Sýdyń da suraýy bar

Onyń ústine elimizdegi aǵyn sýdyń 45%-y shet elderden keledi. Máselen, respýb­lıkada­ǵy sý resýrsynyń 40%-ynan astamyn quraı­tyn Ertis, Ile, Syrdarııa, Jaıyq, Tobyl, Esil jəne Shý sekildi ózender kórshi Reseı, Qytaı, Təjikstan, Qyrǵyz elinen bastaý alady. Al Syr­darııanyń Təjikstan, О́zbekstan aýmaǵynan ótetini Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Pavlodar, Túrkistan, Qyzylorda sııaqty ob­lystardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna keri áser etip otyr. Buǵan elimizdiń maqta ósiretin Túr­kistan oblysynyń jaǵdaıy dálel bola alady. Sonymen birge syrttan keletin sý resýrstary aıaq sý, aýyz sý jáne óndiristik sý retinde de paıdalanylýda. Iаǵnı transshekaralyq sý­dy paıdalaný biz úshin ulttyq qaýipsizdik má­selesimen tikeleı baılanysty. Sondyqtan Prezıdent aýylǵa qatysty sóz qozǵaǵanda jerden keıin sý máselesin júıeli túrde she­shý­di ekinshi orynǵa qoıýy kezdeısoq emes. Ol Qazaqstanda sýdyń 65%-y aýyl sharýashyly­ǵy salasyna jumsalatynyn eskertip, sonyń 60%-ǵa jýyǵynyń qumǵa sińip, ysyrap bolyp jatqanyna alańdaýshyldyq bildirip, «Sýsyz eginshilik te, baý-baqsha da, mal sharýashylyǵy da alǵa baspaıtyny belgili» dep, máseleniń ózektiligin atap ótti.

Sýdyń jetispeýshiligi Qyzylorda, Almaty, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda qatty sezilse, Túrkistan oblysynyń ońtústik aýdandaryn­da kóp kóterilip júrgen máselelerdiń qataryna aǵyn sýdy jatqyzýǵa bolady. Alaıda sýarmaly eginshiliktiń odan əri damýyna ırrıgasııa júıeleriniń tozýy kedergi keltirýde. Irrıgasııa júıeleri jańǵyrtylmaı, keıbir sý arnalary ótken ǵasyrdyń 70 jyldarynyń ortasynda iske qosylyp, sodan beri qaıta jóndeýden ótpe­gen. Elimizdegi gıdrotehnıkalyq qurylǵylar­dyń 90%-ynyń tehnıkalyq jaǵdaıy kóńil kónshitpeıdi. Bir ókinishtisi, qazir 500-den astam gıdrotehnıkalyq nysan ábden tozyp, onyń 200-inde tótenshe jaǵdaı týyndaý qaýpi bar eken. Sol sebepti tutynýshyǵa tasymaldaý kezinde sý shyǵynynyń edəýir artatyndyǵy da belgili. Zamanaýı gıdrotehnıkalyq qurylǵylarmen jabdyqtap, eskilerin jańǵyrtý máselesiniń burynǵydan beter kúrdelene túsýde. Sý tapshylyǵynyń jıi seziletindigin túsine otyryp, sýdy az qajet etetin ónimderdi egý jáne zamanaýı sý únemdeý tehnologııasyn, tamshylap sýarý júıesin paıdalaný problemasy osy kúnge deıin tolyǵymen sheshilip, aýyspaly egis ádisin saqtaý sııaqty sharalary qolǵa alyn­baýda. Kóp aýdandarda áýeli tehnıkalyq sý da joq. Jerasty sýlary da tartylyp barady. Bul jaǵdaı kásip bastaýǵa kedergi jasap otyr. Onyń ústine óńirlerde jerasty sýlaryn paıdalaný arqyly sýarmaly egis alqaptarynyń kólemin ulǵaıtý da qıyndap otyr. Eldiń jaıylymdyq alqaptarynyń 42%-y sýdyń joqtyǵynan paıdalanylmaı tur. Osydan baryp sý tapshyly­ǵy kún sanap kúsheıip, el ekonomıkasy men onyń ekojúıesin damytýǵa keri áserin tıgi­zip, qoǵamda əleýmettik-ekonomıkalyq problema­lar men shıelenister týyndaýda. О́ıtkeni aýyl sharýashylyǵy salasyna jumsalatyn sý qandaı mólsherde joǵalsa, keminde sonshama aqsha tıimsiz paıdalanylyp, qoldy boldy degen sóz. Tek endigi jerde sý sharýashyly­ǵy­na tikeleı qatysy bar memlekettik organdar men jaýapty adamdar osyny túsinse ıgi edi... Buǵan sý máselesine degen keshendi kózqarastyń bolmaýy men sý resýrstaryn basqarýdyń biryńǵaı aqparattyq-saraptamalyq júıe­siniń bolmaýy da óz áserin tıgizýde. Sonymen birge sý sharýashylyǵy ınfraqurylymy­nyń ərtúrli ortalyq memlekettik organdar men jergilikti ákimdikterdiń qaraýynda bolýy vedomstvoaralyq úılestirý jumysyn nasharlatyp, sý resýrstaryna qatysty tıimdi saıasat júrgizýdi qıyndatýda.

Jalpy, sý tapshylyǵy men oǵan táýeldi­likti tómendetýdiń máseleleri Memleket basshysy Q.Toqaevtyń qoldaýymen qabyldan­ǵan Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi Ult­tyq damý jospary men «Jasyl Qazaqstan» sııaqty ulttyq jobasynda kórinis taýyp otyr. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń turaqty damýynyń basty kórsetkishi retinde sýmen turaqty qamtamasyz etý jáne elimizdiń ishki jalpy ónimine jumsalatyn sý shyǵyny­nyń mólsherin tómendetý men sý resýrstarynyń qoljetimdiligin arttyrý jatqyzylmaq. Olaı bolsa, Prezıdenttiń sýǵa qatysty problemalardy sheshýdiń joldaryna arnaıy toqtalyp, «sýdyń da suraýy bar» deýinen atalǵan máse­lege degen jańa kózqarastyń paıda bola bastaǵa­nyn kórýge bolady.