Ál-aýqat alshaqtyǵy qaıtse azaıady?

Shynynda da elimizdegi baılar men kedeılerdiń arasyndaǵy alshaqtyq azaımaq túgil, tipti ulǵaıyp bara jat­qan tárizdi. Qazaqstannyń ekonomıka­lyq zertteýler ınstıtýty – ERI-diń málimetine qaraǵanda, ótken jyldyń tórtinshi toqsanynda eń kóp jáne eń az qamtylǵan qazaqstandyqtardyń tabystaryndaǵy alshaqtyq 5,56 ese bolǵan. «Bárin biletin» statıstıka halyqtyń eń kóp qamtylǵan 10 pa­ıyzynyń ortasha tabysy 201,5 myń teńgeni, al eń az qamtylǵan 10 paıy­zynyń ortasha tabysy nebári 36 myń teńgeni quraǵandyǵyn kórsetken. Bul málimet Memleket basshysynyń: «Ulttyq tabystyń ádil bólinýi boıynsha teńgerimsizdik pen problemanyń bar ekeni aıdan anyq. Halyqaralyq sarapshylar (KPMG, 2019 jyl) Qazaqstan baılyǵynyń jartysy 162 adamnyń ǵana qolynda ekenin rastap otyr. Osy rette halyqtyń jartysynyń aılyq tabysy 50 myń teńgeden aspaıdy. Mundaı aqshamen ómir súrý múmkin emes. Bulaı jiktelý men teńsizdiktiń qaýipti ekenin aıtqan bolatynmyn», degen sózin taǵy bir quptap berdi.

Turǵyndar tabysyndaǵy alshaq­tyq az óńirler – Mańǵystaý, Túr­kistan, Atyraý oblystary men Shym­kent qalasy. Mańǵystaýlyq ke­deı­ler men turmysy táýir azamat­tar kiri­sindegi alshaqtyq 2,8 ese (tıi­sinshe aıy­na 40,2 myń jáne 136,6 myń teń­ge), shym­kenttikterdiki – 3,27 ese (34,8 myń jáne 122,7 myń teńge), túrkistandyqtardiki – 3,36 ese (32,2 myń jáne 123,3 myń teńge), atyraýlyqtardiki – 3,41 ese (40,1 myń jáne 148,8 myń teńge) bolǵan. Al Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan oblystarynda jáne Almaty qalasynda tabys teńsiz­digi tym joǵary. Shyǵysqazaqstan­dyq aýqatty turǵyndardyń tabysy kedeılerdiń kirisinen 6,61 ese artyq bolyp shyǵyp, tıisinshe aıyna 35 myń jáne 270 myń teńgeni quraǵan. Osy jó­nindegi kórsetkishter Qaraǵandy oblysyn­da 6,52 esege (37,8 myń jáne 287,7 myń teńge), Almaty qalasynda 5,92 esege (40 myń jáne 270 myń teńge), Sol­tústik Qazaqstan oblysynda 5,68 esege (36,7 myń jáne 220 myń teńge) jet­ken.

Baılar men kedeılerdiń arasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý úshin ne isteý kerektigi jaıly oılanǵanda Parlament Májilisinde ara-tura sóz bolyp júrgen progresti salyq júıesin engizý máselesi eske túsedi. Memleket basshysy aıtqan «jurttyń bárine birdeı jaǵa bermeıtin, biraq tıimdi ári qajetti sheshimderdiń» biri osy bolsa kerek. Árıne, mundaı túbegeıli shara, eń aldymen, Qazaqstan baılyǵynyń jartysyn ıemdenip alǵan 162 adamǵa baǵyttalǵany jón, sondaı-aq elimizdegi ortasha taptyń yntasy men iskerlik belsendiligin kemitpeý úshin keńinen talqylanyp, muqııat oılastyrylyp baryp qolǵa alynýǵa tıis.

Kedeıler sanyn azaıtýdyń kelesi bir joly – zeınetaqy men áleýmettik tólemder sııaqty, eń tómengi jalaqy mólsherin de jyl saıyn ınflıasııa deńgeıine sáıkes ındeksteý. Sebebi elimizdegi eń tómengi jalaqy mólsheri 2018 jylǵy 28284 teńgeden 2019 jyly 42500 teńgege deıin, al 2022 jyly – 60 myń teńgege deıin, 2023 jyly – 70 myń teńgege deıin (shamamen 131 dollar) ósirilgenimen, baǵa ataýly aspanǵa sharyqtap turǵan qazirgi kezde áli de azdyq etip turǵany anyq. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń ishinde Qazaqstan eń tómengi jalaqy boıynsha tek Qyrǵyzstan­nan (22,5 dollar) ozyp, Armenııamen (138 dollar), Belarýspen (189 dollar) jáne Reseı Federasııasymen ­(224 dollar) salystyrǵanda artta qa­lyp otyr. Al kúıregen keńes odaǵy­nyń quramynan bizdiń elmen qatar­las shyǵyp, demokratııalyq damý jolyna túsken Baltyq jaǵalaýy mem­leketteri – Estonııada eń tómengi ja­laqy mólsheri bıyl 704 AQSh dollary, Lıtvada – 646 AQSh dollary, Latvııada – 555 AQSh dollary ekenin eskersek, eski Qazaqstannyń «Eń aldymen – ekonomıka, sosyn – saıasat» degen qaǵıdasynyń qate ekendigine kózimiz jetip, elimizde bastalǵan saıası ózgeristerge úmitpen qaraımyz.