Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgen Malaızııa Premer-mınıstri Nadjıb Týn Razakpen kezdesti. Joǵary deńgeıdegi kezdesý barysynda taraptar saýda-ekonomıkalyq, ınvestısııalyq, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyq aıasyn keńeıtýdiń negizgi baǵyttary talqylandy.
Táýelsizdik alǵan jyldardan beri elimiz kóptegen eldermen dıplomatııalyq baılanystar ornatyp qana qoımaı, túrli halyqaralyq uıymdardyń tolyqqandy múshesine de aınaldy. El egemendigin alǵashqylardyń qatarynda moıyndap, ózara yntymaqtastyq ornatýǵa nıet tanytqan sondaı memleketterdiń biri – Malaızııa. Sol sebepti de, Batys pen Shyǵysta saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik-mádenı qarym-qatynasty teń ustap kele jatqan Qazaqstan úshin Malaızııa Shyǵys Azııadaǵy senimdi seriktesterdiń biri. Búginde ıslam álemindegi jedel damyǵan el sanalatyn bul elmen Qazaqstannyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń negizi 1992 jyldyń 16 naýryzynda qalanǵan. Al 1996 jyly Kýala-Lýmpýr qalasynda Qazaqstannyń, al Almatyda Malaızııa elshilikteriniń ashylýy eki el áriptestigine jańasha serpin beredi. Budan keıingi jyldary Qazaqstan Prezıdenti Malaızııa eline birneshe márte jasaǵan arnaıy jáne memlekettik saparlary, qos memleket arasyndaǵy yqpaldastyqqa yqpal etken bolatyn.
Aqordada ótken keshegi kezdesý aıasynda da Nursultan Nazarbaev pen Nadjıb Týn Razak búgingi kúnge deıin qos memleket arasynda ornatylǵan áriptestikti odan ári nyǵaıtý jáne kún tártibinde turǵan birqatar halyqaralyq, ózekti máseleler jóninde pikir almasty, ekijaqty baılanys tóńireginde áńgime órbitti.
Qazaqstan Prezıdenti Malaızııa Premer-mınıstrine Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgeni, sondaı-aq, Astana ekonomıkalyq forýmyna qatysyp, onyń deńgeıin kóterýge yqpal etkeni úshin alǵysyn jetkizdi. «Sońǵy úsh jylda biz úsh ret kezdestik, bul elderimiz arasyndaǵy qarym-qatynasty jandandyrýǵa serpin beredi. Byltyr kórsetkishterdiń 14 paıyzǵa artqanyna qaramastan, 130 mıllıon dollar taýar aınalymy kóleminiń jetkiliksiz ekenin aıtqan jón. Bul baǵytta bizde zor perspektıva bar. Elderimizdiń jáne jeke ózimizdiń aramyzda qalyptasqan dostyq pen ózara túsinistik qarym-qatynas Sizdiń saparyńyzdy ekijaqty yntymaqtastyq úshin paıdaly qylady, oǵan jańasha serpin dep aıtýǵa negiz bar, – dedi Memleket basshysy.
О́z kezeginde Nadjıb Týn Razak forýmǵa qatysýǵa ǵana emes, resmı saparmen kelýge de arnaıy shaqyrǵany úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵysyn bildirdi. «Maǵan Astana ekonomıkalyq forýmynyń ashylý rásimi úlken áser qaldyrdy. Oǵan osynsha kóp adamnyń qatysýy sharanyń bedeli qanshalyq óskenin kórsetedi. Osyndaı forým ótkizý arqyly ózekti halyqaralyq máselelerdiń talqylanýyna Sizdiń qosyp otyrǵan úlesińizdi atap aıtqym keledi», dedi Malaızııa Premer-mınıstri bul oraıda.
Nadjıb Týn Razak sonymen qatar, búginde birqatar salalardaǵy yntymaqtastyqtyń deńgeıi ósip kele jatqanyn, ol buǵan deıingi kezdesýler barysynda mejelengen ýaǵdalastyqtardy júzege asyrýǵa oń yqpal etip otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq, ol saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jandandyrý úshin kólik-logıstıka salasyndaǵy múmkindikterdi keńeıtýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Malaızııa Premer-mınıstri ózara áriptestikti memleketaralyq deńgeımen qatar, halyqaralyq qurylymdar aıasynda nyǵaıtýdyń mán-mańyzyna da nazar aýdardy.
Bul kúngi ekijaqty kezdesýden keıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Malaızııa Premer-mınıstri Nadjıb Týn Razak birlesken brıfıng ótkizdi.
Brıfıng barysynda Qazaqstan Prezıdenti álemdik saıasattaǵy túrli jáıtter jóninen eki eldiń ustanymdarynyń uqsastyǵyna nazar aýdardy. «Biz etnostardyń áralýandyǵymen, dinniń ózara yqpaldastyǵymen, syrtqy saıası qyzmetimizben, ekonomıkaǵa qatysty kózqarastarymyzben uqsaspyz. Sondyqtan, bizdiń el Malaızııamen yntymaqtastyqty damytýǵa, tájirıbesin qoldanýǵa, bul elde memlekettik qyzmetshiler men stýdentterimizdi oqytýǵa múddeli. Nadjıb Týn Razaktyń búgingi sapary elderimiz arasyndaǵy qarym-qatynastardy jańa deńgeıge alyp shyǵady dep senemin», dedi Memleket basshysy bul oraıda.
Nursultan Nazarbaev sondaı-aq, ekijaqty qarym-qatynastardyń damýynyń oń qarqynyn atap óte kele bylaı dedi: «Sapar aıasynda bıznestik qurylymdar arasynda jalpy mólsheri 1,1 mlrd. dollardan asatyn úsh kelisimshartqa qol qoıyldy, sonyń ishinde, ekeýi Mańǵystaý, bireýi Jambyl oblysyndaǵy jobalar boıynsha júzege aspaq». Buǵan qosa, Memleket basshysy sapar barysynda qol qoıylǵan kelisimsharttar malaızııalyq kompanııalardyń Qazaqstanǵa ınvestısııa salý nıetiniń aıqyndyǵyn kórsetetinin atap ótti. Bul rette ol elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymy áleýetimizge tolyq saı emestigin, soǵan oraı kórsetkishterdi aldaǵy jyldary áldeqaıda bıik deńgeıge kóterý qajettigine nazar aýdardy.
О́z kezeginde Nadjıb Týn Razak bul onyń Qazaqstanǵa ekinshi sapary ekenin aıtty. «Men ózimniń 2011 jyly Dúnıejúzilik ıslam ekonomıkalyq forýmyna qatysýǵa kelgen saparymdy jyly sezimmen eske alamyn. Bizdiń ekijaqty qarym-qatynasymyzdyń oń sıpattaǵy damýy týraly Qazaqstan Prezıdentiniń pikirin tolyq qoldaımyn, bizge ony ári qaraı jaqsartý joldaryn qarastyrǵan jón», degen Malaızııa Premer-mınıstri. Nadjıb Týn Razak sondaı-aq, kelissózder barysynda «Petronas» kompanııasy tarapynan Qazaqstannyń munaı-gaz salasyna ınvestısııa salý múmkindigi de sóz bolǵanyn aıtty. Buǵan qosa, Qazaqstan Prezıdentiniń sózin qoshtap, rasymende qos memleket arasynda kóptegen halyqaralyq máseleler jónindegi ustanymdary uqsas ekendigin atap ótti. Sóziniń sońynda Malaızııa Premer-mınıstri óziniń sapary ekijaqty qatynastardy nyǵaıtýǵa, tereńdetýge septigin tıgizetindigine senimin bildirdi.
Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy basymdyqqa ıe seriktes – Malaızııa arasyndaǵy saýda aınalymy 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha 122,7 mln. dollarǵa jetken. Bul, sáıkesinshe, 2012 jyldaǵy kórsetkishten 14 paıyzǵa artyq. Al Malaızııaǵa qazaqstandyq eksporttyń mólsheri 1,8 mln. dollar bolsa, ımport 120,9 mln. dollardy quraǵan. Malaızııadan keletin ınvestısııa mólsheri de artyp keledi. Máselen, 2011 jyly bul elden Qazaqstanǵa aǵylǵan ınvestısııa kólemi 0,4 mln. dollar bolsa, 2012 jyly bul kórsetkish 0,5 mln. dollardy quraǵan. Al 2013 jyly ınvestısııa mólsheri kóbeıip, 1,7 mln. dollarǵa jetken. Bolashaqta Qazaqstan men Malaızııa búgingi kúnge deıingi ornyqqan ekonomıkalyq áleýetterdiń tolyq ashylýy úshin birlesken jumystardy jandandyra túsýge nıet tanytyp otyr.
Bir atap óterligi, qos memleket tek saýda-ekonomıkalyq baılanysty ǵana emes, mádenı-gýmanıtarlyq, bilim-ǵylym salalaryndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa da múddeli. Buǵan jyl saıyn Malaızııanyń oqý-bilim mekemelerinde qazaqstandyq mamandardyń tájirıbeden ótýi, bul eldiń oqý oryndarynda 1,7 myńǵa tarta qazaqstandyq azamat bilim alýy dálel.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
Táýelsizdik alǵan jyldardan beri elimiz kóptegen eldermen dıplomatııalyq baılanystar ornatyp qana qoımaı, túrli halyqaralyq uıymdardyń tolyqqandy múshesine de aınaldy. El egemendigin alǵashqylardyń qatarynda moıyndap, ózara yntymaqtastyq ornatýǵa nıet tanytqan sondaı memleketterdiń biri – Malaızııa. Sol sebepti de, Batys pen Shyǵysta saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik-mádenı qarym-qatynasty teń ustap kele jatqan Qazaqstan úshin Malaızııa Shyǵys Azııadaǵy senimdi seriktesterdiń biri. Búginde ıslam álemindegi jedel damyǵan el sanalatyn bul elmen Qazaqstannyń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń negizi 1992 jyldyń 16 naýryzynda qalanǵan. Al 1996 jyly Kýala-Lýmpýr qalasynda Qazaqstannyń, al Almatyda Malaızııa elshilikteriniń ashylýy eki el áriptestigine jańasha serpin beredi. Budan keıingi jyldary Qazaqstan Prezıdenti Malaızııa eline birneshe márte jasaǵan arnaıy jáne memlekettik saparlary, qos memleket arasyndaǵy yqpaldastyqqa yqpal etken bolatyn.
Aqordada ótken keshegi kezdesý aıasynda da Nursultan Nazarbaev pen Nadjıb Týn Razak búgingi kúnge deıin qos memleket arasynda ornatylǵan áriptestikti odan ári nyǵaıtý jáne kún tártibinde turǵan birqatar halyqaralyq, ózekti máseleler jóninde pikir almasty, ekijaqty baılanys tóńireginde áńgime órbitti.
Qazaqstan Prezıdenti Malaızııa Premer-mınıstrine Qazaqstanǵa resmı saparmen kelgeni, sondaı-aq, Astana ekonomıkalyq forýmyna qatysyp, onyń deńgeıin kóterýge yqpal etkeni úshin alǵysyn jetkizdi. «Sońǵy úsh jylda biz úsh ret kezdestik, bul elderimiz arasyndaǵy qarym-qatynasty jandandyrýǵa serpin beredi. Byltyr kórsetkishterdiń 14 paıyzǵa artqanyna qaramastan, 130 mıllıon dollar taýar aınalymy kóleminiń jetkiliksiz ekenin aıtqan jón. Bul baǵytta bizde zor perspektıva bar. Elderimizdiń jáne jeke ózimizdiń aramyzda qalyptasqan dostyq pen ózara túsinistik qarym-qatynas Sizdiń saparyńyzdy ekijaqty yntymaqtastyq úshin paıdaly qylady, oǵan jańasha serpin dep aıtýǵa negiz bar, – dedi Memleket basshysy.
О́z kezeginde Nadjıb Týn Razak forýmǵa qatysýǵa ǵana emes, resmı saparmen kelýge de arnaıy shaqyrǵany úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵysyn bildirdi. «Maǵan Astana ekonomıkalyq forýmynyń ashylý rásimi úlken áser qaldyrdy. Oǵan osynsha kóp adamnyń qatysýy sharanyń bedeli qanshalyq óskenin kórsetedi. Osyndaı forým ótkizý arqyly ózekti halyqaralyq máselelerdiń talqylanýyna Sizdiń qosyp otyrǵan úlesińizdi atap aıtqym keledi», dedi Malaızııa Premer-mınıstri bul oraıda.
Nadjıb Týn Razak sonymen qatar, búginde birqatar salalardaǵy yntymaqtastyqtyń deńgeıi ósip kele jatqanyn, ol buǵan deıingi kezdesýler barysynda mejelengen ýaǵdalastyqtardy júzege asyrýǵa oń yqpal etip otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq, ol saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jandandyrý úshin kólik-logıstıka salasyndaǵy múmkindikterdi keńeıtýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Malaızııa Premer-mınıstri ózara áriptestikti memleketaralyq deńgeımen qatar, halyqaralyq qurylymdar aıasynda nyǵaıtýdyń mán-mańyzyna da nazar aýdardy.
Bul kúngi ekijaqty kezdesýden keıin Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Malaızııa Premer-mınıstri Nadjıb Týn Razak birlesken brıfıng ótkizdi.
Brıfıng barysynda Qazaqstan Prezıdenti álemdik saıasattaǵy túrli jáıtter jóninen eki eldiń ustanymdarynyń uqsastyǵyna nazar aýdardy. «Biz etnostardyń áralýandyǵymen, dinniń ózara yqpaldastyǵymen, syrtqy saıası qyzmetimizben, ekonomıkaǵa qatysty kózqarastarymyzben uqsaspyz. Sondyqtan, bizdiń el Malaızııamen yntymaqtastyqty damytýǵa, tájirıbesin qoldanýǵa, bul elde memlekettik qyzmetshiler men stýdentterimizdi oqytýǵa múddeli. Nadjıb Týn Razaktyń búgingi sapary elderimiz arasyndaǵy qarym-qatynastardy jańa deńgeıge alyp shyǵady dep senemin», dedi Memleket basshysy bul oraıda.
Nursultan Nazarbaev sondaı-aq, ekijaqty qarym-qatynastardyń damýynyń oń qarqynyn atap óte kele bylaı dedi: «Sapar aıasynda bıznestik qurylymdar arasynda jalpy mólsheri 1,1 mlrd. dollardan asatyn úsh kelisimshartqa qol qoıyldy, sonyń ishinde, ekeýi Mańǵystaý, bireýi Jambyl oblysyndaǵy jobalar boıynsha júzege aspaq». Buǵan qosa, Memleket basshysy sapar barysynda qol qoıylǵan kelisimsharttar malaızııalyq kompanııalardyń Qazaqstanǵa ınvestısııa salý nıetiniń aıqyndyǵyn kórsetetinin atap ótti. Bul rette ol elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymy áleýetimizge tolyq saı emestigin, soǵan oraı kórsetkishterdi aldaǵy jyldary áldeqaıda bıik deńgeıge kóterý qajettigine nazar aýdardy.
О́z kezeginde Nadjıb Týn Razak bul onyń Qazaqstanǵa ekinshi sapary ekenin aıtty. «Men ózimniń 2011 jyly Dúnıejúzilik ıslam ekonomıkalyq forýmyna qatysýǵa kelgen saparymdy jyly sezimmen eske alamyn. Bizdiń ekijaqty qarym-qatynasymyzdyń oń sıpattaǵy damýy týraly Qazaqstan Prezıdentiniń pikirin tolyq qoldaımyn, bizge ony ári qaraı jaqsartý joldaryn qarastyrǵan jón», degen Malaızııa Premer-mınıstri. Nadjıb Týn Razak sondaı-aq, kelissózder barysynda «Petronas» kompanııasy tarapynan Qazaqstannyń munaı-gaz salasyna ınvestısııa salý múmkindigi de sóz bolǵanyn aıtty. Buǵan qosa, Qazaqstan Prezıdentiniń sózin qoshtap, rasymende qos memleket arasynda kóptegen halyqaralyq máseleler jónindegi ustanymdary uqsas ekendigin atap ótti. Sóziniń sońynda Malaızııa Premer-mınıstri óziniń sapary ekijaqty qatynastardy nyǵaıtýǵa, tereńdetýge septigin tıgizetindigine senimin bildirdi.
Qazaqstan men Ortalyq Azııadaǵy basymdyqqa ıe seriktes – Malaızııa arasyndaǵy saýda aınalymy 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha 122,7 mln. dollarǵa jetken. Bul, sáıkesinshe, 2012 jyldaǵy kórsetkishten 14 paıyzǵa artyq. Al Malaızııaǵa qazaqstandyq eksporttyń mólsheri 1,8 mln. dollar bolsa, ımport 120,9 mln. dollardy quraǵan. Malaızııadan keletin ınvestısııa mólsheri de artyp keledi. Máselen, 2011 jyly bul elden Qazaqstanǵa aǵylǵan ınvestısııa kólemi 0,4 mln. dollar bolsa, 2012 jyly bul kórsetkish 0,5 mln. dollardy quraǵan. Al 2013 jyly ınvestısııa mólsheri kóbeıip, 1,7 mln. dollarǵa jetken. Bolashaqta Qazaqstan men Malaızııa búgingi kúnge deıingi ornyqqan ekonomıkalyq áleýetterdiń tolyq ashylýy úshin birlesken jumystardy jandandyra túsýge nıet tanytyp otyr.
Bir atap óterligi, qos memleket tek saýda-ekonomıkalyq baılanysty ǵana emes, mádenı-gýmanıtarlyq, bilim-ǵylym salalaryndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa da múddeli. Buǵan jyl saıyn Malaızııanyń oqý-bilim mekemelerinde qazaqstandyq mamandardyń tájirıbeden ótýi, bul eldiń oqý oryndarynda 1,7 myńǵa tarta qazaqstandyq azamat bilim alýy dálel.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
