Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Aldymen, osy ólshemdegi keıingi statıstıkany keltire ketkenimiz jón bolar. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń ótken aıdyń sońynda jarııalaǵan deregi boıynsha, 2022 jyldyń úshinshi toqsanynda elimizde halyqtyń orta eseppen jan basyna shaqqandaǵy ataýly aqshalaı tabysy 152 516 teńgeni qurady. Bul kórsetkish aldyńǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17,6%-ǵa ósti. Biraq osy aralyqta tutyný baǵalarynyń ındeksi 16,3%-ǵa artqanyn eskersek, halyqtyń naqty mándegi tabysy 1,1%-ǵa ǵana artyp otyr. Osy derekten-aq bul ólshemderdiń arajigi bilinedi.
«Ataýly aqshalaı tabys – bul halyqtyń tutyný, óndiristik qyzmet jáne qor jınaýǵa baǵyttalǵan aqshalaı qarajattary. Onyń shamasy esepteý ádisimen makrodeńgeıde anyqtalady. Jaldamaly jumys jáne óz betinshe jumyspen qamtylǵan halyqtyń aqshalaı tabysy (jalaqynyń jasyrý men statıstıkalyq eseptilikpen qamtýǵa kelmeıtin jumys isteıtin halyqtyń sanyna sanap shyǵýmen) jáne áleýmettik transfertterdiń tólemi qosylady. Ortasha jan basyna shaqqandaǵy tabys jalpy tabystardyń somasyn turaqty halyq sanyna bólý arqyly esepteledi. Naqty aqshalaı tabys – bul eldegi ınflıasııa deńgeıine qaraı túzilgen nomınaldy aqshalaı tabys», delingen Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimdemesinde.
Endi qarapaıym tilmen aıtsaq, ataýly tabys uǵymy jeke nemese otbasylyq bıýdjetke túsetin qarjy kólemin bildiredi. Bul tabysty eseptegende azyq-túlik pen kommýnaldyq qyzmetterge qansha ketetini, ınflıasııa deńgeıi men salyqtardyń kólemi múldem eskerilmeıdi. Iаǵnı azamattardyń kartasyna túsetin nemese qolyna alatyn naqty somasy.
Al naqty tabysty eseptegende, oǵan qansha taýar satyp alýǵa jáne qandaı qyzmetterdi paıdalanýǵa bolatynyna mán beriledi. Bul rette aldymen salyqtar, mindetti jarnalar, kommýnaldyq tólemder sııaqty turaqty shyǵyndar shegerilip, tek qalǵan aqsha ǵana esepke alynady.
Mysaly, on jyl buryn qatardaǵy jumysshynyń 150 myń teńge jalaqysy aı saıynǵy júrip-turýyna, azyq-túligine, basqa da qajettiligine jaratýǵa jetip, odan 50 myń teńgedeı artylady dep qarastyraıyq. Al arada 10 jyl ótkende dál osy jumysshynyń jalaqysy 50%-ǵa joǵarylap, 225 myń teńge alady, biraq aı saıynǵy turaqty shyǵyndaryn japqanda bul qarajatynan 25 myń ǵana artylýy múmkin. О́ıtkeni osynsha ýaqyt ishinde azyq-túlik jáne basqa da qajetti qyzmetterdiń baǵasy eki ese qymbattap ketken. Osy mysaldan ataýly tabystyń 10 jyldyń ishinde 75 myńǵa artqanyn, al naqty tabystyń kerisinshe 25 myńǵa kemigenin baıqaýǵa bolady.
Sonymen ataýly tabys atap kórsetkenge jaqsy eken. Sondyqtan halyqtyń áleýmettik kóńil kúıiniń jaqsarýy úshin naqty tabystyń kóterilgeni óte mańyzdy. Joǵarydaǵy statıstıkaǵa oralsaq, ótken jyldyń sońynda ataýly tabystyń eń joǵary kólemi Atyraý oblysynda tirkeldi. Bul óńirdiń turǵyndarynyń ortasha jalaqysy 313 758 teńgeni qurady. Atalǵan kórsetkish respýblıkalyq ortasha deńgeıden shamamen 2,1 ese artyq. Al tabysy eń tómen óńir Túrkistan oblysy boldy. Ońtústiktegi aǵaıynnyń ortasha jalaqysy 75 867 teńge boldy. Jalpy, respýblıka boıynsha úshinshi toqsandaǵy halyqtyń orta eseppen jan basyna shaqqandaǵy ataýly tabysy men eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń araqatynasy 3,3 eseni qurady.
Elimizde ataýly tabyspen qatar naqty tabys ta eseptelip otyrady. Biraq biz keltirip otyrǵan toqsandaǵy naqty tabystyń kórsetkishi áli belgili emes eken. Sol sebepten eki tabys túrin salystyrmaly túrde kórsetý úshin ótken jyldyń ekinshi toqsanyndaǵy derekke toqtalaıyq. Atap aıtqanda, 2022 jyldyń ekinshi toqsanynda elimiz boıynsha ataýly tabys 101,2 myń teńgeni, al naqty tabys 97,1 myń teńgeni qurady.
