Maqsat – «Abaı mektebin» tanymal etý

– Respýblıkalyq mártebesi bar daryndy oqýshylarǵa arnalǵan mektepke jańadan basshy bolyp taǵaıyn­dalypsyz, qutty bolsyn. Talaı tanymal tulǵalardy tárbıelep túletken bilim uıasyna qandaı josparmen, nendeı jańashyldyqpen keldińiz? Bul meke­meniń baǵy­ty ózgerýi múmkin degen pikir­lerdi oqyp-estip qaldyq, ol qansha­lyqty ras?

– Elimizdegi jalǵyz qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqy­tatyn mektepke jetekshilik etý mártebesi buıyrǵany – men úshin úlken qurmet. Talaı jyl­dyq tarıhy bar bul mektepten qoǵam belsendileri men óner ıeleri shyqqany barshaǵa má­­lim. Onyń barlyǵy mektep baǵytynyń durys jolǵa qoıyl­­­ǵandyǵynan. Mektepti ma­ǵan deıin basqarǵandar da mı­nıstr­liktiń qoldaýymen durys baǵytta jaqsy jumys istedi. Al meniń maqsatym – baǵytty túbegeıli ózgertý emes, ony damyta otyryp, jańa múmkindikterge jol ashý. Bul jolda bizdiń alǵa qoıyp otyrǵan birneshe josparymyz bar jáne olardy oryndaýdy bastap ta kettik. Osy oraıda «jańa basshy mekteptiń baǵytyn ózgertpekshi» degen alyp qashpa áńgimelerdiń de núktesin qoıýdy jón kór­dim. Bul másele qarapaıym tú­si­nis­peýshiliktiń saldarynan týyndap otyr. Sondyqtan elimiz­degi ulttyq qundylyqtardy dárip­teıtin bilim ordasynyń bo­la­sha­ǵyna alańdaýdyń qajeti joq. Qazaq tiliniń órkendeýi men óristeýine nemquraıdy qara­maıtyn ultjandy tulǵa retinde bul bilim ordasyna men de óz josparymmen kelip otyrmyn. Aldymen jas urpaqqa berer bilimniń sapaly ári júıeli bolýy úshin mekteptegi bilim berý úderisin jaqsartyp jatyrmyz. Ol úshin pedagogterdiń biliktiligi men mekteptegi tehnıkalyq jab­dyqta­r zaman talabyna saı bolýy kerek. Osy maqsatta isten shyqqan qurylǵylardy qaıta iske qosyp, tehnıkalyq qural-jabdyqtary joq kabınetterdi jańa úlgide jasaqtaý júzege asyrylyp jatyr. Sonymen qatar ustazdarǵa arnalǵan ádistemelik keńester ótkizilip, Lesson Study jáne Action Research ádisteri boıynsha sabaqtar júrgizilip, tájirıbe almasýǵa múmkindik berildi. Bul muǵalimderdiń aqpa­rattyq ınnovasııalyq tehnologııalardy qoldanyp, sabaqty sapaly ári nátıjeli ótkizýine múmkindik jasaıdy. Bizdiń mektepte tájirıbeli, bilikti, bilimdi mamandar jetkilikti. Biz olardyń qataryn talantty jas mamandarmen toltyra túspekpiz.

– Prezıdent usynysymen Abaıdyń 175 jyldyǵyna oraı jelilik Abaı mektepteri qurylǵanynan habardarmyz. Jumys júıelenip, naqty iske kiristińizder me? Bul baǵytta ne istep jatyrsyzdar? Bıylǵy josparlaryńyz qandaı?

– Basshylyq qyzmetke kelgende jelilik Abaı mektepteri jumysynyń toqyrap qalǵanyn baıqadym. Buǵan mektep ákimshiligi músheleriniń aýysýy jáne ózge de jaǵdaılar áser etýi múmkin. Abaı atyndaǵy mektep-ınternatymyz jelilik mektepterdiń negizgi bazasy bolǵandyqtan, bul máselege kóz juma qaraýǵa bolmaıdy. Sondyqtan jelilik Abaı mektepteriniń jarǵysyn qaıta qarap, qazaq tili men ádebıeti pániniń mamandarymen birlese otyryp, jańa jumys josparyn jasadyq. Jelilik Abaı mektepteri basshylarymen birneshe ret talqylaý jınalystaryn ótkizip, jelilik «Abaı mektepteriniń» brendin qurý, ortaq bilim sapasyn kóterý maqsatynda bilim synaǵyn júıeleý, ulttyq qundy­lyqtarǵa negizdelgen biryńǵaı jelilik mektepterde bolýǵa tıis qurylym júıesine qatysty ju­mystardy bastadyq. Aldaǵy ýaqytta jelilik mekteptermen tek bilim berý úderisinde ǵana emes, ártúrli baǵytta, onyń ishinde basqarýdaǵy menedj­ment jáne tárbıe jumystary boıynsha tájirıbe almasýdy kózdeımiz. Sonymen qatar jelilik mektepter arasynda sporttyq jarystar uıymdastyryp, onyń aýqymyn keńeıtýdi josparlap otyrmyz.

– Jelilik Abaı mektepterine arnal­ǵan oqýlyq shyǵaryp, ony paıdalanýǵa baılanysty sheshilmegen máselelerdiń baryn gazetimizde jaryq kórgen maqa­ladan oqydyq. Sol ras pa? Oqýlyq boıyn­sha ne istep jatyrsyzdar?

– Oqýlyqqa qatysty másele­lerdiń basyn ashyp alaıyq. Qazir­gi sátte «Qazaq tili», «Qazaq áde­bıeti» jáne «Abaıtaný» oqý­lyqtaryn ázirleý jumystary qyzý talqylanýda. Birneshe jyl­dan beri júr­gizilip kele jat­qan jumystar jınaq­talyp, ǵalymdarmen, atap ótsek, «Qazaq tili» páni baǵdarlamasynyń avtorlary B.Qapalbek, T.Ermekova, M.Jolshaeva, Sh.Erǵojınamen kezdesý uıymdastyryldy. Je­lilik Abaı mektepteriniń muǵa­limderi óz usynystaryn onlaın kezdesýde ortaǵa salyp, baǵ­darlamanyń artyqshylyqtary men kemshilikterin talqylady. Avtorlar men praktık muǵa­limderdiń aldaǵy jumystarynyń jospary quryldy. Endigi kezekte dál solaı «Qazaq ádebıeti» jáne «Abaıtaný» pánderiniń baǵdarlama avtorlarymen kezdesý ótkiziletin bolady. Bul oqýlyqtar tereńdetilgen baǵdarlamaǵa jáne mekteptiń baǵytyna sáıkes daıyn­dalady. Demek jalpy bilim berý uıym­daryna qaraǵanda bizdiń oqýlyqtar ǵylymı-teorııalyq jaǵynan aýqymdy ári praktıkalyq tapsyrmalardyń kóptigimen erekshelenedi. Mundaı oqýlyqtar bilim alýshylardyń jalpy orta bilimdi meńgerip qana qoımaı, ǵylymı kózqarastarynyń qalyptasýyna yqpal etedi.

– Áıgili mekteptiń qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqy­tatyn basty baǵytyn saq­taı otyryp, ulttyq mek­tep úlgisinde, zamanaýı múm­kin­dikterdi qoldana oty­ryp damýy úshin nendeı jumys­tar ja­salýda?

– Mektep-ınternatymyzda oqýshylar­dyń shyǵarmashylyq qabiletterin damytý jáne bos ýaqyttaryn tıimdi paıdalaný úshin jańadan úıirmeler men klýbtar quryldy. «Oqýǵa qushtar mektep» jobasy aıasynda qurylǵan «Oqyrmandar» klýby bar. Klýbtyń maqsaty – oqýshylardy kórkem shyǵarma oqýǵa daǵdylandyrý, synı oılaý arqyly fýnksıonaldyq saýattylyqtaryn arttyrý. Klýb úsh baǵyt­ta jumys isteıdi – oqýshylar, pedagogter jáne ata-analar arasynda aı saıyn berilgen shyǵarmalar taldanyp, oqyrmandar arasynan «Eń úzdik oqyrman oqýshyny», «Eń úzdik oqyrman pedagogti», «Eń úzdik oqyrman ata-anany» anyqtap, arnaıy gramotamen marapattaımyz. Sonymen qatar oqyrmandarǵa arnaıy kitaptar tabystalady. Ár aıda iriktelgen úzdik oqyrmandardan «Jyl oqyrmany» anyqtalady. Qazirgi ýaqytta klýb jumysy qarqyndy júrip jatyr.

Osy jyly ashylǵan úıir­melerdiń biri retinde «Bı» úıirmesin aıtýǵa bolady. Mun­da oqýshylar ártúrli bı túrle­rin úırenip, óz ónerlerin ush­taı alady. Oqýshylardyń akter­lik sheberligin shyńdaý, sah­na mádenıetin úıretý maqsa­tynda mektebimizde Doshan Jyl­qybaıdyń jetekshiligimen «Teatr» úıirmesi ashyldy. Úıir­mede akterlik qabileti bar balalardy irikteýden ótkizip, olarmen birge shaǵyn qoıylym qoıý josparlanyp otyr. Ár oqýshynyń óleńge degen yntasyn ashý, sóz saptaýyn júıeleý, básekege qabiletin odan ári damytý maqsatynda aqyndar úıirmesi qurylyp, alǵashqy irikteýin de ótkizip úlgerdi.

9-11-synyp oqýshylaryna arnalǵan «Speaking club» uıym­dastyrylyp, aǵylshyn tilin meńgerý deńgeılerin arttyrýǵa múmkindik jasaldy. Bul klýb ju­mysy arqyly oqýshylar aǵylshyn tilinde erkin qarym-qatynas jasaýǵa daǵdylanady. Balalardy dene tárbıesine baýlý maqsatynda taekvando, shahmat sekildi sport úıirmeleriniń jumystary qaıta jandanyp jatyr.

Mektebimizdiń oqýshylary Res­pýb­lıkalyq fızıka-mate­matı­ka mektebin­de ótken «Jas kóshbasshylar» forýmyna qaty­syp, ózara ıdeıa almasyp qaıtty. Oqýshylardyń «О́zin-ózi basqarý» uıymynyń josparyna sáıkes, jelilik Abaı mektepteriniń jas kóshbasshylary arasynda tájirıbe men ıdeıa almasý, oqýshylardyń mektepti basqa­rýǵa qatysý quqyqtaryn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan sharalar jú­ze­ge aspaq. Qazan aıynda oqý­shylar mektepte jármeńke ótki­zip, qarajatty mektep ómi­rine qajetti dúnıelerdi alýǵa jumsady. Oqýshylardyń «О́zin-ózi basqarý» jumysynda belsen­dilik baıqalýda.

Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedago­gıkalyq ýnıversıtetimen memorandýmǵa qol qoıyp, Baýyrjan Seıitbekulynyń jetek­shiligimen «Pedagogıkalyq synyp» quryldy. Atalǵan joba aıasynda «Pedagogıkalyq synyp» músheleri ustazdyq jolmen tanysyp, pedagogıka salasynyń qyr-syryn úırenedi. Osy salada eńbek sińirgen tulǵalarmen kezdesýler uıymdastyrylyp, taǵylymy mol suhbattar ótkizi­ledi. Mektebimizde «Abaı izimen» tańǵy jıyny dástúrli túrde jalǵasyn taýyp keledi. Jıynda aqyn-jyraýlardyń aptalyǵy uıymdastyrylyp, 8-9-synyp oqýshylarynyń arasynan daryndylar iriktelip, aldaǵy ýaqytta ótetin oqýlarǵa daıarlanady.

D.A.Qonaev murajaıymen ózara memorandýmǵa qol qoıyl­dy. Memoran­dýmǵa sáı­kes, al­daǵy ýaqytta mektep oqýshy­la­ryna jyljymaly kórme uıym­dastyrylyp, Dinmuhamed Ahmetulynyń qoldanǵan zattary týraly aqparattar beriledi, ol týraly beınefılm kórse­tiledi. Sonymen qatar konferensııalar men dóńgelek ústelder ótkizý josparlanyp otyr. Jas urpaqty til tazalyǵyn saqtaýǵa, júıeli sóz saptaý sharttaryn meńgertýge, babalar murasyn nasıhattaýǵa baǵyttalǵan «Dilmar» sheshendik óner úıirmesiniń jumysy bıyl joǵary oqý orny deńgeıine kóterilip, stýdentter arasynda sheshendik óner saıysy ótkizildi.

Abaı atyndaǵy mamandandy­rylǵan daryndy balalarǵa ar­nalǵan qazaq tili men ádebıetin tereńdete oqytatyn orta mektep-ınternatynyń atyn saqtaý, sol atqa laıyq bolý – bizdiń basty maqsat. Osy oraıda jyldaǵy dástúr boıynsha birinshi jarty­jyldyqta respýblıkalyq deń­geıde «Dilmar» sheshendik óner saıysy, oqýshylar aıtysy, jelilik mektepter arasynda esse jazý baıqaýy ótkizildi. Endigi kezekte respýblıkalyq «Abaı álemi» esse baıqaýy, «Abaıtaný» olımpıadasy jáne «Men Qazaqstandy ne úshin súıemin?..» shyǵarmalar baıqaýy uıymdastyrylýda. Atalǵan baıqaýlar naǵyz qazaq bolmysyn dáripteýge, ulttyq qundylyqtardy, tarıhty baǵa­laýǵa úıretedi.

Sonymen qatar «Abaıdy álemge tanytý» jobasyn iske asyrý maqsatynda sheteldermen baılanys ornatý, shet tilderinde nasıhattaý jumystaryn qolǵa alý jáne shetelde oqıtyn stýdenttermen baılanys ornatý kózdelip otyr. «О́mirdiń eki tiregi bar: úırenýden jalyqpaý, úıretýden aıanbaý» dep Dinmuhamed Qonaev aıtqandaı, shamam kelgenshe áli de talaı jumystar atqarylady degen oıdamyn. Bálkim, mekteptiń baǵytyn ózgertý týraly oı-pikirler osy jumystardyń maqsatyn durys túsinbegendikten týyndaǵan bolar.

Áńgimelesken

Arman OKTIаBR,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY