Saılaýǵa deıin 5 myń baıqaýshyny daıyndap oqytqan qozǵalystyń aımaqtarda 25 shtaby jumys istegen. Degenmen keshegi saılaýǵa «Baqyla» qozǵalysynyń 3 800 ókili baıqaýshy retinde qatysypty. Saıasattanýshy Ashat Qasenǵalıdyń sózinshe, birqatar ýchaskige baıqaýshylardy kirgizý turǵysynan qıyndyqtar týyndaǵan.
«Ásirese Qaraǵandy qalasynda, sondaı-aq basqa da keı aımaqtarda mundaı jaılar boldy. Atap aıtqanda, baıqaýshylarǵa bólingen oryn bola tura ári olardyń tańǵy altydan saılaý ýchaskesine kelgenine qaramastan tıisti oryndaryna otyra almaı 7-8 saǵat aıaqtarynan tik turyp baqylaýǵa týra kelgen. Bir kabınaǵa eki adamnyń bir mezette kirýi, keshke qaraı hattamany bermeı qoıý syndy zańǵa tompaq keletin jaıttar bolǵany jelige taraǵan edi. Bul máselelermen aldaǵy ýaqytta zań mamandary aınalysady. Biz 25 qalany qamtydyq. Baıqaýshylarymyzdyń basym bóligi Almaty, Astana, Shymkent qalalarynda boldy. Baıqaýshylardyń basty maqsaty – saılaýda berilgen daýystyń urlanbaı, hattamaǵa tıisti dárejede túsýin qadaǵalaý. Qalaı degende de baıqaýshylarymyz óz mindetterin abyroımen atqardy. Kezekti saılaý – bıyl eń kóp talqylanatyn mańyzdy saıası oqıǵa. Qoǵam muny áli de uzaq talqylaıtyny belgili. Kez kelgen saılaýdyń negizgi ustyny baıqaýshylar jumysy. О́ıtkeni daýystyń qalaı berilgeni emes, daýystyń qalaı sanalǵany mańyzdy. Baıqaýshylar ınstıtýtyn qalyptastyrý jáne olardy saıası naýqanǵa maqshyqtandyrýdyń mańyzy zor, – deıdi Ashat Qasenǵalı.
Qoǵamdyq qozǵalys ókili atap ótkendeı, uıym negizinen iri qalalardy qamtyǵan. Al aýdandar men aýyl aımaqtardy tolyq qamtý múmkin bolmapty. Aıtýlarynsha buǵan úlken resýrs qajet. «Aýqymdy saıası naýqandardyń kedir-budyrsyz ótpeıtinin» alǵa tartqan saıasattanýshy Edýard Poletaev, baqylaý jumysyna óz erkimen ynta bildirgen jastardyń basym bolǵanyn aıtady. «Biz óz jumysymyzdy tıisti deńgeıde atqardyq. Almatynyń saılaý oryndarynda kemi 6-7 baıqaýshydan otyrdy. Saılaý barysyn baqylaý barysynda azamattardyń belsendiligin baıqadyq. О́z eliniń bolashaǵyna nemquraıdy qaraı almaıtyn jastardyń jigeri súısindirdi. Baıqaýshylar keıbir túsiniksiz jaılardy beınebaqylaýǵa túsirip alǵan. Qolymyzda mundaı materıaldar bar. Al jalpy alyp qaraǵanda, bul jolǵy saılaýdyń aýqymy keń boldy. Saılaý komıssııasy úshin de bul sharýalardyń ońaıǵa soqpaǵanyn moıyndaýymyz kerek», dep atap ótti.
Saıasattanýshy Maqsat Jaqaý saılaýdaǵy oń ózgerister Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saıası reforma engizýge jasaǵan ıdeıasynyń is júzinde alǵa basqanyn kórsetti dep esepteıdi.
«Elde demokratııalyq jańǵyrýǵa baǵyttalǵan saıası doda ótti. Saılaý sońǵy 19 jylda bolmaǵan tartysqa toly aralas saılaý júıesi arqyly órbigeni málim. Bul óz kezeginde eldegi demokratııanyń keńistigin keńeıtip, jańa satyǵa kóteretin úlken naýqannyń bastamasy dep ataǵanymyz jón. El Prezıdentiniń saıası jańǵyrýǵa baǵyttalǵan bastamasynyń júıeli nátıjesi kórinip jatyr. 2004 jyly Parlament pen máslıhatqa 12 partııa qatysqan edi. Dál osy kórinis qaıtalana bastady. Alǵashqy esepter boıynsha 6 partııa Parlamentke ótýge múmkindik aldy. Jeke mandat boıynsha dodaǵa túsken kandıdattar arasyndaǵy tartystardy saılaýdyń qyzyqty ótýimen baılanystyrýymyz qajet. Ony synǵa almaǵan durys. О́ıtkeni bul festıval nemese konkýrs emes, sondyqtan úmitkerler árbir daýys úshin kúresýi kerek. Baıqaýshylar demokratııanyń qoldaýshysy ári qorǵaýshysy dep qabyldaýǵa tıispiz. Saıası belsendi jastardyń jańa tolqyny qalyptasyp kele jatyr. El aýmaǵy boıynsha ártúrli táýelsiz uıymdardyń atynan 90 myńǵa jýyq baıqaýshy saılaýǵa qatysqan. Seń qozǵalǵany, durys baǵytqa bet túzep bara jatqanymyzdyń bir dáleli osy», deıdi Maqsat Jaqaý.
Uıym ókilderi keıbir saılaý ýchaskeleriniń tóraǵalary tarapynan baıqaýshylarǵa dóreki sóılegen jaǵdaılar bolǵanyn aıtady. «Saıası mádenıet qalyptastyramyz desek mundaıdan aýlaq bolǵanymyz jón», deıdi olar. «Degenmen baıqaýshylar da tym erkinsip oıyna kelgenin istemeýi kerek. Azamattar saılaýǵa qatysty jelidegi negatıv pikirlerdiń bárin quptaı bermeı, olardy da tarazylaı bilgeni jón», deıdi mamandar.
ALMATY
