Jańaózen: Qordalanǵan másele – komıssııa nazarynda

Múddeli taraptardyń kezdesýi bastaldy

Kompanııa basqarmasy tóraǵasy­nyń orynbasary Dáýletjan Hasanov jetek­shilik etetin komıssııa quramyna 33 maman kirgen. Olar 1 aı boıy kásip­oryn­dardyń búgingi ahýaly, jumys­shylardyń eńbek etý jaǵdaılary, sondaı-aq sybaılas jemqorlyq derekterin anyqtaý úshin jan-jaqty taldaý jumystaryn júrgizbek. Onyń qory­tyndysy boıynsha kún tártibin­degi ózekti problemalardy sheshýge arnalǵan is-qımyl jospary ázirlenedi.

Jańaózende bolǵan alǵashqy úsh kúnniń ishinde komıssııa múshe­leri «О́zen­munaıgazǵa» qarasty mekemelerdegi 43 nysannyń jumy­symen tanysyp, eńbek ujymdary­men kezdesip úlgerdi.

– Ár nysanda jumysshylardan saýaldama alyp jatyrmyz. Olardyń aıtqan pikirleri men usynystary negizinde múd­deli tarap­tarmen kezdesip, qolǵa alynýǵa tıis is-sha­ralar tizbegin beremiz. Mer­di­ger mekemeler­men uzaq merzimdi shart jasaý jaǵyn oı­lastyryp jatyrmyz. Ju­mys­shylardy ju­mysqa ornalastyrýǵa, uzaq merzimdi ju­mys­­tardy taýyp berýge biz kepildik bere­miz. Olar­dyń budan bas­qa da talaptary bar, – dedi Dáýletjan Hasanov.

«О́zenmunaıgaz» AQ Munaı-gaz ón­dirý bas­qarmasynyń slesar-jón­deýshisi Baljan Orazbaeva da komıssııa múshe­le­riniń ár ju­mysshydan saýaldama alýy nátı­je­sinde osy nysandardaǵy shy­­naıy eńbek jaǵdaıy aıqyn­dalyp, tıis­ti sheshimder qabyl­da­na­tynyna senim bil­dirdi.

– Olar munaıshylar kóterip otyrǵan basty problemalardyń bárin jazyp aldy. Oǵan qosa sa­ýaldama júrgizip, jumys jos­pa­ryn ázirleýge qajet aqparat jı­nady. Eger kompanııa tarapynan áleý­mettik mindettemeler tolyq oryndalatyn bolsa, bizdiń qyz­­met­­kerlerimiz de jalpy eńbek jaǵ­­daıyna kóńilderi tola­tynyn jet­kizdi. Komıssııa mú­she­leri mu­naı­­shylardyń talaptary bo­ıyn­sha jaqyn arada tıisti she­shim­der shyǵa­rylyp, oryndalatynyn aıtty, – dedi ol.

Ár munaıshynyń talap-tilegi eskeriledi

Jalpy, aldaǵy bir aı ishinde As­ta­nadan kelgen mamandar 67 mekemege barýdy josparlap otyr. Olardyń jumystaryn tekserý 2 baǵytta jú­r­­­­mek: birinshi­den ká­sip­oryndarǵa aýdıt júrgizilse, ekin­­shi­den tehnıkalyq jab­dyq­­talýy­na baǵa be­riledi.

Munaı kompanııasyna qa­ras­ty hımııalandyrý jáne ekolo­gııa, sondaı-aq munaı aıdaý basqar­ma­la­rynda ótken kezdesýden keıin jergilikti ju­mys­shy Qobylan Qarashaev komıssııa múshe­le­rine ózderindegi qordalanǵan problemalardy tolyq jetkizgenderin aıtty.

– Bizde búginde tehnıkalar men olar­dyń jabdyqtaryna jaýap­ty avtoslesarlar jetispeıdi. Dáne­ker­leýshilerdiń ju­mys isteýi úshin de arnaıy boks joq. Budan ózge de jetispeı turǵan jer­le­ri­mizdi mamandarǵa túgel aıttyq. Olar biz­diń talap-tilekterimizdi jazyp alyp, min­d­etti túrde sheshimin tab­aty­nyna ýáde berdi, – dedi jer­gi­lik­ti turǵyn.

Elordalyq mamandardyń aıtýyn­­­sha, keıbir munaı mekemelerinde kezek kúttirmes máseleler kún tár­ti­binde tursa, keıbirinde adam­dardyń ju­mys isteýi úshin bel­gili bir deńgeıde jaǵ­daı­lar ja­sal­ǵan. Máselen, jumys toby je­tekshisiniń orynbasary Abat Qutjanov 80 adam eńbek etetin avtokolonna meke­me­siniń tehnıkalary 70-80 paıyzǵa jańar­tylǵanyn tilge tıek etti.

– Biz atalǵan mekemege bas suq­qa­­­ny­myz­da jumysqa qajetti teh­­nı­kalardyń basym bóligi talap­qa saı ekenine kóz jetkizdik. Árı­ne, kóńil bóletin tustary da joq emes. Endigi kezekte ol jerdiń seh­­­t­ary jóndeýdi qajet etip tur. Odan bólek, jumysshylar óz ma­man­­dyqtaryn jetildirý boıyn­sha saýaldaryn qoıdy. Bizdiń baı­qa­­ǵanymyz, negizinen jumys jaǵ­da­ıyna olardyń kóńilderi tolady, – dedi ol.

Jergilikti munaı kompanııa­la­r­ynyń jumysy demalys kúnderi de toqtamaı júretin­dik­ten, komıssııa músheleriniń de nysandardaǵy kezdesýleri dema­lys­qa qara­maı úzdiksiz ótip jatyr. Máselen, ótken senbide olar 400-den asa adam eńbek etetin óndiris ornyn aralap, jumysshylardyń talap-tilegine qulaq túrdi. Bul kásiporyn ujymy munaı óndirý úshin qoldanylǵan qubyrlardy jóndeýmen aınalysady. Olar táýligine 1000 qubyr men 25-30 sorǵyny qalypqa keltiredi. 10 jyl buryn ashylǵan mekemede qural-jabdyqtardyń basym bóligi eskirgen. Sondaı-aq medısınalyq kartaǵa keıbir emdik sharalar en­gi­zil­meı qalǵan. Jumysshylar keıde dári-dármek pen emdik sharalardy óz qaltalarynan aqsha shyǵaryp alatyndaryn aıtty. О́ıt­keni mekemeniń medpýnktinde ol qyzmetter kórsetilmeıtin bol­ǵa­­syn, aqyly emhanalarǵa barýǵa má­jbúr.

Al slesar-jóndeýshi Altyn Iman­baeva kúni-túni jumys isteı­tin stanok­tar es­kirgenin, aýystyratyn ýaqyty kelgenin aıtady.

– Biz komıssııa múshelerine sol stanoktardy aýystyrý kerek­ti­gin jetkizdik. Olar bizdiń árbir usy­nysymyzdy muqııat tyńdap, má­seleni sheshýge ýáde berdi. Bıyl jáne kelesi jyly nysan­dar­ǵa mo­der­­nızasııa jasalatynyn, alda­ǵy mamyr aıynda stanoktardy aýystyrý bastalatynyn aıtty, – dedi ol.

Eldiń tilegi – eńbek daýynyń oń sheshimi

Elordalyq mamandar jer­gi­likti mu­naı­shylardyń árbir usy­ny­sy men tilegi nazardan tys qal­maı­tynyn aıtyp otyr. Olardy negizinen jalaqy, áleý­met­tik-tur­mystyq jaǵdaıdy jaqsartý, med­­saq­tandyrý jáne óndiris oryn­daryn moder­nızasııalaý másele­le­ri kóp tol­ǵan­dyratynyna kóz jetkizdi. Taldaý ju­mystary nátı­je­si boıynsha jasaq­ta­­latyn is-qımyl josparyna eńbek ujym­dary kótergen ózekti máselelerdiń bári engizilmek. Komıssııa jumysy 31 mamyrǵa deıin sozylady.

Sońǵy 2 jylda Jańaózendegi munaı kásiporyndarynda bolyp jatqan ke­leń­siz jaǵdaılardyń bas­ty sebebi – eńbek daýy eke­nin qala ákiminiń orynbasary Nurbergen Hýdıbaev da jasarmady. Jumysshylardyń talaby – tarıfti kóterý, áleýmettik paketterdi qarastyrý. Bul eń aldymen «О́zenmunaıgaz» AQ me­ke­mesine qatysty. «Bul mekeme – qalamyzdyń basty kásiporny. Degen­men aýyzdy qur shóppen súrtýge bolmaıdy. Ju­mysshylarǵa jaǵdaılar qaras­ty­ry­lyp jatyr. Mekeme janynan eńbek daý­laryn qaraıtyn arnaıy departament quryldy. Meıram kúnderi, ózge de datalarda beriletin áleýmettik qoldaýlar sany artty», deıdi ol.

Qala ákiminiń orynbasary aı­maq­ta ju­myssyzdyq máselesiniń ótkir tur­ǵanyn, sondaı-aq azyq-túlik baǵa­sy­nyń qymbat ekenin de alǵa tartty. «Qazir As­tanadan arnaıy komıssııa kelip, kásiporyn ujymdarymen kezdesip jatyr. Olar negizinen eńbek etip jatqan adamdarmen júzdesetini belgili. Degenmen ju­myssyzdarmen de kez­de­sip, solardyń talap-tilegin bilse de bolady.

Qalamyzdaǵy áleýmettik jaǵ­daı­­dyń kúrdelenýine tamaqtyń qymbattaýy da sebep bolǵanyn aıtý kerek. Jańaózen qalasy logıstıka turǵysynan qarasaq, kúre joldyń boıyndaǵy ersili-qarsyly kólik aǵylyp jatqan meken emes. Shette turǵan qala. Sondyqtan bizge ta­ǵam, basqa da ónimderdi jet­ki­zý quny qymbat. Osynyń ózi ju­mysshylardyń jaǵdaıyna áser etedi», dedi Nurbergen Hýdıbaev.

«Bir aıta keter másele, «О́zen­munaı­­­­gaz» jylyna 5 mln tonna munaı óndiredi. Ol jerde 9300-deı adam eńbek etedi. Al eli­mizdegi basqa munaı kásip­oryn­­­darynda odan da kóp munaı óndir­genimen, adam sany az. Nege? О́ıtkeni jańaózendikterdiń kóbi tek munaı meke­melerinde jumys iste­gisi keledi. Ákimdik tarapynan basqa jumys oryndaryn jáne soltústikke kóshý baǵ­dar­­la­ma­syn usynyp jatyrmyz. Biraq oǵan eshkim barǵysy kelmeıdi. Son­dyqtan munaı mekemelerinde osyndaı problema týyn­dap otyr.

Keshendi jospar týraly aıtar bolsam, bizde Jańaózen qalasy boıynsha emes, Mańǵystaý oblysyn damytý bo­ıynsha keshendi jospar jasalǵan. Sonyń ishinde 37 pýnkti Jańaózen qalasyna qatysty. Taǵy 16-sy jalpy oblys bo­ıynsha barlyq eldi mekenderge qatysty taraý. Atalǵan keshen talaptaryn iske asyrý boıynsha jumys júrgizilip keledi», dedi máseleniń tereńine úńilgen spıker.

Al munaı jáne gazdy basqarý salasy boıynsha sarapshy Abzal Narymbetov munaıshylardyń jıi nara­zylyqqa shyǵýynyń úsh basty sebebin atap kór­set­ti. Birin­shiden, bir kompanııada ju­mys isteýge turaqty shtattyq oryn­nyń nemese uzaqmerzimdi kelisimsharttyń (ke­minde 3 jyl) bolmaýy, ekinshiden, tek jumyssyz qalmas úshin kez kelgen jala­qyǵa kelisýge májbúr etetin turaq­syz tabys; úshinshiden, demalys pen áleý­mettik pakettiń bolmaýy. «Osy olqylyqtyń barlyǵyn kompanııalar óz múddesine paıdalanyp otyr, al bul eńbek jaǵdaıyna keri áser etedi», deıdi ol.

«Másele kompanııada emes, júıe­de. Birinshiden, «Qaz­Mu­naı­Gaz» árdaıym narazy­lyq bildirý­shi­lerge júıeli emes qysqamerzimdi sheshimder usynyp keledi. 2015 jyly da Jańaózendegi ereýilshiler Asta­nadaǵy «QazMunaıGaz» qyz­met­kerlerimen birdeı jalaqy­men qamtamasyz etýdi surady. Bir jyldan keıin talap oryndaldy. Birneshe jyldan keıin oqı­ǵa taǵy qaıtalandy. Bul joly biraq Jańaózendegi merdigerler de shtat­qa turaqty jalaqy suraı bas­tady. Bir bóligi bul talapqa qol jet­kizdi. Jumys­shylardyń QMG-ǵa qa­tys­ty «jylamaǵan balaǵa» qaǵıdasyn túsingenin kórip otyrmyz.

Bul rette, sońǵy 10 jylda Mań­ǵys­­taý oblysynda halyq sany­nyń ósýi 77%-ǵa jetkenin de eskerý qajet. «QazMunaıGaz» bıýd­jeti sheksiz emes ekeni túsinikti, árqashan ju­mys­shy­lar­dyń talaptaryn oryndaý múmkin emes. Bul oraı­da ju­myssyz halyqty qaıta daıar­laý jáne kásibin múlde basqa sala­ǵa aýys­tyrý máselesi týyndaıdy», deıdi sarapshy.

Jemqorlyqqa qatysty tekserý júrgizilýde

Joǵaryda atalǵan máselelerden bólek, Jańaózendegi «О́zen­munaıgaz» AQ men «BerAlı Man­gıs­taý Company» JShS sekildi mekemelerde sybaılas jemqorlyq máselesi de kún tártibinde tur. Qos kásiporynnyń laýazymdy tul­ǵa­lary asa iri kólemde qarajat jym­qyr­dy degen kúdikke ilinip, tergeý amaldary júrip jatyr.

Qarjylyq monıtorıng agent­ti­giniń Mańǵystaý oblysy boıynsha tergep-tekserý departamenti bergen má­li­metke qaraǵanda, istiń qozǵalýyna Jańa­ózen qalasy turǵyndarynyń «Qaz­MunaıGaz» AQ (О́zenmunaıgaz) júıesinde sybaılas jemqorlyq jáne jymqyrý faktileri oryn alyp jatyr degen kóptegen ótinishteri túrtki bolǵan. «О́zenmunaıgaz» AQ laýazymdy tulǵalary jańa sorǵy-kompressorlyq qubyrlardy orna­tamyz degen jeleýmen kásip­oryn­nyń býhgalterlik jáne ózge de resmı qujattarynda burmalanǵan má­li­metterdi kórsete otyryp, qa­ra­jat jymqyrǵan.

Sondaı-aq «О́zenmunaıgaz» AQ laýa­zymdy tulǵalary men «BerAlı Mangıstaý Company» JShS basshylyǵy 2022 jyly munaı óndirý uńǵymalaryn jón­deý­ge arnalǵan asa iri kólemdegi qa­rajatty qaltalaryna basty de­gen kúdik boıynsha tergelip jatyr. Má­se­len, atalǵan seriktestik basshysy óziniń jaqyn týystarymen arnaıy teh­­nıkany jalǵa alý týraly sharttar jasasyp, sol arqyly bólingen 248 mln teńgeni qolma-qol aqshaǵa aınal­dyryp alǵan. Bul jemqorlyq faktileriniń kesirinen tek memleketke ǵana emes, kompanııa qyzmetkerlerine de aıtarlyqtaı zııan keltirilgen. О́ıtkeni sol qarajatty kompanııa­ny damytýǵa, jumysshylardyń eńbek jaǵdaılaryn jaqsartýǵa, sonyń ishinde jalaqyny kóterýge jumsaýǵa bolar edi. Kompanııa qyz­metkerleri ortaq iske paıdasy tıetin qar­jynyń áldekimderdiń qal­tasynda ketip jatqanyna narazy.

Qazir tergeý amaldary arqyly atal­­ǵan faktiler tekserilip jatyr. Qyl­mys­tyq-prosestik ko­dek­stiń «Sotqa deıingi tergep-tekserý de­rek­terin jarııa etýge jol bermeý» 201-babyna sáıkes budan ózge aqparattar jarııa etil^­meı­di.

Esterińizge sala keteıik, sáýir­diń 10-11 kúnderi Astanaǵa kelip, ádil­dik talap etip, narazylyq ere­ýi­lin uıym­das­tyrǵandar osy kom­pa­­nııanyń ju­mysshylary bolatyn. «О́zen­mu­naıgaz» kom­panııasynyń mer­digerleri ara­syndaǵy aýys-túıis­ten shyq­qan shý keıin Par­la­ment minber­le­rinde de ótkir kó­te­rildi. Atap aıtqan­da, Májilis depýtaty Edil Jańbyrshın Úkimet basshy­synyń atyna saýal joldap, Mań­­ǵys­taýdaǵy munaıshylardyń ju­mys­syzdyǵy men eńbek daýlaryna qatysty Úkimet, «Samuryq-Qazyna», «QazMunaıGaz» kom­panııasy jáne jergilikti atqarý­shy bıliktiń júıeli jumys atqar­ma­ǵa­nyn synǵa alǵan edi.