Uıymnyń táýelsiz sarapshylary bul týrıstik aımaqtardy 9 ólshem boıynsha saıahatqa laıyqty dep tańdaǵan. Basty talaptardyń ishinde sol ólkelerdiń mádenı, tabıǵı erekshelikteri, qoǵamdyq, ekonomıkalyq turaqtylyq, baılanys jáne ınjenerlik-kommýnaldyq ınfraqurylym máseleleri, sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasy qamtyldy. Týrızmge jaıly dep tanylǵan elderdiń tiziminde Vetnam, Túrkııa, Ispanııa, Aýstrııa, Perý, Meksıka, Iordanııa, Qytaı sekildi memleketter bar. Dúnıejúzilik týrızm uıymyna múshe elderden 57 memleket árqaısysy 3 eldi mekennen álemniń tańdaýly týrıstik aımaǵyna úmitker retinde usynǵan. Solardyń ishinen tórtkúl dúnıedegi 32 ólkeniń baǵy oza shapty.
Týrızm taqyrybyna tuzdyq bolǵan bul aqparat adamdy biraz oıǵa jeteleıdi. Rasynda da Dúnıejúzilik týrızm uıymynyń tańdaýyna Qazaqstannan, tipti Ortalyq Azııa men TMD memleketterinen birde-bir saıahatqa laıyqty aımaqtyń ilinbegeni kóp jaıtty ańǵartady. Bul týrızm salasy jergilikti jerde áli de damýdy, órkendeýdi qajet etedi degen túsinikti qalyptastyryp otyr.
Osy rette respýblıkanyń úshinshi megapolısindegi týrızm tóńiregindegi máseleni shama-sharqymyzsha saralap kórsek. Sonymen qalalyq týrızm, syrtqy baılanystar jáne kreatıvti ındýstrııa basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Azamat Qalqabaevtyń málimdeýinshe, jyl saıyn shaharǵa keletin saıahatshylar sany artyp jatqanǵa uqsaıdy. Naqty sandardan derekter keltirgen maman 2021 jyly megapolısti tamashalaǵan týrıster 200 myńnan assa, ótken jyly 300 myńnan kóp saıahatshy Shymkentti tańdaǵanyn aıtty. Negizinen respýblıkanyń tústigindegi qalany kórýge О́zbekstan men Reseıden týrıster kóp keledi. Sonymen birge Túrkııa, Qytaı, Eýropa elderinen de týrıstik baǵytyn Shymshaharǵa buratyn saıahatshylar jeterlik.
Atalǵan organǵa mundaı maǵlumatty usynyp otyratyn – qaladaǵy qonaqúıler. Sol sebepti qonaqúılerge qonbaǵan jaldamaly páterlerde turatyn alys-jaqyn shetel azamattaryn qosqanda joǵarydaǵy statıstıkalyq derek odan áldeqaıda kóp bolyp shyǵýy múmkin. Qysqasy, ótken jyly týrızm salasy shahardyń jergilikti bıýdjetine 10 mlrd teńge salyqtyq kiris túsirgen. Jalpy, qalanyń jyldyq bıýdjeti shamamen jarty trln teńgege jetedi. Sondyqtan týrızmnen túsetin tabys ishki jalpy ónimge pálendeı áser etedi deýge áli erterek sııaqty. Degenmen qosymsha kiris megapolıstiń kún tártibindegi áleýmettik máselesiniń az da bolsa ońalýyna sep bola ma degen úmit te joq emes. Osyǵan oraı týrızm salasyn damytý shahar ákimshiliginiń nazarynda turǵan basty máseleniń biri bolyp qala beredi.
Basqarma ókili Shymkenttiń týrısterdi ózine tartatyn eki ereksheligi bar ekenin alǵa tartady. Bul – jaıly klımaty men dámi til úıirer ári baǵasy basqa óńirlermen salystyrǵanda arzandaý bolyp keletin tamaǵy. Sonymen birge saıahatshylar shaharǵa kelgende júzden asa týrıstik nysandardy tamashalaı alady.
«Tarıhy 2 myń jyldan asatyn Shymkentte týrıster qyzyǵatyn tarıhı-mádenı oryndar barshylyq. Máselen, Eski qalashyqtaǵy qorǵan, qazaq dalasyna Islam dinin taratqan Qarahanıdter dáýirinen qalǵan Saıramdaǵy kóne bazar. Kezinde sol mańda quldar da saýdalanypty. Saıramdaǵy bul bazar áli kúnge deıin bar. Al Eski qalashyqta Kenesary hannyń uldary Syzdyq sultan men Ahmet turǵan jáne sol jerde jumys istegen. Buǵan qosa 1949 jyly ashylǵan shahardaǵy tuńǵysh restoran «Araldy» aıtýǵa bolady. Búginde bul dámhana ataýy «Jeti tandyrǵa» ózgergen», dedi Azamat Qalqabaev.
Qala turǵyny Baqtybaı Ábdiraıym – shetelge kóp saıahattaýdy unatatyn azamattardyń biri. Shaǵyn bıznesin dóńgeletip, sodan túsken paıdaǵa ártúrli elderdi aralap, jer kezip júrgendi jany súıedi. О́ziniń aıtýynsha, týrızm degenimiz – jan raqaty. Adam eńbek etýmen birge kóńil kóterip, biraýyq demalý da kerek. Osy maqsatqa oraı otbasymen saıahatqa shyǵyp, dúnıeniń tórt buryshyn aralaýdy ádetke aınaldyrǵan. Bári de salystyrmaly túrde bilinedi degen ol elimizdiń týrıstik áleýetin áńgime barysynda tarazylap, baıandap berdi. Qazaqtan álemdik qaýymdastyqtyń bir bólshegi bolǵandyqtan syrtpen baılanys búginde kúsheıe túsken. Onyń aıǵaǵy dúnıe júzindegi áıgili týrıstik aımaqtarǵa Shymkentten ushatyn tikeleı áýe reısteri ashylǵan. Adamdardyń el kórip, jer tanýyna ol árıne jaqsy. Alaıda jergilikti týrıstermen birge kapıtal da sol elge ushyp barady. Týrıster sonda bar aqshasyn jaratyp qaıtady. Al ol qarajat álgi memlekettiń ekonomıkasyn kúsheıtýge jumsalatyny túsinikti. Dál osyndaı jaǵdaıdy Qazaqstanda da týdyrý kerek, dep esepteıdi keıipkerimiz.
«Azamattar nelikten syrtqa kóp saıahattaıdy. О́ıtkeni klımaty bólek ekzotıkalyq elderdi kórgendi qalaıdy. Muhıt, teńiz sýlary jaǵalaýyn shaıǵan mundaı týrıstik aımaqtar sonysymen de adamdardy ózine qaraı tartady. Degenmen Qazaqstannyń da, sonyń ishinde Shymkenttiń ózine tán tabıǵaty men basqa da erekshelikteri bar. Biz áli de sol múmkindikti paıdalana almaı jatyrmyz. Onyń eki sebebi bar. Birinshiden, jergilikti halyq elimizdiń ózinde qandaı keremet demalatyn, tabıǵaty tamyljyǵan oryndar bar ekenin jóndi bilmeıdi. Ekinshiden, bilgenimen ol jaqqa serýendep barý, seıil quryp qaıtýdy qaltasy kótermeıdi. Mine, osy eki másele ishki týrızmniń aıaǵyna tusaý salyp otyrǵan sekildi. Onyń ústine megapolıste, tipti tutastaı elimizde dese de bolady, tıisti ınfraqurylym máselesi tolyq sheshimin tappaǵan. Qaýipsizdik jaǵy da kóńil kónshitpeıdi. Naqty týrıstik marshrýttar joqtyń qasy. Máselen, shetelde saıahatshylardy aldyn ala belgilengen týrıstik baǵyttar boıynsha alyp júredi. Osyndaı ádisti otandyq týrızm salasyna da engizý qajet. Týrızmdi memlekettiń tikeleı kúshimen damytý durys emes. Bul sala naryqtyń zańdylyǵy boıynsha usynys-suranysqa qaraı ózdiginen órkendeýge tıis. Bizde kerisinshe týrızmniń uranymen talaı nysan, ǵımarattardy salyp tastady. Alaıda kóbisi jumysyn jartylaı istep nemese qańyrap bos qaldy», dedi B.Ábdiraıym.
Megapolıste 13 týroperator men otyzdan asa gıd qyzmet kórsetedi. Sonyń ishinde 4 týroperator – shetelde. Olardyń jumysy – sheteldik týrısterdi Shymshaharǵa tartý. Jalpy, bul tájirıbe álemdegi týrızmi damyǵan memleketterde keńinen qoldanady eken. Osy rette basqarma ókiliniń aıtýynsha, keıbir sheteldik týrpaketterdiń arzan bolý sebebi olar aldyn ala týrısterdi daıyndap, qonaqúıdi, ushaqtyń bıletterin brondap qoıady. Alaıda bul sol elderde bári arzanshylyq degendi bildirmeıdi. Al sheteldik týrıster jeke ózderi týrpaketsiz keletindikten, Shymkenttegi servıstiń baǵasy olarǵa qymbatqa soǵyp jatady. Sondyqtan arnaıy týrbaǵytpen á degende júzdegen týrıst bir-aq ákeletin dúnıejúzilik tájirıbe Shymkentte de júzege asyryla bastady. Munymen qosa qazir sheteldiń azamatyn shahardyń keskin-kelbetimen tańǵaldyrý qıyn. Olardy qyzyqtyratyn – halyqtyń baıyrǵy turmysy, salt-dástúr mádenıeti. Osyǵan baılanysty megapolıstegi shetki eldi mekenderdiń birinen aýyldyń tirshiligin kórsetetin sondaı bir jobany qolǵa alýdy josparlap jatqan sekildi.
О́z kezeginde BUU janyndaǵy Dúnıejúzilik týrızm uıymy jergilikti jerdegi týrızmdi aıaqqa turǵyzýǵa, sonyń esebinen eldi mekenderdiń ekonomıkasyn kóterip, qosymsha jumys oryndarynyń ashylýyna kúsh salyp, kedeıshilikpen kúresýge barynsha atsalysyp jatyr. Osy oraıda uıym arnaıy baǵdarlama jasap, saıahatshylar legin dástúrli týrıstik ortalyqtardan bul salaǵa endi qadam basyp kele jatqan aımaqtarǵa burýǵa tyrysady. Al munyń elimizdegi týrızmniń áleýetin arttyrýǵa qanshalyqty áser beretinin ýaqyttyń ózi kórseter.
ShYMKENT
