Táýelsizdiginiń otyz jyldan astam tarıhy bar elimiz úshin onomastıkanyń ózekti máseleleriniń tolyq sheshilmeýi – oılandyratyn da, opyndyratyn da jaǵdaı. Sebebi keıingi kezde kórshiles Reseıde qazaq jeriniń teriskeıine kóz alartýshy saıasatkersymaqtar birinen soń biri bas kóterip, oqtyn-oqtyn aqparattyq shabýyl jasap, kópe-kórineý arandaýshylyq áreketke baryp jatqany málim. Soltústik óńirlerdegi eldi mekenderdiń oryssha ataýlary – olardyń aram pıǵyldy saıası oıynyndaǵy mańyzdy «kózir» ekeni anyq.
Eldi mekenderdiń eski ataýlarynyń áli túgel aýystyrylmaýynyń, bizdińshe, eki sebebi bar. Birinshisi – jergilikti bılik organdary men zııaly qaýymnyń nemquraıdylyǵy men tabansyzdyǵy. Mysaly, SQO-nyń Qyzyljar aýdanyndaǵy Chapaevo aýylynyń turǵyndary kezinde osy eldi meken ataýyn Bolashaq dep ózgertý úshin jınalys ótkizip, kópshilik daýyspen kelisim bergen. О́kinishke qaraı, tipti Chapaevoda turmaıtyn, «sengeninen súıengeni kúshti» bir belgili kásipkerdiń qarsylyǵyna bola, burynǵy oblys ákimi men tórtinshi shaqyrylymdaǵy oblystyq máslıhat depýtattary zańdy negizde sheshilip turǵan máseleni keıinge qaldyrǵan.
Aqmola oblysynyń ortalyǵy Kókshetaý qalasynyń quramdas bóligi – Krasnyı ıar aýyly turǵyndarynyń kóbi – qazaqtar. Al kókshetaýlyq zııaly qaýym ókilderi ara-tura: «Petropavl qalasynyń ataýyn qashan Qyzyljar qylasyńdar?», dep kórshiles soltústikqazaqstandyq aǵaıyndardy synap-minep júrse de, óz irgelerindegi Krasnyı ıardy Qyzyljar etip ózgertýdi áli oıǵa almapty. Osy óńirdegi Shýchınsk, Stepnogorsk, Stepnıak syndy shaǵyn qalalar ataýlary da myzǵymaı tur.
Eldi mekender ataýlarynyń ózgertilmeýiniń ekinshi sebebi – qoldanystaǵy zańnamadaǵy olqylyqta. О́ıtkeni bir kezde onomastıka máselelerin jergilikti ákimdikter men máslıhattar eldi mekender turǵyndarynyń pikirin suramaı-aq, ózderi birlesip sheshe-tuǵyn. Munyń aıaǵy qazaǵy qalyń óńirlerde qolynda bıligi bar laýazym ıeleri men olarǵa yqpalyn júrgizip turǵan baılardyń «atasynyń atyna – aýyl, kókesiniń atyna – kóshe berýine» ákelip soqqany málim. Osyǵan oraı, 2013 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» zańǵa ózgeris engizilip, eldi mekender men olardyń quramdas bólikteriniń ataýlaryn aýystyrý úshin tıisti aýmaq halqynyń pikirin suraý mindetteldi. Alaıda bul ózgeris soltústik óńirlerdegi orystildi turǵyndar kóbirek qonystanǵan eldi mekenderdiń kúni ótken ataýlaryn jańartýda úlken kedergi týdyryp otyr. Shyntýaıtynda, mundaı eldi mekender ataýlaryn ózgertý úshin turǵyndar jınalysyn ótkizip, olardy ózara pikirsaıysqa túsirip, ekige jarý etnosaralyq tatýlyqqa syzat túsiretin teris faktorǵa aınaldy. Demek, onomastıka salasyndaǵy túıinderdi tarqatý úshin atalǵan zańdy qaıtadan qarap, túzetý qajet.
Bizdińshe, kez kelgen eldi meken men kóshe ataýyn ózgertý úshin turǵyndardyń pikirin suraý qajet emes. Mundaı máseleni jergilikti atqarýshy jáne ókiletti organdar burynǵysha birlesip sheshkeni jón. Tek erterekte jol berilgen óreskeldikterdi boldyrmaý jáne qoǵamdaǵy etnosaralyq tatýlyqty saqtaý maqsatynda tıisti aýmaqtaǵy Qoǵamdyq keńes pen Qazaqstan halqy óńirlik assambleıasynyń pikirlerin eskerýdi zańdastyrǵan durys bolar. Sondaı-aq halyq saılaǵan Memleket basshysyna osy salada aıryqsha quqyq berilse, quba-qup. Ata Zańda jazylǵanyndaı, Qazaqstan – baıyrǵy qazaq jerinde qurylǵan, birtutas memleket ekenin eskere otyryp, aldaǵy ýaqytta osyndaı qadamdarǵa barý kerek dep bilemiz.
