Ekologııa • 25 Sáýir, 2023

Taldyqorǵan – taza qala

520 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

El ishinde «Taldyqorǵan – taza qala» degen uǵym bar. Tabıǵaty kórkem mekendi solaı aıtsa da jarasady. Áıtse de, qoǵam ártúrli, bári birdeı ómir súrmeıdi. Adam júrgen jerde qoqystyń da qosa ileseri anyq, biraq, ony arnaıy jáshikke salýǵa erinetinderdi qaı­te­siz. Osyny eskergen eko­bel­sendiler senbi­lik uıym­das­tyryp, tur­ǵyn­­dardy shahardy taza us­taý­ǵa sha­qyrdy.

Taldyqorǵan – taza qala

Búlingendi qalpyna keltirý, bardyń baǵasyn asyrý, qoǵamdy órkendetý men qalalyqtardyń jaıly turmysyn jaqsartý – jas­tardy eljandylyqqa tárbıeleý úshin kerek dúnıe. Taldyqorǵan qalasy, Gaýhar ana kóshesi 110 meken­jaıynda ornalasqan «Jas tehnıkter stansasy» dep ata­lyp kelgen nysanda ótken res­pýb­lıkalyq ekosenbilikte osy uǵym­nyń mańyzyna taǵy da bir márte kóz jetkizdik.

Atalǵan sharany «KazEco Patrol» RQB uıymdastyryp, onyń joǵary deńgeıde ótýine Tal­dyqorǵan qalalyq ákimdigi, qala­lyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bólimi, «Altyn Adam» Jetisý sheberler» orta­ly­ǵy jáne Oqýshylar saraıy mekemesiniń qyzmetkerleri men ekoeriktiler atsalysty. Jalpy, sen­bilikke 100-den asa adam qa­tys­ty.

Aıta keterligi, atalǵan nysan qalanyń ortalyǵynda orna­las­qanymen, 36 jyldan beri qa­raý­­syz qalǵandyqtan, shóp ba­syp, qoqys úıilip, aǵashtary qý­rap, jylyjaılardyń qańqasy qaý­­sap, surqy qashyp ketken eken. Qysqasy, 1970 jyldary irgesi qalanyp, sol tustaǵy ekologııaǵa qyzyǵatyn jastardyń jıi keletin jerine aınalǵan stan­sanyń búgingi jaǵdaıy aıanyshty. Sol kezde osy ortadan bolashaq armanyn ushtaǵandardyń biri búginde «Altyn Adam» Jetisý sheberleri» ortalyǵynyń dırektory, ulttyq óner men ekologııa­lyq máselelerge jiti nazar aýdaryp, týrızm salasyn órkendetýge bastamashy bolyp júrgen Dınara Bakırova osydan 40 jyl buryn ózi kýá bolǵan jaǵdaılarmen bó­lis­ti.

– Bastaýysh synypta oqyp júr­gende bul stansaǵa jıi kele­tinbiz. Ol kezde aýmaqta neshe túr­li aǵash ósip, san túrli gúl jaı­qalyp turatyn. Jyly­jaı­lar­da ósimdiktiń san túri ósip, balalardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyratyn. Keıin Taldyqorǵan oblysy Almaty oblysyna qosylǵan kezde bul jer qaraý­syz qalyp, múlki tonalyp, ke­zin­­degi bar kórkemdik kózden bul­bul ushty. Qazir kórseńiz, qo­qys alańyna aınalyp qaldy dersiń. Bul senbilik «KazEco Patrol» qozǵalysynyń oblystyq fılıalynyń ashylýyna tuspa-tus qolǵa alyndy. Maqsatymyz – bul nysandy qaıta jańǵyrtý ǵana emes, sonymen qatar balalardy qorshaǵan ortany qorǵaý isine belsendi qatysa alatyndaı etno­aýyl uıymdastyrý, – dep atap ótti Dınara Serikqyzy.

Senbilikke arnaıy kelip qatys­qan «KazEcoPatrol» RQB jetek­shisi Tımýr Eleýsizov atal­ǵan sharanyń ótýine jáne bo­la­shaq­tyq mańyzy bar bastamany qoldaǵan oblys basshylary men qala ákimdigine al­ǵysyn bildirdi. Sondaı-aq alda­ǵy ýaqytta da birlese jumys atqa­rýǵa daıyn ekenin jetkizdi.

Aýmaqty tazartý jumysyn qala ákimdigi belsendi qoldap, jumysshylar men arnaıy tehnıkany da bóldi. Traktorlar, býldozer jáne birneshe «KamAZ» jáne tájirıbeli jumysshylar kúni boıy eriktilermen birge jumys atqardy.

– Bul nysan búginde qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq shar­ýa­shy­lyǵy bóliminiń menshiginde tur. Endi muny «Taldyqorǵan kórkeıtý» mekemesiniń quzyryna tapsyramyz. Aldymen osy nysandy tazalap, kúl-qoqysy shyǵa­ry­lyp, qýraǵan aǵashtar kesilip, aýla rettelgen soń aǵymdy jón­deý jumysy júrgiziledi. Sol qatarda túrli aǵash kósheti otyr­ǵyzylyp, gúl egiledi. Qazir 10 shtat ashylyp, qyzmetkerler alyndy. Aǵash kósheti men gúl qystaı osynda baptalyp, kók­temde qalanyń ár jerine otyr­ǵy­zylady. Ony kútip-baptaý, ósirý jumysyna qaladaǵy ekolo­gııa­lyq baǵytta jumys isteıtin qoǵamdyq birlestik músheleri men jas ekoeriktilerdi tartyp, olardyń tájirıbe jınaýyna da kómektesemiz, – deıdi Taldyqorǵan qalasy ákiminiń orynbasary Dııas Ahmetqalıev.

Aksııaǵa qalalyq Oqýshylar saraıynyń balalary da qatysty.

– Bul shara jas ekoeriktilerdiń qorshaǵan ortaǵa degen túsinigin tereńdetý úshin óte mańyzdy. О́ıtkeni jastar ózderi jasaǵan ortany aıalaýdy, qorǵaýdy búginnen bastap úıregeni durys. Oqýshylar saraıynyń oqýshylary aldaǵy ýaqytta da osyndaı sharalarǵa belsene qatysady, – deıdi Oqý­shy­­lar saraıynyń ádiskeri Merýert Muratqyzy.

Bir kúnde jalpy 80 tonna túr­li qatty qaldyq pen qoqys jınaldy. Endi qoqystan tazalanǵan jerde kelesi kezekte atqarylatyn jumystar bastalmaq.

 

Jetisý oblysy 

Sońǵy jańalyqtar