Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«Aýy men baýy» qalǵan jeńildetilgen avtonesıeleý áıteýir bastalady-aý, alaıda bul uzyn-sonar kezekte turǵan halyqtyń qansha bóliginiń suranysyn qanaǵattandyra alady degen saýal týyndaıdy. О́ıtkeni 4%-ben nesıe berý jobasy revolverlik tetik negizinde júzege asyrylady. Iаǵnı osyǵan deıin nesıe alǵan azamattardyń qaıtarǵan qaryzy esebinen baǵdarlama qarjylandyrylady. Aınalyp kelgende, jeńildetilgen nesıemen yntaly jurttyń kóbirek qamtylýy buryn nesıe alǵan adamdardyń qaryzdy belsendi qaıtarýyna baılanysty. Osynaý úderisterge jaýapty operatorlar – «Qazaqstannyń damý banki» AQ jáne «О́nerkásipti damytý qory» AQ. Qazir bul taraptar qoldanystaǵy baǵdarlamalar sharttaryn ózara birizdendirip jatyr. Sondaı-aq jeńildetilgen avtonesıe baǵdarlamasynyń bir ǵana operatory retinde Qazaqstannyń damý bankin qaldyrý kózdeledi. Osy oraıda oqyrmannyń suraýyna sáıkes, tıisti mekemelerge habarlasyp, ýádeli ýaqyttyń kelip qalǵanyn qaperge salyp, baǵdarlamanyń naqty qashannan bastap iske qosylatynyn surap kórgen edik. Biraq bul saýalymyzǵa tushymdy jaýap ala almadyq, sóziniń yńǵaıy – úılestirý jumystary áli júrip jatyr eken, qańtardyń sońyna deıin bir habaryn beredi.
Burynyraq málim bolǵan aqparat boıynsha, qazir baǵdarlamaǵa qatysatyn ekinshi deńgeıli bankter qoldanystaǵy nesıelerdi óteýden túsetin tólemderdi jınaqtaý úderisin júzege asyrýda. Baǵdarlama aıasynda jınaqtalǵan qarajat kólemi shamamen 13 mlrd teńgeni quramaq. Bul keminde 1 300 avtonesıe berýge múmkindik beredi.
Jalpy, revolverlik qaǵıdatqa negizdelgen jeńildetilgen avtonesıe berý baǵdarlamasy ótken jyldyń kókteminde iske qosylǵan edi. Bul nesıe alǵan jeke tulǵalardyń qaryzyn óteýinen túsetin qarajat esebinen bankterdiń avtokólik satyp alýǵa jańa nesıeler berýin bildiredi. Baǵdarlamany qarjylandyrýdyń jalpy lımıti – 100 mlrd teńge. Eń bastysy – 4%-dyq mólsherlemeniń saqtalýy. Sondaı-aq satyp alynatyn kóliktiń quny 15 mln teńgeden aspaýy kerek jáne otandyq óndirýshiniń taýary bolýy mindetti. Mundaı nesıeni tórt bankte rásimdeý kózdelgen. Baǵdarlama 30 jylǵa arnalǵan.
Byltyr О́nerkásipti damytý qory bólgen 100 mlrd teńge qarajat 14 myńnan asa nesıeni rásimdeýge múmkindik berdi. Osy arqyly 12,5 myńnan asa jańa kólik satyp alyndy. Al avtonesıeniń ortasha mólsheri 7,8 mln teńgeni qurady. Biraq jyl saıynǵy belgilengen 100 mlrd teńgelik lımıt avtonesıe kezeginde turǵandardyń kóbiniń suranysyn qanaǵattandyra almaıdy. Iаǵnı 4%-dyq nesıeden basqa qaıran bolmaı, osyǵan úmit etken jurttyń qatary azaıar emes.
Bul rette Táýelsiz avtomobıl odaǵynyń tóraǵasy Edýard Edokovty sózge tartyp, osy máselege qatysty pikirin bilgen edik. Ol bul mólsherlememen kúnnen-kúnge kúsheıip kele jatqan máseleni sheshý qıyn ekenin alǵa tartty.
– Avtonesıeleýge jyl saıyn 100 mlrd teńge qarastyrylady. Biraq bul qarjyǵa ári ketse 15 myńǵa jýyq avtokólik satyp alýǵa bolady. Al jańa kólikterge suranys keıbir baǵalaýlar boıynsha, shamamen 150 myńdy quraıdy. Minilgen kólikter suranysy – 200-500 myń shamasynda. Sonda elimizde jylyna jarty mln avtokólik satylady jáne satyp alynady. Sondyqtan jeńildetilgen avtonesıe baǵdarlamasy naryqqa anaý aıtqandaı áser ete almaı otyr. Kerisinshe, bul teris yqpalyn tıgizdi. О́ıtkeni aldymen pandemııaǵa, sodan keıin pandemııadan keıingi daǵdarysqa baılanysty kólikterdiń tapshylyǵy týyndady, energııa, metall, logıstıkalyq máseleler jáne t.b. baǵalardyń ósýi baıqaldy. Al kólik jetispeı jatqan kezde jańa kólik alýdy nesıeleýge 100 mlrd teńgeniń bólinýi haıp boldy. Iаǵnı joq kólikterge kezekke turǵyzyp, dúrbeleń týǵyzdy. Osy kezde 7 mln teńge turatyn avtokólikterdiń baǵasy 12 mln teńgege deıin ósip ketti. Meniń oıymsha, bul baǵdarlama azshylyq úshin qýanysh bolǵan shyǵar, biraq ekonomıkaǵa keri áserin tıgizdi, – dedi sarapshy.
Osy oraıda E.Edokov kólik alýǵa qatysty máseleni qalaı sheshýge bolatyny jóninde óz oıyn bildirdi.
– Jeńildetilgen avtonesıeleý kólik satyp alýǵa qatysty eldegi dúrbeleńniń sheshimi bola almaıdy. Bul tóńirektegi daýdyń bári syrttan keletin kólikterdi tirkeýdi qıyndatyp tastaǵanda bolyp otyr. Sondyqtan eshqandaı jańalyq oılap tappaı-aq, alǵashqy tirkeý tólemi, ýtılızasııalyq alym – báriniń aqysyn qosa eseptegende 200 myńǵa túsirý kerek. Qazir syrttan kelgen kólikti tirkeýge keminde 2 mln teńge ketedi. Máseleniń bári osydan týyndap otyr. Sheteldik nómirmen júrgen kólikter de qaptap ketti, bul da qazir basy ashyq másele kúıinde qalyp tur, – dedi Táýelsiz avtomobıl odaǵynyń tóraǵasy.
Al Avtokólik naryǵyn taldaý jáne baqylaý ortalyǵynyń dırektory Artýr Mıskarıan atalǵan baǵdarlamanyń tıimdiligin arttyrý úshin qarjylandyrýdyń kólemin arttyrýdy alǵa tartty.
– Baǵdarlamanyń revolverlik rejimdegi jumysy, shyn máninde, buryn maquldanǵan jáne berilgen qaryzdardyń qalaı óteletinine baılanysty degendi bildiredi. Qarapaıym sózben aıtqanda, berilgen nesıeler boıynsha tólemder neǵurlym ýaqtyly tólense, jańa nesıeler úshin qajetti soma soǵurlym tez jınalady. Búgingi tańda mundaı jeńildetilgen nesıe alýǵa shamamen 13 myń ótinim maquldandy. Jalpy alǵanda, jeńildetilgen avtonesıeleý baǵdarlamasy –memleket retteıtin áleýmettik joba. Sondyqtan avtodılerlerge qatań sheńber qoıylady: nesıege maquldanǵan ótinim boıynsha avtomobıl bir jarym aıdan aspaıtyn merzimde berilýi kerek. Qaltaǵa aýyr tımeıtin avtonesıemen neǵurlym kóp ótinimdi qamtý qarjylandyrýdyń kólemi men aldyńǵy qaryzdardy qaıtý qarqynyna táýeldi. Búkil baǵdarlamanyń tıimdiligi osyǵan saıady. Sondyqtan qarjylandyrý kólemin ulǵaıtýdyń jáne keıingi transhtardyń kestesin qabyldaýdyń mańyzy óte zor, – dedi avtokólik salasynyń sarapshysy.
Baǵdarlama operatorlary jobanyń tıimdiligin arttyrý úshin aldaǵy ýaqytta revolverlik ádispen jınaqtalǵan qarajatty aı saıyn bólýdi josparlap otyr. Iаǵnı berilgen nesıe qarjysynyń jınalýyn biraz ýaqyt kútpeı, belgili bir kezeńge qaramaı, aı saıyn avtonesıeleý kezegin qysqartýdy kózdeıdi. Biraq máseleniń bulaı jedel rettelip otyrýyna, kezegi kelgen yntaly azamattardyń suranysyn ýaqtyly qanaǵattandyrýǵa otandyq avtoóndirýshiler daıyn ba degen máseleniń de ushy shyǵyp tur. Jalpy, joǵarydaǵy sarapshymyz meńzegendeı, neǵurlym tezirek tıimdi tetikter qarastyrylmasa, syrttan keletin arzan kólikterdiń tyıylmaýy múmkin. Áıtpese adamnan aıla artylǵan ba, jaǵdaıy táýir kólik alýǵa qoly qysqalar qaltasyn qaǵatyn qatyp qalǵan joldardy aınalyp ótýdi izdep baǵady. Sondyqtan elimizdiń jalpy avtoparkin eski-qusqy, «tiri ólik» kóliktermen toltyrmaý úshin halyqqa shán máninde barynsha qoljetimdi, tıimdi baǵdarlama kerek-aq. Bul ári otandyq avtoóndirýshilerdiń qanatyn keńge jaıýyna serpin beretin septigi mol bastama bolsa ıgi.
