Adymy aıqyn Almaty

Kólik qurastyrý ekonomıkany kórkeıtedi

Sońǵy jyldary Almatynyń avtokólik jasaý klasteri joǵary qarqynmen damyp keledi. О́tken jy­ly óńdeý ónerkásibiniń 70%-y osy avtokólik jasaý esebinen qam­tamasyz etilgen. Álıhan Sma­ıylov Ońtústik Koreıanyń «Hyundai Motor Company» kom­panııa­symen yn­tymaqtastyq mem­o­randýmy aıasynda iske qosyl­ǵan jolaýshylar, júk jáne ma­man­dandyrylǵan tehnıka shy­ǵaratyn «Hyundai Trans Almaty» zaýytyna bardy. Bul kásip­oryn respýblıkanyń jekemen­shik kompanııalaryna, kom­mýnaldyq uıymdaryna jáne memlekettik organdaryna «Hyundai», «Golden Dragon» jáne «Foton» kólik qural­darynyń keń jelisin jetkizedi. Aldaǵy birneshe jylda kásiporyn basshylyǵy óndiristi keńeıtýdi, jańa jumys oryndaryn ashyp, eksportty ulǵaıtýdy jáne jer­gilikti óndiris úlesin arttyrýdy josparlap otyr.

Bul oraıda ónim eksporty, Qytaıdan Qazaqstanǵa júk tasy­maldaý jáne óndirýshilerge ká­dege jaratý alymy boıynsha bereshekti tóleý sekildi birqa­tar problemalyq másele qoz­ǵaldy. Úkimet basshysy kóteril­gen máselelerdiń sheshimin tabýǵa járdemdesetinin aıtty.

Álıhan Smaıylov aıtyp ótkendeı, Úkimet el ekonomıkasyn odan ári ártaraptandyrýdy qoldaıdy jáne bul zaýyt osy jumystyń bir mysaly.

«12 jyl ishinde kásiporyn naryqtaǵy óz pozısııasyn edáýir ny­ǵaıtty. Biz kompanııanyń ónim jelisine ınvestısııa salý já­ne ony keńeıtý josparlaryn qup­taı­myz. Memleket basshysy qala ákim­diginiń aldyna halyqtyń jú­rip-turýyna yńǵaıly kólikpen qam­tamasyz etip, ekologııaǵa tıgi­zetin zardaptardy azaıtý mindetin qoıdy. Sondyqtan bul óndiris tek qala úshin ǵana emes, búkil respýb­lıka úshin de zor mańyzǵa ıe», dedi Premer-mınıstr.

Qazirgi ýaqytta Oqý-aǵar­tý jáne Densaýlyq saqtaý mı­nıstrlikteriniń tapsyrysy bo­ıynsha «Hyundai Trans Almaty» zaýy­tynda «Golden Dragon» mar­kasynyń mektep avtobýstary jáne «Hyundai» (H350) shaǵyn avtobýsy bazasynda jedel járdem kólikteri qurastyrylyp jatyr. «Mektep avtobýsy» qanatqaqty jobasy aıasynda Almaty ákimdigi mektepke oqýshylardy tasymaldaý úshin 100 jańa tehnıka satyp alýdy josparlap otyr.

Premer-mınıstr bilim berý sapasyn arttyrýdyń bas­ty faktorlarynyń biri árbir oqý­shynyń qajettilikterine baǵ­dar­lanǵan jáne onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jaıly mektep ortasy ekenin atap ótti. Sondyqtan «Mektep avtobýsy» qanatqaqty jobasy – osyndaı iri megapolıstegi máseleniń durys jáne ýaqtyly sheshimi bolmaq.

Import kólemi azaıady

Úkimet basshysy odan soń «Valtherm» JShS joǵary qy­sym­men quıý ádisin qoldanatyn Qazaqstandaǵy alǵashqy alıýmınıı jáne bımetall jylý radıatorlaryn shyǵaratyn zaýyt qurylysyn baryp kórdi. Jalpy kólemi 15 mlrd teńge ınvestısııa salynǵan biregeı zaýyt ónimi beriktigi men jylý berý boıynsha Qytaıda shyǵarylyp, Qazaqstanǵa ákelinetin balamaly radıatorlardan 40-50%-ǵa asyp túsedi dep kútilýde. Kompanııa 430 jańa jumys ornyn ashýdy, otandyq qurylys kompanııalarynyń suranysyn ishinara qamtamasyz etýdi jáne kórshi elderge tasymaldaýdy jolǵa qoıýdy josparlap otyr.

Álıhan Smaıylov qala ákimdigi qaıta óńdeý deńgeıi joǵary osyndaı ımportty al­­mas­tyratyn óndiristerdi damytýǵa erekshe nazar aýdarýy qajet ekenin atap ótti. Zaýytty iske qosý Qazaqstannyń basqa elderden radıatorlar jetkizý­ge táýeldiligin tómendetýge eleý­li úles qosady. Úkimet basshysy osy baǵytty qoldaý úshin elden alıýmınıı synyqtaryn baqylaýsyz shyǵarýdyń jolyn kesý jáne sýmen jylytý quraldaryna mindetti sertıfıkattaýdy engizý jónindegi sharalar pysyqtalatynyn aıtty.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, Almatynyń ındýstrııalyq aımaǵy otandyq jáne sheteldik ınvestorlar úshin tartymdy sanalady. Osyǵan baılanysty memleket onyń damýyna belsendi túrde járdem kórsetýdi jalǵastyrmaq. Búgingi tańda qala ákimdigi onyń aýmaǵyn 194 gektarǵa keńeıtýde.

«О́tken jyly respýblıka boıynsha biz 150-den astam ın­dýstrııalyq jobany iske asyr­dyq, bul 2 mlrd dollarǵa ımportty almastyrýǵa qol jetkizýge múmkindik berdi. Bıyl mundaı jobalardyń sanyn 170-ke deıin arttyrý josparlanyp otyr. Bul 2,9 mlrd dollarǵa ımporttyń ornyn aýystyrýǵa múmkindik beredi», dedi Álıhan Smaıylov.

Shaharda ornyqty damý qarqyny bar

Jumys sapary barysynda Premer-mınıstr shaǵyn óner­kásip parkteri men qala­nyń ındýstrııalyq aımaǵy rezı­dent­terimen kezdesti. Onda Úki­met basshysyna bólmearalyq esikter shyǵaratyn zaýyttyń jumysy, zamanaýı ǵylymı-óndiristik jylyjaı kesheniniń qurylysy, sondaı-aq tamshylatyp sýarý júıelerin qurý, kondıterlik ónimder men qaǵaz qaptamalaryn shyǵarý jónindegi jobalar týraly aıtyldy.

Premer-mınıstr Juqpaly aýrýlar ulttyq ǵylymı orta­lyǵy men Oqýshylardyń ınno­va­sııalyq shyǵarmashylyq orta­lyǵy qurylysynyń barysymen tanysyp, «Champion» jańa sport kesheninde boldy. Álıhan Smaıylov mundaı áleýmettik jobalarǵa jeke ınvestısııalardy tartý asa mańyzdy ekenin atap ótti, óıtkeni bul Almatyny salamatty ómir saltyn ustanatyn qala retinde nyǵaıtýǵa úles qosady.

Aǵymdaǵy ahýal, ónerkásip, kólik ınfraqurylymy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, medısına júıesi, bilim berý jáne taǵy basqa salalardy damytý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar men josparlar qalany odan ári áleýmettik-ekonomıkalyq damytý máse­leleri jónindegi keńeste qoz­ǵal­dy. Bul baǵyttaǵy jumys­tar jaıyn Indýstrııa jáne ınfra­qurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat, Ulttyq ekonomıka vıse-mı­nıstri Baýyrjan Omarbekov, Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan, Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Sársen Quranbek, Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev baıandady.

Premer-mınıstr jalaqynyń ósý qarqyny boıynsha Almaty sońǵy 10 jylda respýblıkalyq ortasha deńgeıden tómen bolyp kelgenin, osyǵan baılanysty bul tendensııany ózgertý kerek ekenin atap kórsetti.

«Almatylyqtardyń naqty aqsha­laı kiristeriniń jyl sa­ıyn­ǵy ósýin qamtamasyz etý qa­jet. Bul – keshendi jumys. Eń al­dymen, jalaqysy joǵary ja­ńa jumys oryndaryn qurýǵa jáne ınvestısııalar tartýdyń joǵary qarqynyn saqtap qalýǵa kóńil bólý kerek», dedi Álıhan Smaıylov.

Basty mindet – halyqqa jaǵdaı jasaý

Úkimet basshysy halyqtyń tabysyn arttyrý jumystary ınflıasııany tejeý sharalaryn júzege asyrýmen tikeleı baılanysty ekendigine toqtaldy. Sondyqtan jergilikti alyp-satarlardyń áreketi tek qala­da emes, búkil respýblıka bo­ıynsha azyq-túlik pen basqa da taýarlardyń qunyna áser etetindikten, bazarlardaǵy, onyń ishinde «Altyn Ordadaǵy» baǵa belgileýdi jiti qadaǵalaý qajet. Sonymen qatar básekelestikti damytý úshin Almaty aglome­ra­sııa­synyń shyǵys jáne soltústik bólik­terinde qosymsha saýda alań­daryn qurý máselesin pysyq­taý, sondaı-aq deldaldyq shema­lardy anyqtaý boıynsha óńir­lik komıssııanyń tıimdi jumy­syn qamtamasyz etý asa mańyzdy.

Úkimet basshysy ınjener­lik ınfraqurylymdy damytý máselesine toqtala kelip, sý qubyrlary – 56%, káriz – 57%, elektr jelileri – 60% tozyǵy jetkenin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, muny azaıtý úshin jyl saıyn 100 km-den astam sý qubyry, 70 km-den astam káriz jáne 120 km-ge jýyq elektr jelilerin jańartý kerek. Bul rette qalaǵa qosylǵan aýmaqtarda jańa sý kózderin salýdyń qajettiligi týyndap tur.

Álıhan Smaıylov bilim berý jáne densaýlyq saqtaý júıelerin damytý máselelerin de qozǵady. Máselen, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda qalada 37 myń oqýshyǵa arnalǵan 22 mektep salý josparlanýda, bul mektepterdegi oryn jetispeýshiligin edáýir qysqartýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq ákimdikke salynyp jatqan nysandardyń ýaqtyly paıdalanýǵa berilýin qamtamasyz etý jáne Qarjy mınıstrligimen bıýdjetten tys qarjy kóz­deri­nen, sybaılas jemqorlardan óndirilgen qarajat esebinen qosymsha oqý oryndaryn salýdy pysyqtaý tapsyryldy.

Álıhan Smaıylov medısı­nalyq júıe bóliginde qala­nyń ambýlatorııalyq-emhanalyq uıym­­d­aryna shamamen 2,2 mln adam bekitilgenine, bul olarǵa eleýli júkteme beretinine nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kó­mekti damytý Almaty aglomerasııasy úshin basym baǵyttardyń biri bolýǵa tıis ekenin aıtty. Den­saýlyq saqtaý mınıstrligine ozyq tájirıbeni eskere otyryp, I toq­sanda osy saladaǵy standarttardy ózektendirý isin aıaqtaý tapsyryldy.

Qaýipsizdik bárinen qymbat

Premer-mınıstr seısmı­kalyq qaýipsizdik máse­leleri­ne erekshe toqtalyp, Túrkııa men Sırııada bolǵan tabıǵı apat bizdiń elimiz, ásirese, Almaty úshin úlken sabaq bolý kerek­tigin eskertti.

Ol sońǵy ret qaladaǵy nysandardy pasporttaý 2017 jáne 2018 jyldary júrgizilgenin atap aıtty. Osyǵan baılanysty Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi men qala ákimdigi birlesip, qysqa merzimde aýdıt júrgizip, seıs­mıkalyq qaýipsizdikti kú­sheı­tý jónindegi pármendi is-sharalardy iske asyrýǵa tıis.

«Bul máselelerde álemdik tájirıbeni tek Almatyda ǵana emes, elimizdiń jer silkinisine ushyraýy yqtımal basqa da óńirlerinde paıdalaný qajet. Ýákiletti memlekettik organdar buǵan deıin alynyp tastalǵan jobalaý, qurylys jáne baqylaý úderisterin zańnamalyq turǵyda qatańdatý máselesin shuǵyl túrde qarastyrýy kerek», dedi.

Úkimet basshysy shahardaǵy qala qurylysy saıasatyn jaq­sartý qajettigine, bul ásirese Almatynyń 2040 jylǵa deıingi Bas josparynyń jobasyn tal­qylaý jáne kelisý aıasynda ózekti ekenine nazar aýdardy.

«Ákimdik qala qurylysy kezinde áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn damytý boıynsha jiberilgen qatelikterdi eskerýi kerek. Sondaı-aq tarıhı-mádenı murany saqtaı otyryp, qurylys nysandarynyń bıiktigi men tyǵyzdyǵyna erekshe nazar aýdarý qajet», dedi ol.

Sapar sońynda Úkimet basshysy qalanyń ekologııalyq problemalaryn sheshý jónindegi sharalardy keshendi iske asyrýdyń jáne Almaty aglomerasııasyn damytý josparyn jedel pysyqtaýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti.