Sýretti túsirgen Iýrıı Bekker
Qaz-qatar tizilgen kartınalarǵa jaı ǵana kóz júgirtip óte salýǵa bolatyn shyǵar. Ásem eken, boıaýlary qandaı qanyq, sýrettegi bıkesh netken ádemi deýińiz múmkin. Biz osylaı ǵana sýretteı salǵan týyndynyń ózeginde qanshama uıqysyz túnder, mı qabyǵyn kemirgen myńsan oılar, arpalysqan sezimder, bálkim, adam taǵdyry da jatýy múmkin ǵoı. Sýretshiniń eńbegin buldap turǵanymyz joq, bizdi yntyqtyrǵan keıipkerlerdiń ishki álemi.
Temir tormen qursaýlanǵan terezege telmire qarap turǵan áıel úshin ómirdiń bar máni bostandyq. Oǵan erkindikten asqan qundylyq joq. Áınekten tógilgen kún sáýlesi úzilmegen úmitin jalǵap turǵan shuǵyla sekildi. Erkindik lebi esse, essiz súrgen esalań kúnderge qosh aıtyp, naǵyz adam bolyp ómir súrýge beıil. Jaı kezde basyp-taptap óte beretin kósheler sondaı ystyq, túngi qala shamdary sondaı jaryq, jumystan sharshap kelip tósegińe qulaý netken baqyt. Úıden shyǵyp bara jatqanda qımaı turar adamyń bolsa – qandaı nyǵmet...
Qymbat demalys ornynda býyrqanǵan teńizge kóz tastap otyrǵan boıjetkenniń armany múlde basqa. Oǵan da áldene jetpeıdi. Bálkim ol úshin baqyt jarqyraǵan saraı, býma-býma aqsha emes. Oǵan keregi jan tynyshtyǵy. Múmkin shynaıy sezimge zárý. Ardaı kóńil adal dostyqty ańsaıtyn shyǵar. Bálkim bárin basynan bastaǵysy keledi. Ol jaǵy bizge beımálim. Bir anyq dúnıe – Tıtov qandaı sýret salsa da adamdy oı álemine shaqyrady. Shat-shadyman ómirdi beınelese de, jaı ánsheıin tereze aldynda turǵan qumyradaǵy gúl de eriksiz oılantady.
Sýretshi keskindemege sheksiz berilgen. Ol kóleńke men jaryq qatynastaryn muqııat zertteıdi, palıtrany kúrdeli elementtermen baıytyp, kompozısııalyq yrǵaqtar men ekpinderdi sezimmen qurastyrady. Geometrııalyq syzyqtar, jazyqtyq pen daqtar, qylqalamnyń ár úıkelisi kóńil-kúıdi qubyltady. Tús tańdaýdaǵy utqyrlyq, ishki energııa keskindemeniń qundylyǵyn arttyra túsedi. Tipti sheber, kópqabatty mozaıkalarynda da osy mánerinen jańylmaıdy.
О́mirdiń turaqsyz, qashyp bara jatqan sátterin seziný, túsiný, «toqtatý» úshin jantalas júrip jatqandaı. Bálkim mańyzdy, múmkin eleýsiz áserlerdiń sheksiz tizbegi sýretshiniń sanasynda kenep betine bekitýdi qajet etetin iz qaldyrady. Osylaısha, naqty oqıǵasy joq sıýjetter shyǵarmanyń janyn sezinýdi kórermenniń enshisine qaldyratyndaı. Esh áreketsiz, birqalypty, jaıbaraqat keıipkerlerdiń jan dúnıesin alýan boıaýlar arqyly ashýǵa talpynady.
Almatylyq kórermender úshin qylqalam sheberiniń Á.Qasteev atyndaǵy О́ner mýzeıi men Mádenıet jáne sport mınıstrligi birlese uıymdastyrǵan «Birge bolý sezimi» atty ekspozısııalyq kórmesin tamashalaý múmkindigi týdy. Sýretshiniń 30-dan astam tańdaýly jumystary qoıylǵan óner jármeńkesi shynaıy óner álemine úńilgen kórermendi beıjaı qaldyrmasy anyq. Shyǵarmashylyq ıesiniń zamanaýı keskindeme sheshimderin izdeýge baǵyttalǵan tyń talpynysyn ónertanýshylar jyly qabyldady.
– Sýretshi óziniń jańa kórmesin «Birge bolý sezimi» dep atady. Bul qysqa jáne syıymdy anyqtamada shyǵarmashylyq izdenisterdiń mánin bildirýge degen umtylys kórsetiledi. Kartınalardyń keıipkerleri qorshaǵan ortaǵa organıkalyq túrde sáıkes keledi, keıde oǵan qosylyp, biregeılenedi. Olar jartylaı uıyqtap nemese óz oılaryna enip, áńgimeniń tegis aǵymyna nemese armanshyl oılaýǵa qatysady. Keskindeme keńistiginde ústemdik etpesten, olar mańyzdy emes jáne eleýsiz eshteńe joq álemniń bóligi bolyp tabylady. Adam men orta qatynastaryn zertteýde avtor osy sátte bolýdy túsinedi jáne jetkizedi. Kórinetin ekinshi dárejede, tek qana adam (jáne keıde onyń bolmaýy) shyǵarma beınesiniń negizgi semantıkalyq elementine aınalady. Zattyq-keńistiktik álemde bólshekter arqyly jáne kóbinese kezdeısoq nysandar arqyly kúılerdiń nıýanstary ashylady. Jańa jumystardyń qaıtalanatyn motıvi – kompozısııanyń ortasyn ustap, sodan keıin keneptiń shetine aýysatyn tereze. Bul element kompozısııaǵa jaqtaýlar men shynydan jasalǵan ózindik geometrııalyq jolaqtar men torkózderdi týdyrady. Keń ashyq nemese tyǵyz jabylǵan, bólmeni jarqyn kún sáýlesimen toltyratyn bólme jabdyqtary ıakı tereze jaqtaýy syrtqy jáne jeke álemniń shekarasyna aınalady, sýretshi sol arqyly ár sáttiń qundylyǵyn sezinýge shaqyrady. German Tıtov 1962 jyly Ýkraınanyń Dnepropetrovsk qalasynda dúnıege keldi. Máskeý men Almatyda qatar turyp jemisti jumys istep keledi. 1985 jyly QazPI-diń (qazirgi Abaı atyndaǵy QazUPÝ) sýret-grafıka fakýltetin bitirdi. 1990 jyldan bastap túrli kórmelerge qatysyp kele jatqan ol beıneleý ónerinde óz qoltańbasyn qalyptastyrǵan sheberge aınaldy, – deıdi ónertanýshy Ekaterına Reznıkova.
Kún sáýlesine shomylǵan bólme, kóleńkege batyrylǵan kireberis, sırek kelýshileri bar dámhana jabdyqtary, kenep toly sheberhana, qańyrap qalǵan peızajdar, úıdiń eski kireberisi, qus tory bar qabyrǵa fragmenti. Árbir keńistik úılesimdilik pen tynyshtyqty, tynyq oıdy, jalǵyzdyqty, qaıǵy-qasiretti nemese shabytty bildirý arqyly óz kúıine enedi. Keneptegi jaryq pen tús, san alýan estelikter, sezimder qaıshylyǵy bári-bári tynymsyz izdenisten qurylǵan kúrdeli materııa dersiz.
ALMATY
