Saqtandyrý qorynyń ıgiligin kim kórip otyr?

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qa­zaqstan halqyna Joldaýynda: «Den­saý­lyq saqtaý salasynda biraz reforma júrgizildi. Degenmen, onyń jaǵdaıy áli de máz emes. Árıne, jyldar boıy qordalanǵan túıtkilder bir mezette sheshilmeıdi. Son­dyq­tan, asa mańyzdy máselelerdi retke kel­tirýge basa mán bergen jón. Sonyń biri – qarjylandyrý júıesi. Osy salaǵa qarjynyń jetkilikti bólinbeýi qalypty jaǵdaıǵa aınalǵan. Sonyń kesirinen, jurt saqtandyrý júıesine qosylsa da, me­dısınalyq qyzmet tolyq kólemde kór­setilmeı otyr. Búginde medısınalyq kómek memleket kepildik bergen jáne saq­tan­dyrý paketi dep ekige bólingen. Ashyǵyn aıtsaq, mundaı júıeniń tıimdiligi tómen. Tipti saqtandyrý modeli turaqsyz ári júıesiz damýda. Bul – úlken olqylyq. Erikti medısınalyq saqtandyrý júıesin engizetin ýaqyt áldeqashan jetti. Úkimetke densaýlyq saqtaý salasyn jáne jalpy áleýmettik salany qarjylandyrý júıesin qaıta qaraýdy tapsyramyn», dep den­saý­lyq saqtaý salasyndaǵy kóptiń kó­keıinde júrgen máseleniń sheshimin aıtty.

Kóp uzamaı Densaýlyq saqtaý mı­nıs­tr­­ligi salany qarjylandyrý tásil­derin qaıta qarap, iske asatyn sharalardy qa­byl­dady. Osylaısha, vedomstvo tegin me­dı­sınalyq kómektiń kepildik berilgen kóle­miniń shyǵystaryn jáne 15 jeńildik sana­tyndaǵy tulǵanyń medısınalyq saq­tandyrý júıesine aýdaratyn jarnasyn qosymsha qarjylandyrý máselesin pysyq­taýdy qolǵa aldy. Sondaı-aq qarajatty ákim­shilendirýdi ońaılatý jáne tıimdi paıdalaný úshin medısınalyq kómektiń ke­pildik berilgen kólemi men MÁMS júıesi paketteriniń qarjylyq shyǵynyn biriktirý jaǵyn zań aıasynda retteýdi josparlap otyr. Izin ala sala basshysy Ajar Ǵınııat: «MÁMS júıesin engizý jaǵdaıynda erik­ti medısınalyq saqtandyrýdy tolyq iske qosý úshin medısınalyq kómektiń baǵyttary, erikti medısınalyq saqtandyrý qarajatymen jabylatyn qyzmetter ti­zbe­si aıqyndalatyn bolady. Sondaı-aq sheteldikter, atap aıtqanda, eńbek mıgranttary men sheteldik stýdentter úshin júk­tel­gen medısınalyq saqtandyrý zań­na­ma boıynsha bekitiledi jáne iske asyrylady», dep aldaǵy joba-jospardyń barysyn aıtqan edi.

Qazir MÁMS júıesin synaıtyndardyń deni emhanada sapaly medısınalyq kómek kór­setilmegenin, joǵary maman­dan­dy­ryl­ǵan medısınalyq qyzmet túrlerine qoly jetpegenin aıtyp shaǵymdanady. Aı saıyn jarnasyn aýdarǵan tulǵanyń medısınalyq kómekti talap etýi zańdylyq qoı. Keıinirek sheginsek, medısınalyq saqtandyrýdyń tár­tibi belgili bolǵan soń, ár óńirdegi den­saý­lyq saqtaý basqarmalary túsindirý ju­mystaryna aralasty. 2020 jyly MÁMS júıesi engizilip, oǵan ár azamat jal­a­qysynyń 2 paıyzyn aýdaratyny bel­gili boldy. Nesin jasyramyz, bul ja­ńa­lyq pandemııa kezinde dári-dármek tapshylyǵy bilinip, otandyq medısınanyń sapasyn synap jatqan eldiń kóńilin kúpti qyla qoımady. Biraq sol ýaqytta ár azamat saq­­tandyrý qoryna qarjy aýdaryp, jú­ıe­niń ıgiligin kórdi emes pe? Demek óziniń jáne otbasynyń saýlyǵyn oılaǵan aǵaıyn qorǵa tıisti qarjyny aýdaryp, medısınalyq kómektiń paketin tolyq kólemde alýdan qashpaıdy. Máseleniń mán-jaıyna tereńirek úńilsek, áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory men medısına mekemeleriniń arasynda baılanys berik pe degen saýal týady. Bul saqtandyrý qoryna úzbeı aqsha aýdaryp otyrǵan azamattyń densaýlyǵy syr berip, emhanaǵa qaıyrylsa, onda pasıenttiń kóńilin taýyp qyzmet kórsetetin dáriger únemi tabyla bermeıdi. Osydan kelip «áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna qarjy quıyp otyrmyz. Qyzmet sapasy kóńilden shyqpaıdy» degen qarsy pikir aıtylyp jatady. Osy tusta tańnan keshke deıin baıyz tappaı eńbek etip, syrqattyń júz túrin kórse de, ár naýqastyń áýenine tóńkerilip otyrǵan dárigerlerdi de túsinýge bolady. Ári saqtandyrý qoryna túsken qarjy jalpy medısına salasyna emes, tek sol emhananyń kerek-jaraǵyna jarap jatsa bir sári. О́ıtkeni qor men medısına mekemeleriniń arasynda mundaı tyǵyz baılanys ornamaǵan. Bizge densaýlyq saqtaý salasynyń jaı-kúıin aıtyp bergen medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Saǵyndyq Ordabekov te saqtandyrý júıesiniń kemshin tustary bar ekenin jasyrmady.

– Medısınalyq kómektiń sapasy, onyń problemalary jaıly el ishinde sóz kóp. Muny kúndelikti tirshilikte kórip júrmiz. Bir baıqaǵanymyz, jańadan kelgen ár mınıstr óz jumysyn kór­se­tý maq­sa­tyn­da bir reforma ja­saý­dy ádet­ke aınaldyrdy. Birer kúnniń be­de­rinde otandyq telear­nalardyń birinde mınıstr Ajar Ǵınııat suh­bat berdi. Rasyn aıtý kerek, habarǵa kóńilim tolmady. О́ıtkeni áli de densaýlyq saqtaý salasynda týyndap jatqan problemalardy aınalyp ótip, burynnan belgili máselelerdi úıip-tókti. Suhbatta memleket kepildik bergen medısınalyq kómek pen mindetti áleýmettik saqtandyrý ja­ıyn halyqqa uǵynyńqy jetkize almady. Erikti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilgenine az ýaqyt bolmady. Biraq qarapaıym halyq medısınalyq kómektiń jaqsaryp ketkenin áli sezinbeı otyrǵany ras. Kezinde MÁMS engizilgende basshylar dárigerlik kómektiń sapasy jaqsarady, medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy sonyń esebinen ósedi, ár pasıent óz densaýlyǵyn jaqsartady dep málimdegen. О́kinishke qaraı, saqtandyrý júıesi óz qyzmetin tolyq aqtady dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Naýqas bir dárigerden, ekinshi, úshinshi dá­ri­gerge barýmen ábden tıtyqtaıdy. Sol dárigerlik kómekti alý úshin kabınetten-kabınetke júrip júıkesin juqartqansha qaltasynan qarjy jumsap, jekemenshik medısınalyq klınıkalarǵa barǵandy jón sanaıdy, – deıdi Saǵyndyq Ordabekov.

Árıne, professor saladaǵy búgin anyq­tal­ǵan olqylyqtardan ǵana emes, eki kúnniń birinde áleýmettik jelide talqylanatyn máseleniń mán-jaıynan habar berip otyr. Qosh, sonymen Prezıdent tapsyrmasynan keıin jýyrda áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory saqtandyrý mártebesin alý­dyń jańa tetigi iske qosylǵanyn habar­lady. Onda 5 qyrkúıekten bastap azamat­tar­dyń jyl buryn aldyn ala sa­q­tandyrýǵa múmkindigi bar ekeni jazylǵan. Eskeretin jaıt, bul rette turǵyndar ótken 12 aıdyń qaryzyn óteýi mindetti emes. Qazirdiń ózin­de osy jańashyldyqty 2,6 myńnan astam azamat paıdalanyp, oń baǵasyn bergen kórinedi. Al buryn saqtandyrý júıesine tirkelý úshin ótken 12 aıdaǵy jarnany tóleý mindettelgen edi. Jańa erejege saı endi turǵyndar saqtandyrý qoryna byl­tyr­ǵy tólenbegen kezeńder úshin aqsha aýda­ryp, shyǵyndalmaıdy. Qazan aıynyń bel ortasynda 2 600-den astam azamat jańa mehanızmdi paıdalansa, Almaty, Astana qalalary jáne Almaty, Qaraǵandy, Túrkistan, Jambyl oblystarynyń tur­ǵyn­­dary jyl buryn saqtandyrylyp, MÁMS tizimindegi medısınalyq kómektiń tıimdiligin joǵary baǵalaǵanǵa uqsaıdy. Sebebi saqtandyrýdyń jańa tártibi bo­ıynsha salymshy ár aıǵa bólek 3 myń teńgeden aýdaryp, ıaǵnı 12 tólem jasaýy kerek. Eskeretin jaıt, júıe ár aıdy bó­lek esepteıtin bolǵan soń, 12 aıdyń tóle­min birden emes, bólek-bólek aýdarym ja­sa­ǵan durys. MÁMS jarnalaryn ekinshi deńgeıdegi kez kelgen bank nemese bank­tiń mobıldi qosymshalarynan, termınal jáne «Qazposhta» fılıaldarynan tóleýge bolady.

Medısınalyq saqtandyrý júıesindegi qordalanǵan máseleler kezeń-kezeńimen ret­teledi delik. Al jyldar boıy aıtylatyn qyzmet kórsetý sapasyn qazirden saq­tandyrý júıesimen qatar naqtylaǵan jón sekildi.

– MÁMS-ke ketken qarjydan qa­ıyr joq. Sondyqtan halyq arasynda qa­zirgi medısınalyq kómekke senimsiz qaraıtyndar kóp. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev keıingi Joldaýynda oryndy syn aıtty. Onysyn halyq durys qabyldady. Biraq odan bılik ıeleri esh nátıje shyǵarmady. «Baıaǵy jartas – sol jartas» kúıinde qalyp otyr. Halqy bar bolǵany 19 mln-nan sál ǵana asatyn bizdiń elde MÁMS-ti taratyp, azamattarǵa dárigerlik kómek berýge, salany tolyq mem­leketten qarjy­­­­landyrý­ǵa qaý­­­qary je­te­di dep oılaı­myn. Qa­zir em­­de­lýdi kóz­d­e­gen­der der ke­zin­de aýrý­ha­naǵa ja­ta almaıdy. Onda­ǵy­lar­dyń «Kezek kúte­ tu­­ryńyz, bólin­gen qar­jy jetpeı jatyr, ázirshe jatqyza al­maımyz» degen sıpattaǵy syltaýy kóp. Shý shyǵarǵandarǵa «Bólingen qar­jy taýsyldy, kelesi aıdyń basynda jatqyzamyz», dep jaýap qatatyn bólimshe meńgerýshileri bar. Tipti keıbir bas dárigerler qyzmetkerlerin jyl sońyna qaraı qarajattyń joqtyǵynan aqysyz demalysqa jiberýge májbúr. Mysaly, taıaýda Jańatas qalasyna barǵanymda aýdandyq aýrýhanada osyndaı másele týyn­daǵanyn bildim. Eger qyzmetkerlerdiń jaǵ­daıy osyndaı bolsa, medısınalyq kómek qalaı sapaly bolady? Búginde medı­sı­nalyq kómek halyqqa qoljetimdi ári sapaly dep aıta almaımyz. Erteli-kesh sózden iske kóshkenimiz jón dep oılaımyn. Oǵan memlekettiń múmkindigi ábden jetedi, – deıdi densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi S.Ordabekov.

Prezıdenttiń erikti medısınalyq saqtandyrý jónindegi tapsyrmasy jyl sońyna deıin bir júıege keletin bolsa, emdelýshilerdiń otandyq medısınanyń sapasyna kózqarasy ózgerer. Turǵyndar emhanaǵa byltyr barmaǵanynyń esesine, burynǵydaı ótken 12 aıdyń tólemin jasap qıpaqtamaıtynyn joǵaryda aıttyq. Qysqasy, densaýlyq saqtaý salasynda jyl sońyna deıin júıege keltiretin sharýa barshylyq. Sondaı-aq Prezıdenttiń Úki­met­ke keler jyldan bastap aýyl tur­ǵyn­darynyń sapaly medısınalyq qyzmetke qol jetkizýi úshin Ulttyq jobany iske asyrýdy tapsyrǵanyn umytpaǵan jón.

Sándibek PIRENOV,

«Egemen Qazaqstan»