«Kóripkel kenshi» atanǵan áıgili geologtiń dál osy qasıeti Qazaqstandy jerasty qazba baılyǵy jaǵynan alǵa ozdyryp, 1969 jyly ashqan «Aqbaqaıy» ıakýt jeriniń gaýhar qorlarymen teńesip, ǵasyr jańalyǵy bolǵan. Dýbek Dúısenbekulyna deıin qýarǵan Betpaqdalada úsh birdeı ekspedısııa taban tozdyrsa da, bórikti aspanǵa atyp qýanatyndaı nátıje shyǵara almaǵany aıan. Al qazir ashyq jáne shahta ádisimen ıgerilip jatqan ken orny – en baılyqtyń kózi. Sol jyldardyń ózinde nebir mamandar Aqbaqaı alqabynyń ereksheligin aıtyp taýysa almaı, ańyz tektes áńgimeler jeldeı esken. Tipti keıbir kenishter bir tonna kennen 6 kıloǵa deıin altyn bergende, tonnasyna orta mólsheri 3 gramnyń ózi olja dep biletin kenshiler úshin bul bir ǵalamat bolǵany sózsiz.
Taldyqorǵan oblysy Tas-tóbe aýylynan shyqqan ataqty geologtiń eńbek joly Jezqazǵan óńirinen bastaý alady. El aýzynda «Allanyń bergen geologi» atanǵan talanttyń tanylýynda akademık Q.Sátbaevtyń da úlesi bar. Taý-ken ınstıtýtynyń jap-jas túlegi 1956 jyly alǵashqy bentonıt saz ken ornyn ashyp, onyń úlgilerin Almatyǵa, akademık Ivan Bokqa kórsetýge ákelgende, ustazy sol sazdy birden Qanysh Imantaıulyna alyp barady. Belgili ǵalymdarmen ótken keńeste Qanysh Sátbaev áli tanylmaǵan Dýbek Dúısenbekovke birden nazar aýdarady. Dál sol kezde Andreevskıı bentonıt saz ken ornyn ıgerýge ruqsat berilgen eken. Osylaısha, Dýbektiń ustazy ári jol bastaýshysyna aınalǵan akademık ony aspırantýraǵa bara jatqan jerinen alyp qalyp, kenbarlaý jumystaryna jibergeni tolyq aqtaldy.
1969 jyly Jambyl oblysy Moıynqum aýdanynda «Aqbaqaı» ken ornynyń ashylýy keńes odaǵy aýmaǵynda sensasııa retinde baǵalandy. Ataqty geolog odan keıin de 45 jyldyq geologııalyq barlaý qyzmetinde «Beskempir», «Kenjem», «Dýmanshýaq», «Iаpýr-aı», «Aqsaqal» ken oryndaryn da ashty. Ol ashqan ken oryndarynyń basym bóligi «Iаpýr-aı», «Maqpal», «Qaratoǵaı», «Láılim», «Qarakesek», «Aqmańdaılym», «Qarǵash» syndy qazaq halqynyń klassıkalyq ánderiniń atymen atalady. Ol ashqan qazba oryndarynyń arqasynda «Aqbaqaı» ken baıytý kombınaty salyndy.
Dýbek Dúısenbekuly ataqtan kende bolmaǵan, Memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy, eki Eńbek Qyzyl Tý ordenimen, talaı medalmen marapattaldy.
Qazirgi tańda «Aqbaqaı» ken orny «Altynalmas AK» AQ-nyń óndiristik alańyna aınalǵany aıan. Kompanııanyń aktıvine «Aqbaqaı» jobasy 2011 jyldan bastap endi. 2011-2015 jyldary kenish qol eńbegi tehnologııasynan jerasty óndirisiniń mehanıkalandyrylǵan ádisine kóshkennen keıin, ónimdilik 600 paıyzǵa ósken. «Altynalmas» «Aqbaqaıdy» fabrıka salý, kásiporynnyń jınalǵan tehnogendik-mıneraldyq túzilimderin qaıta óńdeý arqyly damytty. Fabrıka jylyna 850 myń tonna ken óńdeı alady. Bıyl maýsym aıynda 2-kezeń jańǵyryp, iske qosylǵannan keıin óndiris qýaty 1,2 mln tonnaǵa deıin artty. Kompanııa josparyndaǵy kelesi kezeń – «Aqbaqaıdaǵy» altyn shyǵarý fabrıkasynyń 1-kezeńin avtomattandyrý.
Eń bastysy, óndiristi sıfrlandyrý baǵdarlamasynyń arqasynda ınnovasııalyq tehnologııalar keldi: jerasty stasıonarlyq jabdyqtary, ashyq taý-ken jumystaryn basqarý avtomattandyryldy, geologııalyq-marksheıderlik súıeldemesi men GEOVIA biriktirý platformasy qoldanysqa endi. Uzyndyǵy 130 shaqyrym talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi júrgizilip, 400 metr tereńdikte jerasty Wi-FI ornatyldy. Jerasty taý-ken jumystarynyń marksheıderlik baqylaýy kenshilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jáne taý-ken jumystarynyń ónimdiligin arttyratyn CMS MINEi (Geosight, Kanada) paıdalanylǵan keńistikti lazerlik skanerleý ádisi arqyly júzege asyrylady. Oǵan qosa, taý-ken geologııalyq derekterdi júıelep saqtaý úshin syrtqy zerthanalarmen biriktirilgen Minevision ortalyqtandyrylǵan derekterdi basqarý júıesi engizildi. Strata jerasty pozısııalaý júıesi dıspetcherge sensorlary arqyly adam men tehnıkanyń turǵan jerin kórsete alady. Al Surpac-taǵy 3D modeldeý júıesi geologtiń jumys ýaqytyn únemdeýge jáne derekterdiń tolyqtyǵy men naqtylyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Kenishtiń jeldetý júıesi VentSim baǵdarlamalyq jasaqtamasy kómegimen jasalǵan.
Al endi osynshama en baılyqtyń ústinde otyrǵan, irgesinde altyn kenishi bar Aqbaqaı aýylynda 1,5 myńdaı adam turady. Úlken dep aıtýǵa da bolmaıtyn, kishi dep aıtýǵa da kelmeıtin osy aýyldyń bar muqtajdyǵy «Altynalmas AK» AQ-qa artylǵan. Kompanııa 2013 osy eldi mekenniń turmys-tirshiligin túletýdi maqsat tutatyn memorandýmǵa qol qoıǵandyqtan, osy mámilege sáıkes «Altynalmas» aýyldy aýyz sý, tokpen qamtamasyz etedi. Qoǵamdyq monshadan bastap, joldardy jóndeý, tazalyq jumystary, Aqbaqaı – Mırnyı kólik jolyn kútip ustaý da kompanııanyń moınynda. Mádenı, sporttyq is-sharalardy ótkizýde materıaldyq qoldaý kórsetip, merekelerde aýyl turǵyndary men balalardy syılyqtarmen qýantýdy umytpaıdy. Kompanııa pandemııa kezinde de óz qarajatyna ákimdikten bastap, mektep, balabaqsha, medbeketti joǵary jyldamdyqty ınternet jelisine qosty.
Qalaı desek te, Kompanııa men dalada, karta betinde daryndy geolog Dýbek Dúısenbekulynyń arqasynda paıda bolǵan jumysshy aýyldyń ál-aýqatyn eshqashan qaperden shyǵarmaıdy. О́ıtkeni «Aqbaqaı» ken orny arqyly Qazaqstan álemdegi altyn óndirýshi elder on bestigine kirdi.
ALMATY
