Ol áýelde dombyra, qylqobyz sekildi qazaqtyń ult aspaptaryn jasaýmen aınalysty. Bul toqyraýǵa toly toqsanynshy jyldardyń tusy edi. Keıinnen «ortekeni» bıletýge bel býdy. Táýelsizdikti endi ǵana alǵan eldiń qolónerin damytýǵa tamshydaı bolsa da úles qossam degen jalǵyz nıet kókeıinde saırap turdy.
«Áýelde qazaqtyń umytylyp bara jatqan qolónerin damytýym kerek degen oıdyń jeteginde júrdim. «Ortekeni» aspap retinde kórsetý umytyla bastaǵanyn túsindim. Ony kórý tipti armanǵa aınala bastaǵan. Aqyry izdenistiń izine tústim.
Bul jumysty toqsanynshy jyly qolǵa aldym. Toqsan altynshy jyly aıaqtadym. Mende úsh nusqa boldy. Alǵashqy nusqadaǵy ortekeniń bıi durys shyqpady. Ekinshisin jetildirdim. Alaıda taǵy da kóńilime qonbady. Taǵy da izdenýge týra keldi. Sodan úshinshi nusqaǵa kiristim. Sońǵysy ǵana oıymdaǵydaı bolǵanyn aıtpaı ketýge bolmas. «Ortekeniń» tabıǵı qozǵalystaryn kórgende ózim de qatty qýandym», deıdi Qazym Amanqosov ǵajap týyndysy týraly oıymen bólisip.
Sheber tartqan «Erke sylqymǵa» bolsyn, basqa kúıge bolsyn toqtamaı bıleı jóneletin «ortekeni» kórgende biz de tańǵalǵan edik. Tipti kezinde «Habar» telearnasyndaǵy «Tańǵalmańyz» baǵdarlamasynda da «ortekeni» kórgen jurt shýlap ketip edi ǵoı. Qazymnyń baıyrǵy ónerdi qaıta jandandyrýyna ne túrtki boldy?
«Ortekeni» jasap shyǵýyma gazetterdiń birinen oqyǵan habar túrtki boldy. Sol maqalada Otyrarda júrgizilgen qazba jumystary kezinde aǵash buıym tabylypty. Zerttegen mamandar onyń «orteke» ekenin anyqtapty. Qolǵa túsken qundylyqtyń myń jyldyqtarmen sabaqtasyp jatqany da aıtylypty. Osy shaǵyn ǵana habar meni oılandyrdy. «Ortekeni» qazaqtyń ǵana aspaby degenge keliskim kelmeıdi. Menińshe ol túrki mádenıetiniń aınymas bóligi ári belgisi», deıdi sheber.
Qolónermen ómirin baılanystyrǵan Qazym beıneleý óneriniń de bıigine kóterilgen. Elimizde ótken festıval, baıqaý, kórmelerden bólek, keskindeme baǵytyndaǵy týyndylary Fransııa, AQSh, Germanııa, BAÁ, Ispanııa elderiniń kolleksııalarynda saqtalǵan.
Ol óz isine degen adaldyǵynan eshqashan aınyǵan emes. Qaıtsem qazaqtyń qolónerin halyqaralyq deńgeıde tanytamyn degen oıdyń jeteginde júr. Basty maqsaty – «orteke» aspabyn brendke aınaldyrý. Shetelden kelgen qaltaly meımandar «ortekeniń» tabıǵı bıine qyzyǵyp, qomaqty qarjy usynsa da satpapty.
«Úndistannan kelgen azamat jáne basqa da memleketterden kelgen mártebeli meımandar «ortekeni» satyp alǵysy kelip, qomaqty qarajat usyndy. Alaıda men ony satqan joqpyn. «Shyǵys áýeni» bastaǵan basqa da kompozısııalarymdy tapsyrys bolsa, jasap berýden bas tartatyn oıym joq. Áıtkenmen, «ortekeni» kisi balasyna aqshaǵa aıyrbastaǵan emespin», deıdi Qazym.
Oblystyq teatrda sýretshi retinde eńbek etip júrgen qolóner sheberi birshama ýaqyt buryn atalǵan jumysynan bas tartypty. Sebebi de joq emes. Aıtýynsha, qolónerge degen adaldyq ony osyndaı qadamǵa jetelegen.
«О́ńirdegi bılik basynda otyrǵan azamattar Sherhan Murtaza bıýstiniń eskızdik nusqasyn jasaǵanymdy kórdi. Kórdi de rıza bolysty. Basqalardikinen bólek eken degen pikir aıtty. Sodan bılik basyndaǵylardyń maǵan nazary aýdy dep túsindim. Bir aı ýaqytta tolyq jumysty istep shyǵatynyma senimdi boldym. Aqysyz demalys alýdyń múmkindigi bolmaǵan soń jumystan shyǵyp kettim. Sóıtsem, meniki ańǵaldyq eken ǵoı. Áýelde jyly sóz aıtqandar keıin maǵan bas aýyrtqan joq. Qazir jergilikti ýnıversıtette qosymsha jumysymdy istep júrmin. Al teatrdaǵy meniń ornyma áli adam almaǵan degendi estidim. Múmkindik bolsa, qaıta barýǵa qarsylyq joq.
Bar maqsatym – ulttyq ónerdi damytý. Seh ashyp jumys istegim keledi. Alaıda men bıznes degenge joq ekenmin. Nesıe alýǵa da táýekelim jetpeıdi. Ondaıdy túsinbeımin. Áıtkenmen jergilikti bılik tarapynan eshqashan qoldaý kórgen emespin. Qarjylaı qoldaý kórsetilse, seh ashsam, «ortekeni» brendke aınaldyrý jolynda ter tóger edim. Basqa da jumystarym jetkilikti ǵoı. Sonyń bárin aıaqtaýǵa múmkindik týsa dep armandaısyń keıde. Qol qysqa», deıdi ol.
Rasynda, Qazekeń bılik basyndaǵylardyń aldyna bara bermeıdi. Qaıbir jyly óńirdiń ıdeologııasyna jaýapty óńir basshysynyń orynbasarynyń qabyldaýyna kirgen. Sol kezde orteke aspabyn halyqaralyq deńgeıde tanytýǵa qoldaý suraǵan ǵoı. Álgi ıdeolog: «Seniń munyń kimge kerek?» degen áńgime aıtyp, ótinishin kelekege aınaldyryp shyǵaryp salypty. Sodan keıin qyzmettegi adamdardyń aldyna jolamaǵan. Kóńili qalǵan.
Nege ekenin kim bilsin, ónerge degen adaldyǵynan aınymaǵan azamatty óńirdiń óneri men rýhanııatyna jaýapty mádenıet basqarmasynyń basshylary da kerek kezde ǵana izdeıtindeı kórinedi. Áıteýir bir úlken is-sharalarda Qazym júredi. Sol kezde ǵana kóremiz.
Qysqasy, óńirdiń ıdeologııasyna jaýaptylar Qazymdy qoldaýǵa asa bir qulyqty emes. О́ńir basshysy Nurjan Nurjigitov tapsyrma berse ǵana qımyldaıtyn sheneýnikter Qazymdy qashan qurmetteıdi eken?
Qazymnyń «ortekeni» brendke aınaldyram degen armany oryndalatyn kún bar ma? Kim bilsin. Oblys ákimi Nurjan Nurjigitov nazarǵa almasa, basqalardyń ózdiginen qoldaýǵa nıetin baıqaı almaı júrmiz. Qalaı bolǵan kúnde de Qazym ulttyq ónerdiń aýylynan alystamaq emes.
Jambyl oblysy
