Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Ras, bizde sýdy bekerge aǵyzyp qoıatyndar kóp. Mine, osynyń naqty sebebin anyqtaý kerek. Ár tamshy sýdyń ótemi, aqysy bolýǵa tıis. Basqa elderde dalaǵa jibergen ár lıtr úshin aıyppul tóleıdi. Damyǵan elderdiń bárinde tamshylatyp sýarý tehnologııasy qoldanylady, bizdegideı aǵyzyp jiberip, qarap otyrmaıdy. Olar sý quny qymbat bolǵannan keıin osyndaı ádiske kóshti. Bizde 1 gektarǵa jumsalatyn sý mólsheri normadan 1,5-2 esege asyp ketip jatyr. Osydan keıin Qazaqstan sý tapshylyǵyna qalaı urynbasyn?
Men munyń barlyǵyn sý taqyrybyn talqylaǵan jıyndarǵa qatysyp, aıtyp júrmin. Birinshiden, el turǵyndary úshin óte qajet dúnıe – sapaly aýyzsý. Ekinshiden, negizgi ustanym – qorshaǵan orta tepe-teńdigi (Aral men Balqashtyń problemasy jáne Jaıyq ózeniniń jaǵdaıy) men transshekaralyq ózender saıasaty bolýǵa tıis. Úshinshiden, el ekonomıkasyna qajetti resýrstardy retke keltirý. Salanyń ózine tán uzaq jyldan beri qordalanyp qalǵan problemalary jeterlik. Eń áýeli, eldegi sapaly sý kóziniń tapshylyǵy, sýǵa tarıf esepteýdegi tetiktiń áli kúnge bir izge túspeýi, sondaı-aq tutas eldegi jaǵdaıdy jetik biletin bilikti kadr tapshylyǵy baıqalyp otyr. Onyń ústine, eldegi barlyq kanaldyń 18 myń shaqyrymy jóndeýdi qajet etedi, ınfraqurylymnyń tozýy keı óńirlerde 80%-ǵa jetkendikten, bar sýdy tıimsiz paıdalaný jaǵdaıy da ótkir kúıde qalyp otyr. Buǵan qosa, el aýmaǵyndaǵy jerasty sýlary kózderiniń naqty kólemin qaıta eseptep, sapasyn anyqtaý isi kún tártibinde tur. Memleket negizi – jer men sý. Olar – adamǵa kerek resýrstar. Odan keıin ekologııa, qorshaǵan orta máselesi tur. Qazirdiń ózinde Mańǵystaý, Atyraý, Batys Qazaqstan oblystarynda sý tapshylyǵy qatty bilinip otyr. Sondyqtan tezirek sýdy únemdep, tıimdi paıdalaný saıasatyna kóshýimiz qajet.
Narıman Qypshaqbaev,
gıdrotehnık
