Buqaralyq sport – basym baǵyt

Memleket basshysy byltyrǵy Jol­daýynda sport ınfraqurylymyn kezeń-kezeńimen salý arqyly buqaralyq jáne balalar sportymen aınalysýǵa keń jaǵdaı jasaýdyń mańyzyna toqtaldy. Prezıdent tarapynan bul baǵytqa basymdyq berý týraly tapsyrmalar áýelden aıtylyp keledi. Onyń birazy 2020 jyly 30 jeltoqsanda qabyldanǵan buqapalyq spoptty odan ápi damytýdy kózdeıtin dene shynyqtypý jáne spopt máselelepi boıynsha Zańda qamtyldy. Atap aıtqanda, dene shynyqtypý daıap­lyǵynyń, balalap-jasóspipimdep klýbtapynyń jáne dápigeplik-dene shynyqtypý dıspanseplepiniń jelisin keńeıtý, dene shynyqtypý jáne spopt boıynsha sabaqtan tys seksııalapdy júpgizgeni úshin muǵalimdepge bazalyq laýazymdyq jalaqynyń 100% mólshe­pinde qosymsha aqy engizý, bilim bepýdiń baplyq deńgeıindegi dene shynyqtypý sabaqtapynda ulttyq spopt túplepi boıynsha mindetti komponent engizý jónindegi nopmalap bar. Sondaı-aq halyqpen jumys isteý úshin spopt nusqaýshylapyn shtattyq orynmen qamtamasyz etý kózdelgen.

Dene shynyqtyrý jáne sport bas­qarmasynyń basshysy Samat Jyl­qybaevtyń aıtýynsha, búginde Astanada 672 dene shynyqtyrý jáne sport ujym­dary jumys isteıdi. 2022 jyly elordalyq oqýshylar sany 209 myńdy qurasa, onyń 52,8%-y, ıaǵnı 110,5 myń bala sport seksııalaryna qatysady. Sondaı-aq qaladaǵy 34 kolledjde oqıtyn 28 myń stýdenttiń 70,5 paıyzy nemese 20 myńy sportpen shuǵyldanady. Al 15 joǵary oqý ornynda bilim alyp júrgen 63,5 myń stýdenttiń 42,5 myńy sportqa beıim.

Astana halqyn sportpen júıeli túrde aınalysýǵa tartý úshin jyl basynan beri 248 nusqaýshy-ádisker engizildi. Qaladaǵy dene shynyqtyrý, saýyqtyrý jáne sport jumystaryn 3 403 shtattyq qyzmetker uıymdastyryp júrgizedi. Bıyl dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasyna qarasty mekemelerde jattyqtyrýshylar sany 410 jattyqtyrýshyny qurap otyr. Astana qalasy ákimdiginiń Olımpıadalyq rezervti daıarlaý ortalyǵynda 21 jat­tyq­tyrýshy, jalpy bilim beretin mektepterde 785 jattyqtyrýshy bar.

Balalar men jasóspirimder arasyn­da buqaralyq sportty damytý úshin 2021 jyly 1 mamyrdan bastap memle­kettik sport pen shyǵarmashylyq tapsyrystardy jan basyna shaqqandaǵy nor­matıvtik qarjylandyrý tetigi engizil­di. Memlekettik sport tapsyry­sy aıasynda 4-17 jas aralyǵyndaǵy bala­lar kontıngenti bar 25 sport túri boıyn­sha 577 seksııa jumys isteıdi. 36 myńnan asa joldama alǵan balalar sport seksııalaryna tegin barady. Ár bala­nyń sporttyq jáne shyǵarmashylyq baǵytta eki joldamaǵa deıin alýǵa múm­kindigi bar. Qazirgi kezde 28 aýla klýbynda áleýmettik az qamtylǵan otbasylardan 3 myńnan asa bala tegin oqyp, jattyǵady. Sondaı-aq ákimdik tarapynan bala kúninen sportpen aınalysyp kele jatqan jastar nazardan tys qalmaı, olarǵa osy baǵyttaǵy jolyn ary qaraı jalǵastyrýy úshin JOO-lardyń bilim granttary berilip keledi. Byltyr bir ǵana sport salasy boıynsha 50 grant bólindi. Bul baǵdarlama aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tabady.

Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes Astanada buqaralyq sportty damytýǵa baǵyttalǵan arnaýly baǵdarlamalar men túrli joba qolǵa alynǵan. Sonyń biri – «Qoljetimdi sport» jobasy. Bul bastama qala turǵyndaryn sport túrlerine baýlýǵa baǵyttalǵan, sondaı-aq birneshe sport seksııasyna tegin qatysýǵa múmkindik beredi. Atalǵan joba alǵash ret 2021 jyldyń qazan aıy­nan bastap qaladaǵy sport zaldarynda júzege asyryldy. Sporttyń 6 túri (fıtnes/zýmba, skandınavııalyq júris, karate, júgirý, toǵyzqumalaq, ústel tennısi) boıynsha jattyǵýlar 40-tan asa jerde ótkizildi. Skandınavııalyq serýendeý saıabaqtarda ótti. Kez kelgen adam sport túrin tańdap, aptasyna 3 ret jattyǵý jasaýǵa múmkindik aldy. Jobaǵa joǵary sanatty jattyqtyrýshylar, sport she­ber­leri, bilikti nusqaýshylar tartyldy. Jattyǵýlar klýb aýlalarynda, sport ortalyqtarynda jáne sport saraılarynda, sonyń ishinde «QAZAQSTAN» jeńil atletıka manejinde, Táýelsizdik saraıynda, «Alaý» muz saraıynda ótkizildi. Joba elorda turǵyndary arasynda jáne Instagram áleýmettik jelisinde tanymal boldy. Kún saıyn Instagram-da jattyǵýlardan beınematerıaldar men fotosýretter jarııalanyp otyrdy.

Bul joba byltyr jeltoqsan aıynyń sońyna deıin jalǵasyp, 20 myńǵa jýyq azamatty qamtydy. 2022 jyldyń sáýir aıynan bastap joba Qazaqstannyń 7 qalasynda qolǵa alyna bastady. Bul – Astana, Almaty, Shymkent, Semeı, Petropavl, Aqtaý jáne Taldyqorǵan qalalary. Jalpy alǵanda, barlyq qala­ny qosa eseptegende jobaǵa 120 bilikti nusqaýshy men jattyqtyrýshy jumyldyryldy.

Shynyqqysy keletin turǵyndar úshin alysqa uzamaı, aýlasynda da sport­pen aınalysýǵa jan-jaqty jaǵ­daı jasalyp jatyr. Aýlalardy jatty­ǵý quraldarymen jabdyqtap qana qoı­maı, olardy turaqty paıdalanýǵa ynta­landyratyn is-sharalar da jıi uıym­dastyrylyp keledi. Sondaı basta­malardyń biri – #AulaFit jobasy «Manhetten-2», «Olımp Palas-2», «Azat-2» turǵyn úı keshenderiniń aýlalarynda júzege asyrylýda. Joba boıynsha jazda dene shynyqtyrýdan arnaıy sabaqtar aptasyna 5 saǵat, qysta 3 saǵat ótkizildi. Jo­baǵa bilikti jattyqtyrýshylar qatysty. Byltyrdan bastap fýtbol, shahmat, strıt vorkaýt, basketbol, balalar fıtnesi bo­ıynsha barlyq aýlada tegin jattyǵýlar uıymdastyrý qolǵa alyndy.

«2020 jyly 25 mamyrdan bastap Astana qalasynda #AulaFit qanatqaqty jobasy bastaldy. Turǵyndar óz aýlalarynda tájirıbeli jattyqtyrýshylardyń nusqaýymen sportpen tegin aınalysýǵa múmkindik aldy. Aǵa býyn, jastar men balalar kún saıyn sportpen shuǵyldanady, bos ýaqytyn, demalysyn qyzyqty jáne paıdaly ótkizedi, psıhologııalyq qoldaý alady. Biz osy joba arqyly turǵyndardyń bir-birimen qalaı tanysqanyna, dostasqanyna kýá boldyq. Barlyǵy ashyq-jarqyn jáne sportpen shuǵyldanýǵa degen yqylasy zor. Jasy egde tartqan kisiler de jastardan qalmaı bilikti jattyqtyrýshylardyń sabaǵyna turaqty qatysady. Bolashaq Olımpıada chempıondary osyndaı aýlalardan shyǵady», dedi S.Jylqybaev.

Sonymen qatar Astanada ulttyq sport túrlerin damytýǵa den qoıylǵan. Munyń bir dáleli retinde «Asar joly» qaıyrymdylyq aksııasyn ataýǵa bolady. Bul joba aıasynda muqtaj jandarǵa qoldaý kórsetýmen qatar jas urpaqty ulttyq qundylyqtarǵa baýlý kózdelgen. Osy oraıda uıymdastyrýshylar qalalyq ıppodromdardyń birinde kıiz úı tigip, asyq atyp, quryltaı ótkizdi. Marafonǵa muryndyq bolǵandar – Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi, qala ákimdigi men «Asar Ume» qaıyrymdylyq qory. Aksııa barysynda kásipkerler men basqa da qaıyrymdy azamattar áleýmettik az qamtylǵan, kópbalaly otbasylarǵa bas­pana berip, qoldaý kórsetti.

Bul baǵyttaǵy jumystar da sıfr­landyrý arqyly keńinen kórine bastady. Aıtalyq, buqaralyq sportty damytý maqsatynda «One sport» jobasy ázirlenip jatyr. Iаǵnı arnaıy mobıldi qosymshada qaladaǵy barlyq sporttyq ınfraqurylym, sport túrleri boıynsha jattyǵýlar ótkiziletin zaldar, sport mekemelerindegi jattyqtyrýshylar, sporttyq is-sharalar jóninde aqparattar qamtý josparlanǵan. Osy oraıda Astanada 1 016 sport nysany jumys isteıtinin aıta ketken jón. Onyń ishinde dene shynyqtyrý nysandary – 804, bilim berý mekemeleri – 215, sport mektepteri – 9. Kúnine 7 myńnan asa adam shuǵyldanatyn 32 iri sport nysany bar.

«Qalamyzda túrli sport nysandary halyqtyń ıgiligine jarap jatyr. Ol oryndarda jattyǵýlarǵa arnalǵan qosymsha saǵattar bólinedi. Osylaısha, sport nysandary qala turǵyndary men óskeleń urpaǵymyz úshin qoljetimdi bolmaq. Osy baǵyt­taǵy jumystarymyzdy ary qaraı jal­ǵas­tyramyz. Halyq tarapynan túsip jatqan usynystar da eskeriledi. Mysa­ly, sporttyq qural-jabdyqtar satyp alý máselesi de kóp aıtylady», deıdi basqarma basshysy.

Sondaı-aq qalanyń shet aımaqtaryn­daǵy turǵyndardyń da dene shynyq­tyrýmen udaıy aınalysýyna qajetti ınfraqurylym jasaqtaý nazardan tys qalǵan emes. Birer jyl buryn Pre­zı­dent pármenimen elordanyń tórt shetinde, atap aıtqanda, «Kóktal-2», «О́ndiris», «Úrker» jáne «Jelezno­dorojnyı» turǵyn alaptarynda sport­tyq saýyqtyrý keshenin salý jospar­lanǵan edi. Búginde solardyń ekeýi «Kóktal-2» men «О́ndiris» mańynda paıdalanýǵa berilip, oqý-jattyǵý jıyndary júrgizilip jatyr. Al «Úrker» jáne «Jeleznodorojnyı» turǵyn alaptaryndaǵy saýyqtyrý kesheniniń qurylysy jospar boıynsha 2023 jyly aıaqtalýy kerek.

Buǵan qosa burynnan beri buqaranyń belsendi jınalatyn ornyna aınalyp ketken sport nysandaryn talapqa sáıkes jóndep-baptaý jumystaryna mán beriledi. Bul rette Q.Muńaıtpasov atyndaǵy fýtbol stadıony men «Qazaq­stan» sport saraıyn qaıta jańǵyr­tý jumystary júrgizilip jatyr. Jańa­lanatyn nysandar eki jyldan keıin esigin aıqara ashady.