátıje shyǵarý kerek», dep Úkimetke tapsyrma berdi.

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Qyzmet babymen elimizdiń barlyq óńirin aralap, olardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıin salystyra zerdelegenimizde kóńilge túıgeni­miz – Soltústik Qazaqstan oblysynyń jergilikti mańyzdaǵy avtojoldarynyń jaı-kúıi óte nashar ekendigi.

Munyń bir sebebi – Keńes zamanynda Kókshetaý oblysyn basqarǵan belgili memleket qaıratkeri Erkin Áýelbekov árbir aýyldyq eldi mekenge asfalt jol saldyrǵan bolsa, kórshiles Soltústik Qazaqstan oblysynda bul máselege jete kóńil bólinbegen. Ásirese qazaqtar kóbirek qonystanǵan Jambyl aýdanynyń kóptegen eldi mekenderine, sonyń ishinde Ǵabıt Músirepov, Sábıt Muqanov, Safýan Shaımerdenov syndy kórnekti jazýshylardyń aýyldaryna da asfalt jol buıyrmaǵan. Burynǵy Býlaev (qazirgi Maǵjan Jumabaev) aýdanyna qarasty «Krasnaıa krepost» ujymsharynyń 3 shaqyrymdaı jerdegi shoshqa fermasyna asfalt jol tartylǵanymen, osy sharýashylyqtyń dál sondaı qashyqtyqta ornalasqan bólimshesi – Quralaı aýylyna durys greıder jol da salynbaǵan. О́kinishke qaraı, Quralaıǵa áli kúnge asfalt jol salynbaı, aýyl turǵyndary qıyrshyq tas tóselgen greıder jolǵa qanaǵat etip otyr.

Qazir Soltústik Qazaqstan oblysyna qosylǵan burynǵy Kókshetaý oblysynyń bes aýdanyndaǵy asfalt joldar da ábden tozǵanymen, barar jerińe ógizaıańmen áýpirimdep jete alasyń. Al Jambyl aýdanynyń birqatar aýylynyń turǵyndary jazǵy-kúzgi laısańda, qysqy boranda jeńil kólikpen greıder jolǵa shyǵa almaı, at-arba, traktor izdep áýre bolyp, mashaqat shegip júr.

Soltústik Qazaqstan oblysy avto­joldarynyń nasharlyǵynyń taǵy bir sebebi osy óńir ekonomıkasynyń bas­ty salasy – eginshilikpen baılanysty. Kúzde astyq tıegen aýyr salmaqty júk avtomobılderi jańadan salynǵan avtojoldardy da bir-eki jyl ishinde janshyp búldirip, jeńil kólik júre almaıtyn jaǵdaıǵa jetkizgenin kórip júrmiz. Bul máselede qatań tártip ornatý qajettigi týraly qansha aıtylyp jatsa da, «baıaǵy jartas, bir jartas» qalpynda qalyp, eshqandaı pármendi shara qoldanylmaı keledi. Soltústikqazaqstandyqtar endi Memleket basshysynyń Joldaýyna úlken úmit artyp otyr.

Shyntýaıtynda, soltústik­qazaq­stan­dyq­tar ondaǵan jyl boıy jaqtary talmaı aıtyp kele jatqan joldyń «jyry» búginde olardyń janaıqaılaryna ulasqan. Toz-tozy shyqqan aýdanishilik avtojoldar, ásirese naýqastardyń aýdan ortalyqtaryndaǵy aýrýhanalarǵa ýaqtyly baryp emdelýine qıyndyq týdyryp tur. Aýdanishilik joldardyń jaı-kúıin qadaǵalaýǵa aýdan ákimdikteri mindetti bolǵanymen, olar búlingen joldarǵa asfalt tósemek túgil, qıyrshyq tas shashýǵa da múmkindik taba bermeıdi. Sebebi aýdandyq bıýdjetterde ishki joldardy jóndeýge qarjy jetispeıdi.

Qyzyljar óńiri – «aq qaıyńdar ólkesi» atanǵan, tabıǵaty sulý, tarıhı-mádenı oryndary kóp, elimizdiń túkpir-túkpirinen jáne alys-jaqyn shetelderden týrıster aǵylyp kelip jatatyn óńir. Ásirese Aıyrtaý aýdanynyń jóni bólek. Munda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyna engen áıgili Botaı qonysy negizinde respýblıkalyq tarıhı-mádenı mýzeı-qoryǵy qurylǵan, Aıǵanym qonysy, Shoqan Ýálıhanovtyń tarıhı-etnografııalyq mýzeıi, Aqan seriniń zıraty, jaǵasyna qyryq shaqty týrıstik obekti salynǵan Imantaý, Shal­qar atty sýy móldir aıdyn kólder orna­lasqan. Osyndaı tarıhı oryndardy ta­ma­shalaýǵa, kýrortty aımaqta demalýǵa kele­tin meımandar jol  mashaqatyn kórip júr.

– Aıyrtaý aýdanyndaǵy respýblıka­lyq mańyzdaǵy úsh tarıhı-mádenı obektige sapar shegýshi týrıster kópten beri jol qıyndyǵyn kórip júr.  Botaı qonysy ornalasqan Nıkolskoe aýylyna, Aıǵanym qonysyna jáne Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıhı-etno­gra­fııa­lyq mýzeı ornalasqan Syrymbet aýylyna baratyn avtokólik joldarynyń jaǵdaıy óte nashar. Onyń ústine, týrısterdiń Nıkolskoe aýylynan Botaı qonysyna Iman Burlyq ózeni arqyly jeńil avtomobılmen ótýi de ońaı emes. Sebebi atalǵan ózennen ótetin kópir salynbaǵandyqtan, týrıster relsterden qurastyrylǵan tar da qaýipti ótkel jolmen kezektesip ótýge májbúr, – deıdi Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıhı-etnografııalyq mýzeıdiń dırektory Ýálıhan Qulbaev.

Ol osy kókeıkesti máseleni 2018 jyly Parlament Májilisiniń depýtattaryna aıtyp, kómek kórsetýdi suraǵan eken. Olar sol kezdegi Investısııalar jáne damý mınıstriniń atyna arnaıy hat joldap, tıisti usynystar engizipti. Naqty aıtqanda, aýdandyq mańyzdaǵy, uzyndyǵy 27 kılometr Saýmalkól – Syrymbet jáne uzyndyǵy 50,3 kılometr Kamennyı Brod – Nıkolskoe – Botaı qonysy jol ýchaskelerin respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń tizbesine qosý jáne olarǵa rekonstrýksııa jasaý múmkindigin qarastyrý usynylǵan. О́ıtkeni «Avtomobıl joldary týraly» Zańnyń 3-babynyń 2-tarmaǵynyń 2-tar­maq­shasynda: «Respýblıkalyq mańy­zy bar avtomobıl joldaryna... respýb­lıkanyń jáne kórshiles memleketterdiń ákimshilik, mádenı jáne ekonomıkalyq ortalyqtary arasynda kólik qatynasyn qamtamasyz etetin avtomobıl joldary, sondaı-aq qorǵanystyq mańyzy bar avto­mobıl joldary jatady», dep  kórse­til­gen. Al Botaı qonysy, Aıǵanym qony­sy jáne Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarı­hı-etnografııalyq mýzeı elimizdiń máde­nı ortalyqtary bolyp sanalady. Son­daı-aq elimizdegi týrızmdi damytý maq­satynda Iman Burlyq ózeniniń ústinen Nıkol­skoe aýylynan Botaı qonysyna ótetin avto­k­ólik kópirin salý qajettigi aıtylǵan.

Atalǵan hatqa mınıstrlik bergen resmı jaýapta: «Soltústik Qazaqstan oblysyn áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdyń 2018-2021 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2018 jylǵy 12 qyrkúıektegi №562 qaýlysynyń 33-tarmaǵynda jalpy uzyndyǵy 504 kılometr bolatyn oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldaryn Soltústik Qazaqstan oblysynyń kommýnaldyq menshiginen respýblıkalyq menshikke berý kózdelgen.

Osyǵan baılanysty, Saýmalkól – Syrymbet jáne Kamennyı Brod – Nı­kolskoe – Botaı avtomobıl joldaryn respýblıkalyq menshikke qabyldaý má­selesi aldaǵy jyly Qazaqstan Respýb­lıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasyna sáıkes qarastyrylatyn bolady.

Sonymen qatar Nıkolskoe aýylynan Botaı qonysyna deıingi avtomobıl jolynda Iman Burlyq ózeni arqyly ótetin 2 kópir bar, olar qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaıda. 2019 jylǵa arnalǵan bıýdjetti naqtylaý kezinde kúrdeli jóndeýge jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleýge jergilikti bıýdjet esebinen qarajat bólý kózdelýde», delingen.

Alaıda sodan beri tórt jyldaı ýaqyt ótse de, mınıstrlik bergen ýáde áli oryndalmaǵan bolyp shyqty. Botaı qonysy men Syrymbet aýylyna baratyn joldardyń jazda shańy shyǵyp, oıdym-oıdym tustary avtokólikterdi asaý attaı «móńkitip», jolaýshylar men týrısterdiń júıkelerin juqartyp tur. Iman Burlyq ózeniniń ústinen Botaı qonysyna baratyn kópir salý máselesi de sheshilmepti.

Soltústik Qazaqstan oblysynyń Esil aýdanyna qarasty Aqtas aýyly men Aıyrtaý aýdanynyń Svetloe aýylynyń arasyndaǵy uzyndyǵy 6 shaqyrym jol bir kezde Soltústik Qazaqstan oblysy men burynǵy Kókshetaý oblysyn baılanystyrý úshin salynǵan eken. Ony kezinde bir ımandy basshy topyraq úıgizip jasatypty. Tek qysqy borandy kúnderi qar basyp, jazǵy jaýyndy-shashyndy kúnderi mıdaı ezilip, avtokólik júre almaı qalady.

Svetloe aýyly ózi qaraıtyn Aıyrtaý aýdanymen birge Soltústik Qazaqstan oblysynyń quramyna qosylǵaly jıyrma bes jyldan asty. Shırek ǵasyr ishinde bul jol bir durys jóndeý kórgen joq. Al Aıyrtaý aýdanynyń Svetloe, Qaraqamys, Birlestik, Dáýqara, Egindiaǵash, Sholaqózek sııaqty aýyldarynyń turǵyndary árqıly sharýamen oblys ortalyǵy – Petropavlǵa áli de osy jolmen barǵandy qup kóredi.

2018 jyly Dáýqara aýylynyń azamattary oblys ákimine hat joldap, Saýmalkól – Syrymbet – Qaraqamys – Svetloe jolyn jáne Svetloe – Aqtas jolyn jóndeýge járdemdesýin surapty. Oǵan ákimniń jol salasyna jetekshilik jasaıtyn orynbasary qol qoıǵan jaýapta Saýmalkól – Syrymbet – Qaraqamys – Svetloe avtomobıl jolyn jóndeýge jobalaý-smetalyq qujattama jasalyp, 2019-2020 jyldary jóndeletin joldar tizbesine engiziletini, al Svetloe – Aq­tas joly buǵan deıin eshkimniń ıeli­gin­de bolmaǵandyqtan Aıyrtaý aýdany ákim­diginiń balansyna alynatyny habarlanǵan.

О́kinishke qaraı, Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń ýádesi de qaǵaz júzinde ǵana qalǵan. Jýyrda Dáýqara aýylynda bolǵanymyzda jergilikti turǵyndar elý shaqyrym jerdegi aýdan ortalyǵy – Saýmalkól aýylyna barý úshin shurq-tesik jolda eki-úsh saǵat ýaqyttaryn shy­ǵyndaıtynyn, ári jeńil kólikterin mer­ziminen buryn tozdyryp júrgenderin aı­typ shaǵyndy. Aqtas – Svetloe joly da esh jón­deý kórmeı, jyldan-jylǵa búlinip barady.

Soltústik Qazaqstan oblysynda jer­gilikti joldar ǵana emes, respýblıkalyq mańyzdaǵy joldardyń sapasy da ońyp turǵan joq. Mysaly, Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdan turǵyndary Toqsan bı jáne Drýjba aýyldarynyń arasyndaǵy avtomobıl jolynyń nasharlyǵynan qıyndyq kórip otyr. Bul, uzyndyǵy 53 kılometr jol ýchaskesi apatty jaǵdaıda bolǵandyqtan, onda jol-kólik oqıǵalary jıi bolyp turady. Al oǵan júrgizilgen kútip ustaý jumystary jóndi nátıje bermeı, búginde kádimgi greıderge aınalǵan. Osy másele boıynsha jazylǵan shaǵymǵa Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi: Jezqazǵan – Petropavl avto­jolynyń sapasyn jaqsartý maqsatynda 2025 jylǵa deıingi «Nurly jol» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda atal­ǵan joldy tolyq rekonstrýksııalaý jos­parlanyp otyr. Oǵan deıin osy jol­dyń tehnıkalyq jaı-kúıi kútip ustaý jumys­tary arqyly saqtalatyn bolady», dep jaýap beripti.

«Jany ashymastyń qasynda basyń aýyrmasyn» degen osy. Áıtpese, uzyndyǵy 1100 kılometrden asatyn respýblıkalyq mańyzdaǵy Jezqazǵan – Petropavl avtomobıl jolyn túgeldeı rekonstrýksııalap shyǵý úshin el qazynasynan ondaǵan mıllıard qarjy bólinýin kútip, qol qýsyryp otyrý qısynǵa kele me? Osy asfalt joldyń kólik júrýge jaramdy tustaryn jóndeýdi keıinge qaldyryp, aldymen Toqsan bı men Drýjba aýyldary arasyndaǵy 53 kılometrlik jol ýchaskesin rekonstrýksııadan ótkizýge nege bolmasyn?!

 

Soltústik Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Túıtkili kóp turǵyn úı

Saıasat • Keshe

Jas sarapshylar taldaýy

Saıasat • Keshe

Ketigin tapqan kásiporyn

Ekonomıka • Keshe

Aıan týraly baıan

Rýhanııat • Keshe

Úzdikter anyqtaldy

Fýtbol • Keshe

Fransııa – pleı-offta

Fýtbol • Keshe

Aıazdaǵy apat

Aımaqtar • Keshe

Arheolog asýlary

Qoǵam • Keshe

Uqsas jańalyqtar